Paphiopedilum insigne | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Rodzaj |
pafiopedilum | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Paphiopedilum Pfitzer Morph. Stud. Orchid. 11. 1886 | |||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
P. insigne (Wallich ex Lindley) Pfitzer | |||
| Synonimy | |||
| |||
| Zasięg | |||
Pafiopedilum, sabotek (Paphiopedilum) – rodzaj roślin z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Liczy około 110 gatunków i około 35 hybryd występujących w południowo-wschodniej Azji, od Himalajów poprzez Półwysep Indochiński i Archipelag Sundajski aż po Nową Gwineę. Rośliny z tego rodzaju występują w różnych siedliskach, stąd wykazują znaczne zróżnicowanie budowy i przystosowań ekologicznych. Gatunki epifityczne rosną w wilgotnych lasach równikowych i wilgotnych lasach podzwrotnikowych. Poza tym dominują gatunki naziemne, choć są też i takie, które rosną na skałach różnego rodzaju (litofity). Rośliny z rodzaju Pafiopedilum należą współcześnie do najbardziej rozpowszechnionych roślin pokojowych.
Morfologia
- Pokrój
- Storczyki o wzroście sympodialnym, ale pozbawione pseudobulw. Łodygi są skrócone, a z obu ich stron wyrasta kilka liści ułożonych w wachlarz.
- Korzenie
- Mięsiste (mają co najmniej 2 mm średnicy), słabo rozgałęzione i rozpościerające się poziomo na odległość do 60 cm od pędu. Są brązowe i pokryte gęstymi włoskami.
- Liście
- Mięsiste, wyrastają w dwóch naprzeciwległych rzędach. U roślin rosnących w klimacie umiarkowanym i chłodnym liście są zielone lub szarozielone. U roślin z klimatów cieplejszych są często marmurkowe – mają różnobarwne plamy na powierzchni.
- Kwiaty
- Pojedynczo lub po kilka w gronach na szczycie łodygi. Górny, żywo zabarwiony zwykle listek zewnętrznego okółka ma kształt szerokojajowaty i wznosi się nad warżką. Dwa pozostałe listki okółka zewnętrznego są zrośnięte i znajdują się za warżką, która jest charakterystycznie workowato rozdęta. Boczne dwa listki okółka wewnętrznego są odchylone na bok lub nieznacznie opadają. Bywają na brzegach opatrzone włoskami lub brodawkami. Prętosłup zwieńczony jest tarczowatym prątniczkiem, za którym znajdują się dwa płodne pręciki (kwiat diandryczny). Znamię znajduje się na szczycie kolumny. Zalążnia jest jednokomorowa.
- Rodzaje podobne
- Fragmipedium (Phragmipedium) ma zalążnię podzieloną na trzy komory i występuje w Ameryce Południowej i Środkowej. Obuwik (Cypripedium) ma okwiat zasychający, a nie odpadający i występuje w strefie klimatu umiarkowanego.
Systematyka
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)
Jeden z pięciu rodzajów podrodziny obuwikowych (Cypripedioideae) stanowiącej grupę siostrzaną dla kladu obejmującego storczykowe (Orchidoideae) i epidendronowe (Epidendroideae) w obrębie storczykowatych (Orchidaceae), będących kladem bazalnym w rzędzie szparagowców (Asparagales) w obrębie jednoliściennych. Dawniej rośliny tego rodzaju zaliczano do rodzaju Cypripedium.
- Podział rodzaju
W zależności od ujęcia wyróżnia się 8 lub więcej podrodzajów.
- Wykaz gatunków
- Paphiopedilum acmodontum M.W.Wood
- Paphiopedilum adductum Asher
- Paphiopedilum agusii Cavestro
- Paphiopedilum anitanum Cavestro
- Paphiopedilum appletonianum (Gower) Rolfe
- Paphiopedilum areeanum O.Gruss
- Paphiopedilum argus (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum armeniacum S.C.Chen & F.Y.Liu
- Paphiopedilum ayubianum (O.Gruss & Roeth) Koop. & O.Gruss
- Paphiopedilum barbatum (Lindl.) Pfitzer
- Paphiopedilum barbigerum Tang & F.T.Wang
- Paphiopedilum bellatulum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum braemii H.Mohr
- Paphiopedilum bullenianum (Rchb.f.) Pfitzer
- Paphiopedilum bungebelangi Metusala
- Paphiopedilum callosum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum canhii Aver. & O.Gruss
- Paphiopedilum charlesworthii (Rolfe) Pfitzer
- Paphiopedilum ciliolare (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum coccineum Perner & R.Herrm.
