Puchar mistrzostw europy | |
| 2024 | |
| Oficjalny skrót |
Euro |
|---|---|
| Dyscyplina |
Piłka Nożna |
| Organizator rozgrywek | |
| Data założenia | |
| Rozgrywki | |
| Liczba drużyn |
24 |
| Zwycięzcy | |
| Pierwszy zwycięzca |
ZSRR (1960) |
| Obecny zwycięzca |
Włochy (2020) |
| Najwięcej zwycięstw | |
| Strona internetowa | |
Mistrzostwa Europy w piłce nożnej mężczyzn (inaczej Euro, polski skrót ME) – rozgrywki sportowe, cyklicznie organizowane przez Unię Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA) dla europejskich piłkarskich reprezentacji krajowych seniorów. Największy turniej piłki nożnej rozgrywany na „starym kontynencie”.
Historia
Wcześniejsze turnieje rozgrywane w Europie
23 kwietnia 1906 roku odbył się w Atenach w Grecji trzeci turniej piłkarski (piłka nożna na Olimpiadzie Letniej 1906). Udział w nim wzięły 4 reprezentacje z Europy, z czego Turcja wystawiła do turnieju 2 reprezentacje (Smyrna i Saloniki). Wygrała Dania pokonując w półfinale Turków z miasta Smyrna 5:1, w finale mieli się spotkać z Grekami z Aten, ale przerwali oni mecz, a potem odmówili gry w spotkaniu o drugie miejsce, z tego powodu nie było finału tylko został rozegrany mecz o drugie miejsce między Turkami ze Smyrny a Turkami z Salonik wygrali ci pierwsi 3:0. Zawody zostały rozegrane dla uświetnienia 10-lecia nowożytnych olimpiad i uważane są za zwykłe zawody międzynarodowe.
19 października 1908 roku, kiedy FIFA liczyła 15 członków, odbył się w Londynie na terenie Wielkiej Brytanii czwarty turniej piłkarski (piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1908). Udział w nim wzięło 8 europejskich reprezentacji, z czego Francuzi wystawili do turnieju 2 reprezentacje. Wygrała Wielka Brytania pokonując Danię 2:0, trzecie miejsce przypadło Holandii.
29 czerwca 1912 roku o 11:00 rozpoczął się w Sztokholmie w Szwecji piąty turniej piłkarski (piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1912). Udział w nim wzięło 11 reprezentacji z Europy. Podium takie samo jak w poprzednim turnieju czyli złoto dla Wielkiej Brytanii, srebro dla Danii, a brąz dla Holandii.
Pierwsze mistrzostwa
Pierwsze mistrzostwa odbyły się we Francji w 1960 roku pod nazwą „Puchar Narodów Europy”, a od turnieju we Włoszech w 1968 roku odbywają się jako „Mistrzostwa Europy”. W latach 1960–1976 turniej finałowy odbywał się z udziałem 4 drużyn. Od 1980 do 1992 brało w nim natomiast udział 8 zespołów, zaś od 1996 do 2012 – 16 reprezentacji. Od 2016 w finałach piłkarskich Mistrzostw Europy występują 24 reprezentacje. Od szóstych finałów awans do nich ma automatycznie zapewniony ich gospodarz, bądź obaj współgospodarze. W 1980 po raz ostatni rozegrano mecz o trzecie miejsce ME. Od Mistrzostw Europy w 1984 we Francji przegrane drużyny z półfinałów zdobywają brązowy medal.
System rozgrywek
System rozgrywek mistrzostw Europy składa się z dwóch części:
- eliminacji – mogą w nich uczestniczyć męskie reprezentacje seniorskie wszystkich krajowych federacji zrzeszonych pod egidą UEFA (łącznie 55 państw), które w określonym terminie zostaną zgłoszone do tych rozgrywek przez swe macierzyste związki piłkarskie i nie zostały zawieszone przez UEFA w prawach jej członków. Rozpoczynają się losowaniem poszczególnych grup eliminacyjnych, w których później toczy się cała rywalizacja;
- turnieju finałowego/finałów (tj. właściwych Mistrzostw Europy) – od 1980 przeprowadzanego systemem mieszanym (tj. runda grupowa, a następnie faza pucharowa), od 1996 zakwalifikowanych zostaje do niego 16 drużyn: gospodarz/gospodarze turnieju oraz triumfatorzy eliminacji, od 2016 zakwalifikowane są 24 drużyny narodowe stowarzyszone w UEFA: w skład wchodzą gospodarze i drużyny, które pomyślnie przeszły kwalifikacje.
Prawie każda z ww. części mistrzostw Europy odbywa się w latach parzystych, regularnie co 4 lata. Tylko raz Euro 2020 zostało przełożone o rok później, z powodu pandemii koronawirusa. Eliminacje rozpoczynały się jesienią roku dwa lata wcześniejszego, niż rok przeprowadzenia turnieju finałowego. Od wprowadzenia Ligi Narodów eliminacje trwają od wiosny do jesieni roku poprzedzającego turniej finałowy.
