Ulica Krochmalna w Warszawie
Mirów

Ulica Krochmalna przy ulicy Żelaznej (2019)
Państwo

 Polska

Miejscowość

Warszawa

Długość

1130 m

Przebieg
0 m al. Jana Pawła II
80 m ul. Ciepła
340 m ul. Waliców
480 m ul. Żelazna
480 m ul. Żelazna
640 m ul. M. Wajnberga
760 m ul. Haberbuscha i Schielego
860 m ul. Wronia
990 m
1130 m ul. Towarowa
↓ ul. Jaktorowska
Położenie na mapie Warszawy
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
52°14′11,7″N 20°59′30,0″E/52,236580 20,991677

Ulica Krochmalna – ulica w warszawskiej dzielnicy Wola.

Pierwotnie biegła od placu Żelaznej Bramy do ulicy Karolkowej. Po II wojnie światowej została skrócona z obu stron, a jej dawnemu zachodniemu odcinkowi nadano nazwę ulica Jaktorowska. W latach 1970–2023 jej odcinek nosił nazwę ulica Kotlarska.

Opis

Ulica jest dawną drogą narolną. Była nazywana Lawendową lub Lawendowską, prawdopodobnie od licznych ogrodów. Zaczynała się przy ulicy Gnojnej (po 1918 przemianowanej na Rynkową) przy placu Żelaznej Bramy i biegła na zachód do okolic obecnej ulicy Towarowej.

Obecna nazwa została nadana w 1770 i związana była z działającą tutaj wytwórnią krochmalu. W tym samym roku ulicę przecięto Okopem Lubomirskiego. Pod koniec XVIII wieku przy ulicy znajdowało się ok. 40 domów i 4 browary. Pod koniec XIX wieku była zamieszkana głównie przez ludność żydowską. Na wschodnim odcinku ulicy działało osiem domów modlitwy oraz mykwa.

W 1846 Błażej Haberbusch i Jan Henryk Klawe zakupili działający przy ulicy stary browar Ludwika Suchockiego, co dało początek spółce Haberbusch i Schiele. Po rozbudowie w latach 1880–1890 stała się ona największym producentem piwa w Królestwie Polskim.

Przy ulicy, pod numerem 10, w 1908 zamieszkała rodzina Isaaca Bashevisa Singera, późniejszego laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Wiosną 1914 Singerowie przeprowadzili się do sąsiedniej kamienicy nr 12. Do klimatów Krochmalnej Singer będzie powracał w swoich utworach, m.in. w Szoszy.

Ulica była siedliskiem skrajnej nędzy, przestępczości i nierządu, w szczególności na swoim wschodnim odcinku.

W latach 1911–1912 pod nr 92 wzniesiono budynek Domu Sierot, założonego przez Janusza Korczaka i Stefanię Wilczyńską.

W latach 20. XX wieku pod numerem 48 działała czteroklasowa szkoła średnia męska (założona w 1905). W okresie międzywojennym Krochmalna była jedną z najbardziej zaniedbanych ulic śródmieścia Warszawy. W 1939 przy ulicy znajdowały się 92 budynki frontowe, w tym ponad 50 kamienic o wysokości od dwóch do sześciu kondygnacji.

W listopadzie 1940 wschodni odcinek Krochmalnej do ulicy Wroniej znalazł się w granicach warszawskiego getta. Ulica została z niego wyłączona wraz z całym tzw. małym gettem w sierpniu 1942, w trakcie wielkiej akcji deportacyjnej (wywózki Żydów do obozu zagłady w Treblince).

Podczas powstania warszawskiego jej skrzyżowania z ulicami: Żelazną i Wronią zostały zamknięte przez powstańców barykadami. W 1944 zabudowa została zniszczona przez Niemców z wyjątkiem kilku domów przy ulicy Żelaznej oraz na odcinku pomiędzy ulicami Karolkową i Towarową.

W związku z przewidywaną w planie sześcioletnim likwidacją ulic i zabudowy pomiędzy ulicami Żelazną i Towarową, ulicę Krochmalną przegrodzono budynkiem szkolnym (obecnie siedziba Szkoły Podstawowej nr 221). Ta koncepcja została później zarzucona, a część ulicy pomiędzy Żelazną i Wronią została włączona do terenu zajmowanego przez rozbudowujący się browar.

Po 1969 ulicę zabudowano blokami Osiedla Za Żelazną Bramą, a odcinek ulicy na wschód od skrzyżowania z ulicą Juliana Marchlewskiego został zlikwidowany. Uchwałą Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 14 maja 1970 fragment przedwojennej ulicy Krochmalnej pomiędzy ulicami Towarową i Karolkową przemianowano na ulicę Jaktorowską, a odcinkowi pomiędzy ulicami Wronią i Towarową nadano nazwę ulica Kotlarska. Odcinki te utraciły połączenie z centralnym odcinkiem ulicy Krochmalnej w wyniku zajęcia jej odcinka pomiędzy ulicami Żelazną i Wronią przez szkołę i browar. W 1970 ulica uległa skróceniu do 480 metrów z przedwojennej długości 1740 metrów.

W 2018 pod nr 1 (róg ul. Ciepłej) odsłonięto tablicę upamiętniającą Isaaca Bashevisa Singera.

