Pogrom alfonsów
Państwo

 Królestwo Polskie (Zabór rosyjski)

Miejsce

Warszawa

Data

24 – 26 maj 1905

Liczba zabitych

15 osób

Typ ataku

pogrom

Sprawca

robotnicy żydowscy i chrześcijańscy

Położenie na mapie Guberni Królestwa Polskiego (1904)
52°14′11,7″N 20°59′30,0″E/52,236583 20,991667

Pogrom alfonsów, alfons-pogrom – określenie stosowane wobec trzydniowych zamieszek wywołanych w 1905 roku przez warszawskich robotników przeciwko środowisku sutenerów.

Niezadowolenie sprawców pogromu spowodowane było kojarzeniem środowisk żydowskich ze stręczycielstwem. Wizerunek ten związany był m.in. z działalnością formalnie charytatywnej organizacji Warszawskie Towarzystwo Wzajemnej Pomocy, która kontrolowała seksualne podziemie i wspierała sprzedaż młodych żydowskich kobiet do domów publicznych w Argentynie i Brazylii.

W czasie trwających trzy dni (24–26 maja) zamieszek zdemolowano znaczną część domów publicznych (głównie przy ul. Krochmalnej i Marszałkowskiej), ocalało około 30 będących pod ochroną policji. Ścigano też i bito (częściowo ze skutkiem śmiertelnym) sutenerów i prostytutki.

Przebieg wydarzeń

Rzekomym powodem zamieszek była informacja o uprowadzeniu do domu publicznego siostry oraz narzeczonej jednego z działaczy Bundu.

Pogrom rozpoczął się 24 maja 1905 roku około godziny 8 wieczorem, gdy uzbrojony w pałki i noże tłum żydowskich robotników zebrał się na Lesznie, a następnie udał się do kawiarni na rogu ulic Zielnej i Siennej w Warszawie. Kawiarnia ta była znana jako miejsce, gdzie przebywali żydowscy sutenerzy pilnujący pracownic seksualnych. Robotnicy wybili w lokalu szyby i zdemolowali pomieszczenia, po czym udali się w pościg za sutenerami uciekającymi w stronę ulicy Świętokrzyskiej. Następnie tłum robotników zaatakował kolejną kawiarnię na ulicy Mirowskiej. Po zdemolowaniu kawiarni robotnicy napadali na miejsca zamieszkania okolicznych sutenerów i innych przestępców. Do ataków doszło na ulicach Twardej, Zimnej, Krochmalnej, Miłej, oraz na placu Grzybowskim. Do końca dnia do szpitali trafiło 14 rannych. Doszło do starć z policją, a prasa donosiła o obrzucaniu kamieniami karetek pogotowia.

Następnego dnia do rozruchów dołączyli robotnicy chrześcijańscy, tym razem atakując domy publiczne. Tłum ludzi liczący 200 osób zdemolował wówczas dom publiczny na rogu ulic Siennej i Świętokrzyskiej oraz lokal na ulicy Żurawiej. Tłum żydowskich robotników wtargnął do warszawskich hal targowych, wyszukując i atakując kieszonkowców i złodziei. Tego dnia wieczorem na ulicach dochodziło do regularnych walk pomiędzy robotnikami a członkami warszawskiego półświatka, największa bitwa miała miejsce na Starym Mieście, w okolicy ulicy Wąski Dunaj. W walce zginęła jedna osoba, a kilka innych zostało rannych. Do tłumienia zamieszek wezwano wówczas wojsko. W całej Warszawie zniszczono 105 domów publicznych i mieszkań prywatnych.

Do godziny 11 rano 26 maja w mieście nie pozostał w stanie nienaruszonym żaden dom publiczny, oprócz luksusowych, chronionych przez żandarmerię. Tego samego dnia atakowano nie tylko sutenerów, ale także domy kobiet podejrzanych o prostytucję. Do tłumu robotników przeniknęli wówczas niektórzy przestępcy, wykorzystując zamieszki do własnych celów. Tłumy młodych ludzi wtargnęły do kamienic w centrum miasta, szukając mieszkań kobiet podejrzanych o prostytucję, ale także „kapitalistek”, „nauczycielek” i innych kobiet, które utrzymywały się z własnych funduszy. Atakowano i niszczono także mieszkania zupełnie przypadkowych kobiet. Tego samego dnia duża liczba kobiet zdecydowała się opuścić Warszawę, udawały się często do Grodziska lub do Łodzi.

Do sporadycznych starć między robotnikami a przestępcami dochodziło do 30 maja. Straty po pogromie oszacowano na około 200 tysięcy rubli.

O organizację zamieszek oskarżono Bund i Polską Partię Socjalistyczną. Żydowska prasa socjalistyczna uważała jednak, że pogrom został sprowokowany przez władze carskie, a jego celem było wywołanie następnie pogromu Żydów oraz dyskredytacja rewolucji.

Przypisy

  1. ↑ gk, Warszawskie Towarzystwo Wzajemnej Pomocy, czyli handel żywym towarem na ogromną skalę [online], Polskie Radio RDC, 17 kwietnia 2017 [dostęp 2024-02-24] [zarchiwizowane z adresu 2017-04-17].
  2. ↑ Katarzyna Stachowicz: Korczak. Warszawa: Buchmann, 2012, s. 56–57. ISBN 978-83-7670-446-3.
  3. 1 2 Rafał Żebrowski, Alfons-pogrom [online], delet.jhi.pl [dostęp 2024-02-24] (pol.).
  4. 1 2 3 4 5 6 Urbanik-Kopeć 2021 ↓, s. 257.
  5. 1 2 Jakubczak 2018 ↓, s. 191.
  6. 1 2 Jakubczak 2015 ↓, s. 347.
  7. 1 2 3 Wojciech Rodak, Pogrom alfonsów 1905 r. Krwawa rozprawa robotników z sutenerami i prostytutkami. Zniszczono większość burdeli, [w:] warszawa.naszemiasto.pl [online], 25 stycznia 2019 [dostęp 2024-02-24].
  8. ↑ Jakubczak 2018 ↓, s. 191-192.
  9. 1 2 Jakubczak 2018 ↓, s. 192.
  10. ↑ Urbanik-Kopeć 2021 ↓, s. 260.
  11. ↑ Urbanik-Kopeć 2021 ↓, s. 261.
  12. 1 2 Jakubczak 2015 ↓, s. 353.

Bibliografia

  • Alicja Urbanik-Kopeć, Chodzić i uśmiechać się wolno każdemu. Praca seksualna w XIX wieku na ziemiach polskich, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2021, ISBN 978-83-66586-69-7.
  • Aleksandra Jakubczak, „Pogrom alfonsów” jako eskalacja konfliktu między członkami półświatka a robotnikami, „Przegląd Historyczny”, 109, Wydawnictwo DiG, 2018, s. 185-202, ISSN 0033-2186.
  • Aleksandra Jakubczak, „Pogrom alfonsów” w Warszawie 1905 roku w świetle prasy żydowskiej, „Studia Judaica”, 2, 2015, s. 339-357, ISSN 1506-9729.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.