Oklahoma
State of Oklahoma
stan
46. stan od 16 listopada 1907
Pieczęć Flaga
Dewiza: Labor omnia vincit
Państwo

 Stany Zjednoczone

Stolica

Oklahoma City

Kod ISO 3166-2

US-OK

Gubernator

Kevin Stitt (R)

Powierzchnia

181 037 km²

Populacja (2022)
• liczba ludności


4 019 800

• gęstość

22,6 os./km²

Strefa czasowa

UTC-06:00

Języki urzędowe

de iure brak
de facto angielski

Położenie na mapie USA
Strona internetowa

Oklahoma (ⓘwymowa:/ˌoʊkləˈhoʊmə/) – stan w Stanach Zjednoczonych leżący w środku południowej części kraju. Graniczy od północy ze stanami Kansas i Kolorado, od wschodu ze stanami Missouri i Arkansas, od południa z Teksasem, od zachodu z Nowym Meksykiem.

Na terenie stanu dominują rozległe, równinne wyżyny. Równina wznosi się w kierunku zachodnim. Na wschodzie występują niewysokie pasma górskie, znane jako Kraina Ozark, z wyodrębnionym klimatem, także kulturowym.

Oklahoma zajmuje wysokie miejsce w kraju pod względem wartości produkcji paliw kopalnych, które obejmują ropę naftową i gaz ziemny.

Symbole stanu

  • Dewiza: Labor Omnia Vincit (w tłumaczeniu z łaciny: Praca wszystko zwycięża)
  • Przydomek: Sooner State
  • Znaczenie przydomka: od wyścigu do działek przez tzw. Sooners
  • Znaczenie nazwy „Oklahoma”: stan czerwonych ludzi (z języka Czoktawów)
  • Symbole: jemioła, judaszowiec, muchołówka

Historia

  • połowa XVI wieku – odkrycie obszaru dzisiejszego stanu przez Hiszpanów.
  • 1682 – terytorium wchodziło w skład francuskiej Luizjany.
  • 1803 – zakup Luizjany od Francji.
  • 1819 – władze federalne przeznaczały terytorium dzisiejszego stanu dla tak zwanych pięciu cywilizowanych plemion indiańskich z terenów wschodnich (Czirokezi, Czoktawowie, Czikasawowie, Seminole, Krikowie).
  • 1837 – proklamowanie Terytorium Indiańskiego.
  • 1830-1842 – przesiedlanie kolejnych plemion Indian na Terytorium Oklahomy.
  • 23 marca 1889 – prezydent Benjamin Harrison ogłosił, że za 30 dni w południe większa część Terytorium Indiańskiego zostanie otwarta dla białych.
  • 22 kwietnia 1889, godzina 12.00 – nowi osadnicy przekroczyli granicę Terytorium (tzw. "wyścig po ziemię").
  • 16 listopada 1907 – Oklahoma została przyjęta do Unii jako 46. stan.
  • lata 30. XX wieku – susza. W jej wyniku, oraz z powodu kryzysu gospodarczego, wielu farmerów opuściło stan.
  • 19 kwietnia 1995 – największy zamach terrorystyczny na terenie Stanów Zjednoczonych przed atakiem na Nowy Jork i Waszyngton w dniu 11 września 2001 roku – zamach terrorystyczny w Oklahoma City

System polityczny

Władzę ustawodawczą na szczeblu stanowym sprawuje dwuizbowa Legislatura Oklahomy, składająca się z liczącego 48 członków Senatu oraz Izby Reprezentantów, w której zasiada 101 deputowanych. Głównym organem władzy wykonawczej jest pochodzący z wyborów bezpośrednich gubernator, któremu podlegają urzędnicy i instytucje niższego szczebla.

Geografia

Większość Oklahomy obejmują otwarte równiny i niskie wzgórza prerii. Wiele rzek, które przepływają przez Oklahomę, zostało spiętrzonych w celu utworzenia jezior, a stan ma więcej sztucznych jezior niż jakikolwiek inny stan w kraju. Duże obszary leśne, takie jak góry Ouachita, są typowe dla wschodniej części stanu.

  • Klimat: podzwrotnikowy, suma opadów zmniejsza się w kierunku zachodnim. Oklahoma znajduje się w pasie Alei Tornad. Występują tutaj długie, gorące lata i krótsze zimy, które są mniej surowe niż te w stanach na północy.
  • Główne rzeki: Arkansas, Canadian River, Red River
  • Najwyższy szczyt: Black Mesa (1516 m n.p.m.)
  • Liczba hrabstw: 77
  • Największe hrabstwo: Oklahoma
  • Liczba parków stanowych: 51

 

Miasta

Największe miasta w stanie Oklahoma, powyżej 40 000 mieszkańców (2021)

Na terenie stanu Oklahoma znajduje się 589 miast (city lub town), w tym 4 o liczbie ludności przekraczającej 100 000, 45 powyżej 10 000 mieszkańców, a 209 powyżej 1000 mieszkańców (2021 r.).

Lista miejscowości zamieszkanych przez 5000 lub więcej osób (2021 r.):

Demografia

Spis ludności z roku 2020 stwierdza, że stan Oklahoma liczy 3 959 353 mieszkańców, co oznacza wzrost o 208 002 (5,5%) w porównaniu z poprzednim spisem z roku 2010. Dzieci poniżej piątego roku życia stanowią 6,5% populacji, 24,1% mieszkańców nie ukończyło jeszcze osiemnastego roku życia, a 16,1% to osoby mające 65 i więcej lat. 50,5% ludności stanu stanowią kobiety.