Maskotki
Maskotki w Mistrzostwach Europy pojawią się od 1980 roku.
- 1980: Pinokio (Maskotką tego turnieju był drewniany pajacyk Pinokio, którego nos przedstawiał barwy kraju-gospodarza, czyli Włoch)
- 1984: Peno (Maskotką turnieju był kogut Peno. Jego nazwa wywodziła się z francuskiego slangu i oznaczała "rzut karny")
- 1988: Berni (Maskotką mistrzostw, które rozgrywano w RFN był królik Berni. Jego imię wzięło się od nazwy miasta Berno, gdzie wówczas mieściła się siedziba UEFA)
- 1992: Rabbit (Maskotką mistrzostw, podobnie jak tych organizowanych cztery lata wcześniej, był królik. Nazywał się Rabbit i był ubrany w barwy kraju-gospodarza, czyli Szwecji)
- 1996: Goaliath (Na tych mistrzostwach postawiono na lwa. Maskotką turnieju został potężny lew Goaliath)
- 2000: Benelucky (Maskotką turnieju rozgrywanego w dwóch państwach - Belgii i Holandii, był Benelucky. Ta maskotka to połączenie symboli Belgii i Holandii - diabła oraz lwa)
- 2004: Kinas (Maskotką tych mistrzostw był Kinas. Chłopiec był ubrany w barwy Portugalii, a więc kraju-gospodarza)
- 2008: Trix i Flix (Podczas mistrzostw rozgrywanych w Austrii i Szwajcarii maskotkami byli bracia bliźniacy - Trix i Flix)
- 2012: Slavek i Slavko (Maskotkami mistrzostw podobnie jak cztery lata wcześniej, byli bracia bliźniacy. Ich stroje i fryzury utrzymane zostały w narodowych barwach krajów-gospodarzy - polska maskotka nazywała się Slavek, a ukraińska Slavko)
- 2016: Super Victor (Maskotką mistrzostw Europy był Super Victor. To chłopiec z popularnej kreskówki ubrany w strój sportowy w barwach narodowych Francji)
- 2020: Skillzy (Oficjalna maskotka turnieju Skillzy została odsłonięta 24 marca 2019 roku. Postać inspirowana jest freestyle footballem i street footballem)
- 2024: Albärt (Oficjalna maskotką Mistrzostw Europy jest miś Albärt).
Gospodarze turnieju
| Liczba | Kraj | Rok |
|---|---|---|
| 4 | Włochy | 1968, 1980, 2020, 2032 |
| 3 | Francja | 1960, 1984, 2016 |
| Niemcy | 1988, 2020, 2024 | |
| Anglia | 1996, 2020, 2028 | |
| 2 | Hiszpania | 1964, 2020 |
| Belgia | 1972, 2000 | |
| Holandia | 2000, 2020 | |
| Szkocja | 2020, 2028 | |
| 1 | Jugosławia | 1976 |
| Szwecja | 1992 | |
| Portugalia | 2004 | |
| Austria | 2008 | |
| Szwajcaria | 2008 | |
| Polska | 2012 | |
| Ukraina | 2012 | |
| Azerbejdżan | 2020 | |
| Węgry | 2020 | |
| Rumunia | 2020 | |
| Dania | 2020 | |
| Rosja | 2020 | |
| Walia | 2028 | |
| Irlandia Północna | 2028 | |
| Irlandia | 2028 | |
| Turcja | 2032 |
Medaliści Mistrzostw Europy
- ↑ Od 1984 roku mecz o 3. miejsce nie jest rozgrywany.
- 1 2 Po dogrywce do złotej bramki.
Klasyfikacja medalowa
Tabela medalowa zaktualizowana po turnieju ME 2020. |
Klasyfikacja według liczby tytułów Włochy: 2 Mistrzowie Europy w roli gospodarza turnieju | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Liczba startów reprezentacji (1960–2024)
|
14 występów 12 występów 11 występów |
10 występów 9 występów 7 występów |
6 występów 5 występów |
4 występy 3 występy |
2 występy |
1 występ |
Uwagi:
- Występy ZSRR i Wspólnoty Niepodległych Państw wliczono do występów Rosji, a Czechosłowacji – do występów Czech.
