Lód pokrywający morze | |
| Kontynent | |
|---|---|
| Powierzchnia |
ok. 600 000 km² |
| Największa głębia |
4094 m |
| Typ morza | |
| Wyspy |
Spaatz Island, Smyley Island, Latady Island, Wyspa Charcota, Wyspa Piotra I |
Położenie na mapie Antarktyki | |
| 71°S 85°W/-71,000000 -85,000000 | |
Morze Bellingshausena (ang. Bellingshausen Sea, hiszp. Mar de Bellingshausen) – morze Oceanu Południowego rozciągające się na zachód od Półwyspu Antarktycznego, między Wyspą Aleksandra a Wyspą Thurstona.
Nazwa
Nazwa morza pochodzi od nazwiska rosyjskiego badacza Fabiana Bellingshausena (1779–1852), który dotarł tu w styczniu 1821. Akwen nazywany był także Mer de la Belgica dla upamiętnienia statku „Belgica” Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej (1897–1899), który utknął w lodach morza w 1898 roku.
Geografia
Morze Bellingshausena jest morzem przybrzeżnym Oceanu Południowego u brzegów Antarktydy Zachodniej pomiędzy Półwyspem Antarktycznym a Lodowcem Szelfowym Abbota; między Wyspą Aleksandra a Wyspą Thurstona na południe od Wyspy Piotra I. Część Antarktydy położona nad Morzem Bellingshausena nosi nazwę Ziemi Ellswortha. Na wschodzie morze graniczy z Morzem Amundsena.
Akwen ma powierzchnię 487 tys. km², jego średnia głębokość wynosi 1261 m, a maksymalna 4115 m. Na wschodzie i na południu znajduje się szelf antarktyczny, szeroki na 100–450 km.
Na morzu leżą trzy większe wyspy: Aleksandra (71°S 70°W/-71,000000 -70,000000), Charcota (69°45′S 75°15′W/-69,750000 -75,250000) i Piotra I (68°51′S 90°35′W/-68,850000 -90,583333), a także mniejsze Latady (70°45′S 74°35′W/-70,750000 -74,583333), Smyley (72°55′S 78°00′W/-72,916667 -78,000000) i Spaatz (73°12′S 75°00′W/-73,200000 -75,000000). Wyspa Aleksandra jest największą wyspą antarktyczną – ma 390 km długości i 80 szerokości.
Największe zatoki Morza Bellingshausena to Ronne Entrance i Zatoka Małgorzaty. W Zatoce Małgorzaty leży kilka wysp, m.in. Horseshoe Island (67°51′S 67°12′W/-67,850000 -67,200000), Lagotellerie Island (67°53′S 67°24′W/-67,883333 -67,400000) i Pourquoi Pas Island (67°41′S 68°08′W/-67,683333 -68,133333). Znajdują się tu też trzy stacje badawcze – argentyńska San Martín oraz brytyjskie Rothera i Fossil Bluff.
Zasolenie wód wynosi 33,5‰. Wody powierzchniowe osiągają temperaturę 0 °C na północy i do –1 °C na południu. Morze charakteryzuje się długotrwałą obecnością lodu – przez cały rok akwen pokrywa pływający lód morski i góry lodowe. Pokrywa lodowa akwenu ulega topieniu, co mogło przyczynić się do ocieplenia klimatu na Półwyspie Anatarktycznym.
Wody Morza Bellingshausena charakteryzują się ubóstwem flory i fauny morskiej. Ilość zooplanktonu należy do najmniejszych w regionie. Przy granicy lodu i w rejonie przybrzeżnym występują płetwale antarktyczne i humbaki.
W 1981 roku na Morzu Bellingshausena odkryto miejsce po uderzeniu planetoidy Eltanin, do którego doszło w plejstocenie. Według szacunków planetoida miała ok. 0,8–4 km średnicy, a jej upadek mógł wywołać falę tsunami o wysokości 200 m, która uderzyła w Półwysep Antarktyczny i południowe wybrzeże obecnego Chile. Jest to pierwszy udokumentowany upadek planetoidy na głębokim oceanie.
Historia
Po raz pierwszy na wody Morza Bellingshausena wpłynął w 1774 roku angielski żeglarz James Cook (1728–1779), który w czasie swojej drugiej wyprawy 30 stycznia 1774 roku osiągnął szerokość 71°10′S 106°54′W/-71,166667 -106,900000. W 1820 roku na wody morza wpłynęli rosyjscy badacze Fabian Bellingshausen (1778–1852) i Michaił Łazariew (1788–1851). Bellingshausen odkrył wówczas wyspę, która nazwał na cześć cara Rosja Piotra Wielkiego.