Język

W 2010 roku najpowszechniej używanymi językami były:

Rasy i pochodzenie

Według danych z 2019 roku 72,4% mieszkańców stanowi ludność biała (64,9% nie licząc Latynosów), 8,0% to rdzenna ludność Ameryki, 7,6% ma rasę mieszaną, 7,3% to czarni Amerykanie lub Afroamerykanie, 2,3% to Azjaci, 0,12% to Hawajczycy i mieszkańcy innych wysp Pacyfiku. Latynosi stanowią 11,1% ludności stanu.

Do największych grup należą osoby pochodzenia niemieckiego (11,4%), irlandzkiego (9,3%), meksykańskiego (9,0%), „amerykańskiego” (7,9%), angielskiego (7,2%) i afroamerykańskiego. Do innych większych grup należą osoby pochodzenia szkockiego lub szkocko–irlandzkiego (109,6 tys.), europejskiego (82,5 tys.), włoskiego (72,1 tys.), francuskiego (71,6 tys.) i holenderskiego (49 tys.). Liczbę Polaków oszacowano na 30 tys. (0,76%).

Oklahoma posiada jeden z najwyższych odsetków populacji Indian w USA. Wśród nich największą grupą są Czirokezi.

Religia

Struktura religijna w 2014 roku:

Wśród większości protestanckiej przeważają południowi baptyści i zjednoczeni metodyści, a polityczny i kulturowy konserwatyzm, który jest wynikiem ich obecności, włączają Oklahomę do tzw. pasa biblijnego. Fundamentalizm tych grup był główną przyczyną utrzymywania przez Oklahomę zakazu sprzedaży alkoholu aż do 1959 roku.

Gospodarka

Głównymi pracodawcami w Oklahomie są usługi, następnie handel hurtowy i detaliczny, produkcja, finanse, ubezpieczenia i nieruchomości, transport i usługi komunalne, budownictwo i górnictwo.

Energia i przemysł

Oklahoma należy do piątki stanów USA o największej produkcji ropy naftowej i gazu ziemnego. Chociaż pola naftowe przeważają we wschodniej części stanu, a pola gazu ziemnego na zachodzie, to szyby naftowe znajdują się na obszarze całej Oklahomy. Wschodnia Oklahoma to także region wydobywczy węgla bitumicznego.

Ponad połowa energii elektrycznej w Oklahomie wytwarzana jest przez elektrownie opalane gazem, a ponad jedna trzecia wytwarzana jest przez energię wiatru. W 2019 roku Oklahoma zajęła drugie miejsce w kraju pod względem wytwarzania energii elektrycznej z wiatru. Z racji kilku rzek i dużych zbiorników wodnych stan posiada także znaczne zasoby energii wodnej. W stanie nie ma elektrowni jądrowych.

Oklahoma jest jedynym stanem w USA, który produkuje jod i jednym z trzech, które produkują hel. W parku stanowym Alabaster Caverns w pobliżu Freedom znajdują się największe na świecie złoża alabastru.

Rolnictwo

Trzy czwarte powierzchni stanu zajmują pola uprawne. W stanie znajduje się 86 tysięcy farm (4. miejsce w kraju) o powierzchni 35,1 mln akrów.

Informacje uzupełniające

  • Atrakcje turystyczne:
  • Wyścigi konne w Oklahoma City.

Przypisy

  1. ↑ State Area Measurements and Internal Point Coordinates. U.S. Census Bureau. [dostęp 2018-04-09]. (ang.).
  2. ↑ Jeff Rohde, 15 areas in Oklahoma City to find great investment properties [online], learn.roofstock.com [dostęp 2022-06-09] (ang.).
  3. ↑ Oklahoma - Economy, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-02-08] (ang.).
  4. ↑ Oklahoma Government State Capital Oklahoma City Governor Mary Fallin Oklahoma State Motto [online], netstate.com [dostęp 2023-04-18].
  5. 1 2 3 4 Oklahoma - State Energy Profile Analysis - U.S. Energy Information Administration (EIA) [online], eia.gov [dostęp 2019-02-01].
  6. 1 2 3 Sarah Clarke, 10 Things to Know About Oklahoma [online], US News, 2019 [dostęp 2020-06-24] (ang.).
  7. 1 2 3 City and Town Population Totals: 2020–2021. U.S. Census Bureau. [dostęp 2023-04-26]. (ang.).
  8. ↑ Change in Resident Population of the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 1910 to 2020 [online], 2020 Census Apportionment Results [dostęp 2021-08-17].
  9. ↑ U.S. Census Bureau QuickFacts: Oklahoma; United States [online], census.gov [dostęp 2021-08-17] (ang.).
  10. ↑ Data Center Results [online], apps.mla.org [dostęp 2019-01-31].
  11. 1 2 3 2019: ACS 1-Year Estimates Data Profiles (DP05/DP02) [online], data.census.gov [dostęp 2021-08-17].
  12. ↑ Adults in Oklahoma. Pew Research Center, 2014. [dostęp 2019-01-16].
  13. 1 2 W nawiasie zaznaczono grupy mające ponad 100 tys. członków.
  14. ↑ State Membership Report. The ARDA. [dostęp 2019-01-16].
  15. 1 2 Oklahoma, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-02-08] (ang.).
  16. ↑ 100 amazing facts about Oklahoma [online], The Oklahoman [dostęp 2022-04-30] (ang.).
  17. ↑ Oklahoma Agriculture at a Glance [online], Oklahoma Farm Bureau Foundation for Agriculture [dostęp 2020-06-24] (ang.).
  18. ↑ Rachel Bertone, Oklahoma's Top 10 Agriculture Products [online], Farm Flavor, 1 lipca 2018 [dostęp 2019-02-01] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.