Tabela wszech czasów
W piętnastu finałach piłkarskich mistrzostw Europy lat 1960–2021 wystąpiło 35 reprezentacji narodowych. Rozegrały 286 meczów (73 zakończyło się remisem), strzelając 688 bramek (średnio 2,40 na spotkanie).
| Lp. | Reprezentacja | Starty | Mecze | Zwycięstwa | Remisy | Porażki | Stosunek bramek | Punkty |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Niemcy | 13 | 53 | 27 | 13 | 13 | 78:55 | 83 |
| 2 | Włochy | 11 | 45 | 21 | 18 | 6 | 52:31 | 77 |
| 3 | Hiszpania | 11 | 46 | 21 | 15 | 10 | 70:42 | 74 |
| 4 | Francja | 10 | 43 | 20 | 13 | 10 | 67:49 | 69 |
| 5 | Portugalia | 8 | 39 | 19 | 11 | 9 | 55:36 | 67 |
| 6 | Holandia | 10 | 39 | 20 | 8 | 11 | 65:41 | 60 |
| 7 | Anglia | 10 | 38 | 15 | 13 | 10 | 51:37 | 56 |
| 8 | Czechy | 10 | 36 | 15 | 7 | 15 | 48:47 | 52 |
| 9 | ZSRR / Rosja | 12 | 35 | 13 | 7 | 16 | 40:52 | 39 |
| 10 | Belgia | 6 | 22 | 11 | 2 | 9 | 29:28 | 32 |
| 11 | Dania | 9 | 33 | 10 | 6 | 17 | 42:47 | 32 |
| 12 | Chorwacja | 6 | 22 | 8 | 6 | 8 | 30:28 | 30 |
| 13 | Szwecja | 7 | 24 | 7 | 7 | 10 | 30:28 | 26 |
| 14 | Grecja | 4 | 16 | 5 | 3 | 8 | 14:20 | 18 |
| 15 | Szwajcaria | 5 | 18 | 3 | 8 | 7 | 16:24 | 17 |
| 16 | Walia | 2 | 10 | 5 | 1 | 4 | 13:12 | 16 |
| 17 | Turcja | 6 | 18 | 4 | 2 | 12 | 14:30 | 14 |
| 18 | Polska | 4 | 14 | 2 | 7 | 5 | 11:15 | 13 |
| 19 | Węgry | 4 | 11 | 2 | 4 | 5 | 14:20 | 9 |
| 20 | Ukraina | 3 | 11 | 3 | 0 | 8 | 8:19 | 9 |
| 21 | Jugosławia | 5 | 14 | 3 | 2 | 9 | 22:39 | 11 |
| 22 | Islandia | 1 | 5 | 2 | 2 | 1 | 8:9 | 8 |
| 23 | Austria | 3 | 10 | 2 | 2 | 6 | 7:12 | 8 |
| 24 | Rumunia | 5 | 16 | 1 | 5 | 10 | 10:21 | 8 |
| 25 | Irlandia | 3 | 10 | 2 | 2 | 6 | 6:17 | 8 |
| 26 | Szkocja | 3 | 9 | 2 | 2 | 5 | 5:10 | 7 |
| 27 | Słowacja | 2 | 7 | 2 | 1 | 4 | 5:13 | 7 |
| 28 | Norwegia | 1 | 3 | 1 | 1 | 1 | 1:1 | 4 |
| 29 | Bułgaria | 2 | 6 | 1 | 1 | 4 | 4:13 | 4 |
| 30 | Finlandia | 1 | 3 | 1 | 0 | 2 | 1:3 | 3 |
| 31 | Irlandia Północna | 1 | 4 | 1 | 0 | 3 | 2:3 | 3 |
| 32 | Albania | 1 | 3 | 1 | 0 | 2 | 1:3 | 3 |
| 33 | Słowenia | 1 | 3 | 0 | 2 | 1 | 4:5 | 2 |
| 34 | Łotwa | 1 | 3 | 0 | 1 | 2 | 1:5 | 1 |
| 35 | Macedonia Północna | 1 | 3 | 0 | 0 | 3 | 2:8 | 0 |
Stan na 6 lipca godz. 23.
Uwagi:
- Gwiazdką oznaczono drużyny, które nadal biorą udział w Mistrzostwach Europy 2020.
- Występy ZSRR i WNP zostały zaliczone do występów Rosji. Występy Czechosłowacji zaliczono Czechom.
- Aktualizacja na 6 lipca 2021
- W latach 1960–1992 za zwycięstwo przyznawano 2 punkty, od 1996 – 3.
Mistrzowskie składy
Przypisy
- ↑ Słownik języka polskiego PWN [online], so.pwn.pl [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2007-07-18] (pol.).
- ↑ UEFA ogłosiła oficjalnie decyzję w 2009 r.
- ↑ Wszystkie maskotki mistrzostw Europy [GALERIA] - gol24.pl [online], - gol24.pl [dostęp 2021-06-26] (pol.).
- ↑ Przeniesione na rok 2021
- ↑ Gospodarzami będą Anglia, Szkocja, Walia i Irlandia Północna. Z tego powodu UEFA w swoich materiałach prasowych podaje za gospodarzy ME 2028 Wielką Brytanię i Irlandię.