Po likwidacji browaru w 2004 jego zabudowania zostały wyburzone. W latach 2017–2019 na ich terenie wzniesiono kompleks zabudowań mieszkalnych, biurowych i usługowych oraz odtworzono ulicę w jej przedwojennym przebiegu. Uchwałą Rady m.st. Warszawy z dnia 30 maja 2019 przywrócono nazwę ulica Krochmalna odcinkowi drogi pomiędzy ulicami Żelazną i Wronią, w zmodyfikowanym przebiegu okrążającym szkołę przy ulicy Żelaznej. Uchwałą z dnia 9 lutego 2023 Rada m.st. Warszawy przywróciła również ulicy Kotlarskiej, pomiędzy ulicami Wronią i Towarową, jej historyczną nazwę ulica Krochmalna. W wyniku zmian wprowadzonych w latach 2019–2023 długość ulicy zwiększyła się z 480 metrów do 1130 metrów.

W kulturze

Ważniejsze obiekty

Przypisy

  1. 1 2 3 Uchwała nr 24 Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 14 maja 1970 r. w sprawie nadania nazw ulicom. „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy”, s. 1–2, 5 sierpnia 1970.
  2. 1 2 3 Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 388. ISBN 83-01-08836-2.
  3. 1 2 Uchwała nr Uchwała nr LXXVII/2520/2023 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 9 lutego 2023 r. w sprawie zmiany i nadania nazw obiektom miejskim w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, s. 1–3, 20 lutego 2023.
  4. 1 2 3 4 Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 97.
  5. ↑ Jacek Leociak: Spojrzenia na warszawskie getto. Krochmalna. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 24. ISBN 978-83-620020-26-3.
  6. ↑ Kwiryna Handke: Dzieje Warszawy nazwami pisane. Warszawa: Muzeum Historyczne m.st. Warszawy, 2011, s. 158. ISBN 978-83-62189-08-3.
  7. 1 2 Eugeniusz Szwankowski: Ulice i place Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1970, s. 98.
  8. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 59. ISBN 83-88372-20-3.
  9. ↑ Maria Klawe-Mazurowa, Z Meklemburgii do Warszawy, dzieje potomków Jana Henryka Klawe., 2017, s. 191-194, ISBN 978-83-945874-0-6.
  10. ↑ Michał Krasucki: Warszawskie dziedzictwo postindustrialne. Warszawa: Fundacja Hereditas, 2011, s. 233. ISBN 978-83-931723-5-1.
  11. ↑ Jacek Leociak: Spojrzenia na warszawskie getto. Krochmalna. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2011, s. 28–29. ISBN 978-83-620020-26-3.
  12. ↑ Olgierd Budrewicz: Olgierda Budrewicza słownik warszawski. Olszanica: Wydawnictwo BOSZ, 2011, s. 291. ISBN 978-83-7576-119-1.
  13. ↑ Isaac Bashevis Singer: Szosza. Warszawa: Wydawnictwo Saggitarius, 1991, s. 92–95. ISBN 83-00-03555-9.
  14. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 65. ISBN 83-88372-20-3.
  15. ↑ Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 5. Idźkowskiego-Kawęczyńska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1999, s. 68. ISBN 83-909794-6-2.
  16. ↑ Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Lwów/Warszawa: Książnica Polska, 1924, s. 133.
  17. 1 2 Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 62. ISBN 83-88372-20-3.
  18. ↑ Mapa Getto warszawskie. Współczesny układ ulic i ostańce zabudowy według stanu na marzec 2001 na tle dawnego planu miasta, opracowanie kartograficzne Paweł E. Weszpiński, współczesna treść tematyczna (przebieg ulic i ostańce) Robert Marcinkowski [w:] Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie – przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, 2001. ISBN 83-87632-83-X.
  19. ↑ Barbara Engelking, Jacek Leociak: Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście. Warszawa: Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2013, s. 113. ISBN 978-83-63444-27-3.
  20. ↑ Zabytki Woli i zabytki Pragi. „Stolica”, s. 5, maj 2019.
  21. ↑ Adam Borkiewicz: Powstanie warszawskie. Zarys działań natury wojskowej. Warszawa: Instytut wydawniczy PAX, 1969, s. 130.
  22. 1 2 Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 8. Plac Krasińskich–Kwiatowa. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 2002, s. 64. ISBN 83-88372-20-3.
  23. ↑ Tablica upamiętniająca noblistę Izaaka Bashevisa Singera. [w:] Urząd m.st. Warszawy [on-line]. um.warszawa.pl, 28 sierpnia 2018. [dostęp 2018-09-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-04-15)].
  24. ↑ Uchwała nr XIII/312/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 30 maja 2019 r. w sprawie nadania nazwy obiektowi miejskiemu w Dzielnicy Wola m.st. Warszawy. „Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego”, s. 1–3, 14 czerwca 2019.
  25. ↑ Leopold Tyrmand: Zły. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1990, s. 322, 222. ISBN 83-07-01982-6.
  26. ↑ Tomasz Urzykowski: Kamienica z powieści „Zły” Leopolda Tyrmanda została zabytkiem. [w:] Gazeta Stołeczna [on-line]. 2 kwietnia 2019. [dostęp 2019-06-02].
  27. ↑ Tadeusz Dołega-Mostowicz: Kariera Nikodema Dyzmy. Warszawa: Bellona, s. 239. ISBN 978-83-11-13083-8.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.