- Paphiopedilum concolor (Lindl. ex Bateman) Pfitzer
- Paphiopedilum cornuatum Z.J.Liu, O.Gruss & L.J.Chen
- Paphiopedilum dayanum (Robert Stone ex J.Dix) Stein
- Paphiopedilum delenatii Guillaumin
- Paphiopedilum dianthum Tang & F.T.Wang
- Paphiopedilum dodyanum Cavestro
- Paphiopedilum druryi (Bedd.) Stein
- Paphiopedilum emersonii Koop. & P.J.Cribb
- Paphiopedilum exul (Ridl.) Rolfe
- Paphiopedilum fairrieanum (Lindl.) Stein
- Paphiopedilum fowliei Birk
- Paphiopedilum gigantifolium Braem, M.L.Baker & C.O.Baker
- Paphiopedilum glanduliferum (Blume) Stein
- Paphiopedilum glaucophyllum J.J.Sm.
- Paphiopedilum godefroyae (God.-Leb.) Stein
- Paphiopedilum gratrixianum Rolfe
- Paphiopedilum hangianum Perner & O.Gruss
- Paphiopedilum haynaldianum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum helenae Aver.
- Paphiopedilum hennisianum (M.W.Wood) Fowlie
- Paphiopedilum henryanum Braem
- Paphiopedilum herrmannii F.Fuchs & H.Reisinger
- Paphiopedilum hirsutissimum (Lindl. ex Hook.) Stein
- Paphiopedilum hookerae (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum inamorii P.J.Cribb & A.Lamb
- Paphiopedilum insigne (Wall. ex Lindl.) Pfitzer
- Paphiopedilum intaniae Cavestro
- Paphiopedilum jackii H.S.Hua
- Paphiopedilum javanicum (Reinw. ex Lindl.) Pfitzer
- Paphiopedilum kolopakingii Fowlie
- Paphiopedilum lawrenceanum (Rchb.f.) Pfitzer
- Paphiopedilum leucochilum (Rolfe) Fowlie
- Paphiopedilum liemianum (Fowlie) K.Karas. & K.Saito
- Paphiopedilum lowii (Lindl.) Stein
- Paphiopedilum lunatum Metusala
- Paphiopedilum malipoense S.C.Chen & Z.H.Tsi
- Paphiopedilum mastersianum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum micranthum Tang & F.T.Wang
- Paphiopedilum moquetteanum (J.J.Sm.) Fowlie
- Paphiopedilum myanmaricum Koop., Iamwir. & S.Laohap.
- Paphiopedilum nataschae Braem
- Paphiopedilum niveum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum notatisepalum Z.J.Liu, Meina Wang & S.R.Lan
- Paphiopedilum ooii Koop.
- Paphiopedilum papilio-laoticus Schuit., Luang Aphay & Iio
- Paphiopedilum papuanum (Ridl.) L.O.Williams
- Paphiopedilum parishii (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum parnatanum Cavestro
- Paphiopedilum philippinense (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum platyphyllum T.Yukawa
- Paphiopedilum primulinum M.W.Wood & P.Taylor
- Paphiopedilum purpuratum (Lindl.) Stein
- Paphiopedilum qingyongii Z.J.Liu & L.J.Chen
- Paphiopedilum randsii Fowlie
- Paphiopedilum richardianum Asher & Beaman
- Paphiopedilum robinsonianum Cavestro
- Paphiopedilum rohmanii Cavestro & O.Gruss
- Paphiopedilum rothschildianum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum rungsuriyanum O.Gruss, Rungruang, Chaisur. & Dionisio
- Paphiopedilum sallieri (God.-Leb.) Stein
- Paphiopedilum sanderianum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum sangii Braem
- Paphiopedilum schoseri Braem & H.Mohr
- Paphiopedilum spicerianum (Rchb.f.) Pfitzer
- Paphiopedilum stenolomum Z.J.Liu, O.Gruss & L.J.Chen
- Paphiopedilum stonei (Hook.) Stein
- Paphiopedilum sugiyamanum Cavestro
- Paphiopedilum sukhakulii Schoser & Senghas
- Paphiopedilum supardii Braem & Löb
- Paphiopedilum superbiens (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum thaianum Iamwir.
- Paphiopedilum tigrinum Koop. & N.Haseg.
- Paphiopedilum tonsum (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum tranlienianum O.Gruss & Perner
- Paphiopedilum trungkienii (Aver., O.Gruss, C.X.Canh & N.H.Tuan) Aver., O.Gruss & Koop.
- Paphiopedilum urbanianum Fowlie
- Paphiopedilum vejvarutianum O.Gruss & Roellke
- Paphiopedilum venustum (Wall. ex Sims) Pfitzer
- Paphiopedilum victoria-mariae (Sander ex Rolfe) Rolfe
- Paphiopedilum victoria-regina (Sander) M.W.Wood
- Paphiopedilum vietnamense O.Gruss & Perner
- Paphiopedilum villosum (Lindl.) Stein
- Paphiopedilum violascens Schltr.
- Paphiopedilum wardii Summerh.
