Palaeodictyoptera – wymarły rząd owadów uskrzydlonych, znany od karbonu (namuru) do permu; nazwa pochodzi od greckich słów παλαιός (palaiós – stary), δίκτυον (díktyon – siatka) i πτερόν (pterón – skrzydło).

Charakterystyka

Palaeodictyoptera to owady o średniej do bardzo dużej wielkości (rozpiętość skrzydeł do 56 cm). Głowa zwykle mała, lecz z dużymi oczami. Podobnie jak inne Palaeodictyopterida, mają kłujący aparat gębowy złożony z pięciu sztylecików.

Posiadały dwie pary skrzydeł oraz przypominające skrzydła płaty na przedtułowiu (struktura taka nie występuje u żadnych współczesnych owadów); stąd bierze się używana czasem nieścisła nazwa angielska six-winged insects („owady sześcioskrzydłe”). Skrzydła ze wszystkim żyłkami na zmianę wypukłymi i wklęsłymi; między nimi delikatna nieregularna siateczka (archaedictyon), żyłki poprzeczne lub kombinacja obu tych rodzajów struktur.

Według zestawienia z 1992 znanych było 81 rodzajów w obrębie 20 rodzin oraz ponad 40 rodzajów incertae sedis (nie zaliczonych do żadnej rodziny).

Pozycja systematyczna

Rząd Palaeodictyoptera Goldenberg, 1877 należy do podgromady owadów uskrzydlonych (Pterygota), charakteryzujących się posiadaniem skrzydeł, a w ich obrębie do wymarłego nadrzędu Palaeodictyopterida, odznaczającego się kłującymi narządami gębowymi. Nadrząd ten tradycyjnie uważa się za należący do infragromady owadów staroskrzydłych (Palaeoptera), nie mogących składać skrzydeł na odwłoku, ale według niektórych nowszych stanowisk są bliżej spokrewnione z owadami nowoskrzydłymi (Neoptera).

Przypisy

  1. 1 2 3 Jakub Prokop, Michael S. Engel, Palaeodictyopterida, „Current Biology”, 29 (9), 2019, R306-R309, DOI: 10.1016/j.cub.2019.02.056.
  2. ↑ Six wings and giants -the earliest fliers and largest insects that ever lived [online], Ecosystems in the Sky, 27 stycznia 2020 [dostęp 2023-10-28] (ang.).
  3. 1 2 3 F.M. Carpenter, Treatise on Invertebrate Paleontology. Part R (Artrhropoda 4), Volume 3 (Superclass Hexapoda)., Geological Society of America; University of Kansas, 1992, ISBN 0-8137-3019-8, LCCN 53-12913 (ang.).
  4. ↑ Jakub Prokop i inni, Ecomorphological diversification of the Late Palaeozoic Palaeodictyopterida reveals different larval strategies and amphibious lifestyle in adults, „Royal Society Open Science”, 6 (9), 2019, s. 190460, DOI: 10.1098/rsos.190460, ISSN 2054-5703, PMID: 31598291, PMCID: PMC6774989 [dostęp 2023-10-28] (ang.).
  5. ↑ Ryszard Szadziewski, Podgromada: owady uskrzydlone – Pterygota (Metabola), [w:] Czesław Błaszak (red.), Zoologia. T. 1: Bezkręgowce, t. Tom 2, część 2: Stawonogi, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 122, ISBN 978-83-01-16108-8 [dostęp 2023-10-28].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.