Obecność lodu utrudniała eksplorację akwenu przez statki. W 1898 roku dotarła tu Belgijska Wyprawa Antarktyczna (1897–1899) pod kierownictwem Adriena de Gerlache’a (1866–1934), który zakładał, że, płynąc na wschód, dotrze na wolne wody Morza Rossa i do stacji zimowej na Ziemi Wiktorii. 2 marca 1898 roku statek wyprawy „Belgica” został unieruchomiony w krze lodowej. Uczestnicy wyprawy zostali uwięzieni i zmuszeni do spędzenia zimy w bardzo niesprzyjających warunkach. Na zewnątrz temperatura dochodziła do –37 °C i wiały bardzo silne i dokuczliwe wiatry. Statek został przystosowany do zimowania, a na lodzie rozstawiono obóz. Zaczęto prowadzić również badania z zakresu meteorologii, oceanografii, biologii i magnetyzmu. Kra z uwięzionym statkiem dryfowała na zachód wzdłuż 70°S równoleżnika. Pomimo licznych prób przełamania lodu, ostateczne uwolnienie statku nastąpiło dopiero 14 marca 1899 roku.
Wybrzeże Morza Bellingshausena dostrzeżono w latach 40. XX w., a dotarto do nich dopiero 20 lat później na pokładzie lodołamacza USS Glacier (AGB-4), który dopłynął do Wyspy Thurstona.
Uwagi
- ↑ Encyklopedia PWN podaje, że Morze Bellingshausena leży w południowo-wschodniej części Oceanu Spokojnego, zob. Encyklopedia PWN ↓.
- ↑ Read (2007) podaje, że głębokość maksymalna to 3500 m, zob. Read 2007 ↓, s. 139, a Hund (2014) podaje, że głębokość dochodzi do ok. 4400 m, zob. Hund 2014 ↓, s. 141
Przypisy
- ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej 2006 ↓, s. 21.
- 1 2 3 Gazetteer of the British Antarctic Territory ↓.
- 1 2 Read 2007 ↓, s. 140.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Encyklopedia PWN ↓.
- 1 2 Read 2007 ↓, s. 139.
- 1 2 Hund 2014 ↓, s. 140.
- 1 2 3 4 5 6 7 Hund 2014 ↓, s. 141.
- ↑ Riffenburgh 2007 ↓, s. 253.
- 1 2 3 Read 2007 ↓, s. 141.
- 1 2 R. Gersonde, F. T. Kyte, T. Frederichs (3), U. Bleil, H.-W. Schenke and G. Kuhn. The late Pliocene impact of the Eltanin asteroid into theSouthern Ocean – Documentation and environmentalconsequences. „Geophysical Research Abstracts”. 7, 2005. European Geosciences Union. (ang.).
- 1 2 3 4 5 Mills 2003 ↓, s. 80.
- 1 2 3 4 5 Barr 2007 ↓, s. 136–137.
- 1 2 Wątróbski 1998 ↓.
Bibliografia
- William Barr: British Graham Land expedition. W: Beau Riffenburgh: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2021-02-07]. (ang.).
- Bellingshausena, Morze, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2021-02-07].
- Andrew J. Hund: Antarctica and the Arctic Circle: A Geographic Encyclopedia of the Earth’s Polar Regions. ABC-CLIO, 2014. ISBN 978-1-61069-393-6. [dostęp 2021-02-07]. (ang.).
- Antarktyka. „Nazewnictwo geograficzne Świata”. 8, s. 26, 2006. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2021-02-07]. (pol.).
- William James Mills: Exploring Polar Frontiers. ABC-CLIO, 2003. ISBN 978-1-57607-422-0. [dostęp 2021-02-07]. (ang.).
- Bellingshausen Sea. [w:] SCAR Composite Gazetteer of Antarctica [on-line]. Scientific Committee on Antarctic Research. [dostęp 2021-02-08]. (ang.).
- Jane F. Read: Bellingshausen Sea. W: Beau Riffenburgh: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007, s. 139–142. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2021-02-07]. (ang.).
- Beau Riffenburgh: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2021-02-07]. (ang.).
- Leszek Wątróbski: Polscy badacze Antarktyki. [w:] forumakademickie.p [on-line]. 1998. [dostęp 2021-02-07]. (pol.).