- Paphiopedilum wenshanense Z.J.Liu & J.Yong Zhang
- Paphiopedilum wentworthianum Schoser & Fowlie
- Paphiopedilum wilhelminae L.O.Williams
- Paphiopedilum xichouense Z.J.Liu & S.C.Chen
- Paphiopedilum zulhermanianum Cavestro
- Mieszańce międzygatunkowe
- Paphiopedilum × ailaoshanense B.Liu & S.P.Chen B.Liu & S.P.Chen
- Paphiopedilum × aspersum Aver. Aver.
- Paphiopedilum × burbidgei (Rchb.f.) Pfitzer (Rchb.f.) Pfitzer
- Paphiopedilum × cribbii Aver. Aver.
- Paphiopedilum × crossianum (Rchb.f.) Stein (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum × dalatense Aver. Aver.
- Paphiopedilum × deleonii Cabactulan, Cootes, Pimentel & Dionisio Cabactulan, Cootes, Pimentel & Dionisio
- Paphiopedilum × dixlerianum Braem & Chiron Braem & Chiron
- Paphiopedilum × expansum J.T.Atwood J.T.Atwood
- Paphiopedilum × fanaticum Koop. & N.Haseg. Koop. & N.Haseg.
- Paphiopedilum × frankeanum Rolfe Rolfe
- Paphiopedilum × glanzii O.Gruss & Perner O.Gruss & Perner
- Paphiopedilum × grussianum H.S.Hua H.S.Hua
- Paphiopedilum × huangrongshuanum Petchl. & O.Gruss Petchl. & O.Gruss
- Paphiopedilum × kimballianum (Rchb.f.) Rolfe (Rchb.f.) Rolfe
- Paphiopedilum × leeanum O.Gruss O.Gruss
- Paphiopedilum × littleanum (Anon.) Rolfe (Anon.) Rolfe
- Paphiopedilum × lushuiense Z.J.Liu & S.C.Chen Z.J.Liu & S.C.Chen
- Paphiopedilum × mattesii Pittenauer ex Roeth & O.Gruss Pittenauer ex Roeth & O.Gruss
- Paphiopedilum × nitens (Rchb.f.) Stein (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum × petchleungianum O.Gruss O.Gruss
- Paphiopedilum × polystigmaticum (Rchb.f.) Stein (Rchb.f.) Stein
- Paphiopedilum × powellii Christenson Christenson
- Paphiopedilum × pradhanii Pradhan Pradhan
- Paphiopedilum × sanjiangianum Petchl. & O.Gruss Petchl. & O.Gruss
- Paphiopedilum × schlechterianum O.Gruss O.Gruss
- Paphiopedilum × shipwayae Rolfe Rolfe
- Paphiopedilum × siamense (Rolfe) Rolfe (Rolfe) Rolfe
- Paphiopedilum × sinovillosum Z.J.Liu & S.C.Chen Z.J.Liu & S.C.Chen
- Paphiopedilum × tamphianum Aver. & O.Gruss Aver. & O.Gruss
- Paphiopedilum × undulatum Z.J.Liu & S.C.Chen Z.J.Liu & S.C.Chen
- Paphiopedilum × vietenryanum O.Gruss & Petchl. O.Gruss & Petchl.
- Paphiopedilum × wuliangshanicum Z.J.Liu, O.Gruss & L.J.Chen Z.J.Liu, O.Gruss & L.J.Chen
- Paphiopedilum × yingjiangense Z.J.Liu & S.C.Chen Z.J.Liu & S.C.Chen
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2023-04-19] (ang.).
- 1 2 Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2023-04-19] (ang.).
- ↑ Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2012-07-19]. (ang.).
- 1 2 3 4 Paphiopedilum. [w:] Plants of the World online [on-line]. Kew Royal Botanic Gardens. [dostęp 2023-04-19].
- 1 2 3 4 5 6 Krystyna Oszkinis: Storczyki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2004, s. 277-284. ISBN 83-09-01774-X.
- 1 2 3 Paphiopedilum. [w:] The World Checklist of Vascular Plants [on-line]. Catalogue of Life Checklist. [dostęp 2023-04-19].
- 1 2 3 4 Eng-Soon Teoh: Orchids of Asia. Singapore: Marshall Cavendish, 2005, s. 44–60.
- ↑ Mark W. Chase, Kenneth M. Cameron, John V. Freudenstein, Alec M. Pridgeon i inni. An updated classification of Orchidaceae. „Botanical Journal of the Linnean Society”. 177, s. 151–174, 1 luty 2015. Linnean Society of London. DOI: 10.1111/BOJ.12234. (ang.).
- ↑ Paphiopedilum. National Center for Biotechnology Information. [dostęp 2023-04-19].
- ↑ Lutz Röllke: Storczyki. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2010, s. 130–134. ISBN 978-83-258-0326-1.
Identyfikatory zewnętrzne:
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.