Mercedes D.III

Mercedes D.III w zbiorach Flugwerft Schleissheim w Oberschleißheim
Dane podstawowe
Typ

rzędowy

Kraj pochodzenia

 Cesarstwo Niemieckie

Producent

Daimler-Motoren-Gesellschaft

Zastosowanie

samoloty myśliwskie,
rozpoznawcze,
wielozadaniowe,
wodnosamoloty

Liczba egzemplarzy

ok. 12 000 egz.

Rozwinięto z modelu

Mercedes D.II

Rozwinięto w model

Mercedes D.IV

Warianty

D.IIIa, D.IIIaü, D.IIIavü

Dane techniczne
Długość

165 cm

Szerokość

49 cm

Wysokość

107 cm

Liczba cylindrów

6

Średnica cylindra

140 mm

Skok tłoka

160 mm

Objętość skokowa

14,8 dm³

Masa

310 kg

Komponenty
Układ rozrządu

górnozaworowy

Układ paliwowy

gaźnikowy

Paliwo

benzyna

Układ chłodzenia

cieczą

Osiągi
Moc

118 kW (160 KM) – wersja D.III
160 kW (217 KM) – wersja D.IIIavü

Jednostkowe zużycie paliwa

0,26 kg/KM/h

Mercedes D.III – sześciocylindrowy, rzędowy, chłodzony cieczą tłokowy silnik lotniczy, wytwarzany w latach 1914–1918 przez niemieckie zakłady Daimler. Jego podstawowa wersja rozwijała moc 118 kW (160 KM) przy 1400 obr./min, a pojemność skokowa wynosiła 14,8 dm³. Był to najliczniej produkowany niemiecki silnik podczas I wojny światowej (12 000 sztuk), a przez to stanowił jedną z najczęściej używanych jednostek napędowych przez niemieckie lotnictwo wojskowe. Stosowany był m.in. w samolotach myśliwskich Albatros D.III, Fokker D.VII czy Pfalz D.III, samolotach rozpoznawczych Albatros C.III, LFG Roland C.II i AEG C.IV, dwumiejscowych wielozadaniowych maszynach klasy CL – Halberstadt CL.II i CL.IV, wodnosamolotach Albatros W.4 i Hansa-Brandenburg W.12 oraz samolotach bombowych klasy R.

Historia rozwoju

Silnik Mercedes D.III (oznaczenie fabryczne F1466) wywodził się z poprzedniej konstrukcji zakładów Daimler – modelu Mercedes D.II (litera „D” w nazwie silnika oznaczała firmę Daimler). W pierwotnej wersji został wprowadzony do eksploatacji w 1914 roku; dysponował wówczas mocą 118 kW (160 KM). Ulepszona wersja D.IIIa, produkowana od czerwca 1917 roku, osiągała moc 170–180 KM, co osiągnięto poprzez zmianę profilu denka tłoka z wklęsłego na płaski (i wzrost stopnia sprężania), zastosowanie nowego gaźnika i przeprojektowanie skrzyni korbowej. Pod koniec 1917 roku do produkcji wszedł kolejny model jednostki napędowej, oznaczony D.IIIaü (od niemieckiego słowa über, oznaczającego podwyższone sprężanie; była to nazwa fabryczna, a oficjalnie silnik oznaczano D.III 180/200). Zmiany konstrukcyjne objęły: kolejną modyfikację profilu denka tłoka, tym razem na wypukły; ulepszenie układu zasilania w paliwo poprzez pogłębienie gaźnika i zamontowanie instalacji ogrzewającej wlot powietrza i sam gaźnik, z wykorzystaniem cieczy z układu chłodzenia. Ulepszenia te nie tylko spowodowały wzrost mocy maksymalnej jednostki do 200 KM na poziomie morza, lecz także ograniczyły spadek wydajności silnika w locie na dużej wysokości (moc nie spadała poniżej 180 KM).

Ostatnią wersję silnika o oznaczeniu D.IIIavü (oficjalnie D.IIIav) wprowadzono do produkcji tuż przed końcem wojny, w październiku 1918 roku. Wyróżniało ją zastosowanie dłuższych tłoków wykonanych z aluminium (w miejsce stosowanych w poprzednich modelach żeliwnych), co zwiększyło prędkość obrotową jednostki napędowej do 1600 obr./min i moc maksymalną do 217 KM na wysokości 0. Na polepszenie wydajności silnika miało też wpływ dodawanie benzolu do benzyny lotniczej, co zwiększało jej liczbę oktanową.

Ogółem wyprodukowano około 12 000 egzemplarzy wszystkich wersji.

Powstałe wersje silnika
(za: Ługowski, 2012)
Wariant Rok powstania Moc
D.III 1914 118 kW (160 KM) przy 1400 obr./min
D.IIIa 1917 128 kW (174 KM) przy 1400 obr./min
D.IIIaü 1917 147 kW (200 KM) przy 1400 obr./min
D.IIIavü 1918 160 kW (217 KM) przy 1600 obr./min

Opis techniczny

Mercedes D.III jest sześciocylindrowym, rzędowym, chłodzonym cieczą tłokowym silnikiem lotniczym. Pojemność skokowa wynosi 14,8 dm³, średnica cylindra 140 mm, a skok tłoka – 160 mm. Długość silnika wynosi 165 cm, szerokość 49 cm i wysokość 107 cm; suchy waży 310 kg. Silnik ma układ górnozaworowy i charakteryzuje się brakiem popychaczy dźwigienek zaworowych.

Sześć oddzielnych, wykonanych ze stali cylindrów umieszczono pionowo na aluminiowej skrzyni korbowej, pełniącej funkcję miski olejowej. Cylindry składają się z dwóch warstw: wewnętrznej i cieńszej zewnętrznej, między którymi znajduje się przestrzeń dla cieczy chłodzącej. Korpusy tłoków pierwszych trzech wersji silnika wykonane były z odlewanego żeliwa (jedynie wersja D.IIIavü miała tłoki aluminiowe), zaś ich kopuły i denka były stalowe. Układ zasilania tworzą: gaźnik z dwoma gardzielami ssącymi i dwoma komorami pływakowymi, kolektor dolotowy i zbiornik paliwa. Układ chłodzenia składa się z chłodnicy, pompy wody, płaszczy wodnych w każdym cylindrze i przewodów połączeniowych. Głowica silnika mieści wałek rozrządu, poruszany przez wał korbowy poprzez pionowy wałek napędowy umieszczony w tyle silnika. Wałek rozrządu oprócz sterowania zaworami (po dwa na cylinder) napędza także pompy powietrza i wody, zaś pompa oleju ma napęd od wału korbowego.

Układ zapłonowy tworzą dwa magneta Bosch ZH6, a w każdym cylindrze znajdują się dwie świece zapłonowe. Kolejność zapłonu w poszczególnych cylindrach to 1-5-3-6-2-4. Stopień sprężania był zmienny w zależności od modelu; wynosi 4,5:1 dla wersji D.III, 4,64:1 dla D.IIIa i 5,73:1 dla D.IIIavü. Moc maksymalna osiągana przez jednostkę napędową także jest różna dla poszczególnych wersji i wynosi: 118 kW (160 KM) przy 1400 obr./min (D.III); 128 kW (174 KM) przy 1400 obr./min (D.IIIa); 147 kW (200 KM) przy 1400 obr./min (D.IIIaü) i 160 kW (217 KM) przy 1600 obr./min (D.IIIavü).

Paliwem jest benzyna lotnicza, od 1918 roku z dodatkiem benzolu. Jednostkowe zużycie paliwa kształtuje się na poziomie 0,26 kg na 1 KM w ciągu godziny, a zużycie oleju – 0,014 kg na 1 KM w ciągu godziny. Ciśnienie oleju wynosi 1,4 kG/cm².

Zastosowanie

Jako najliczniej produkowany niemiecki silnik podczas I wojny światowej był jedną z najczęściej używanych jednostek napędowych przez niemieckie lotnictwo wojskowe. Stosowano go w następujących płatowcach:

Zastosowanie w lotnictwie polskim

Silniki Mercedes D.III i D.IIIa znalazły się na wyposażeniu samolotów pochodzenia niemieckiego użytkowanych w początkowych latach istnienia polskiego lotnictwa, a następnie w lotnictwie cywilnym. Jednostki napędowe tego typu zamontowane były na następujących płatowcach:

Samolot Liczba Okres użytkowania
AEG C.IV co najmniej 41 sztuk 1919–1921
Albatros B.II co najmniej 11 sztuk 1919–1929
Albatros C.I co najmniej 18 sztuk 1919–1920
Albatros C.III 12 sztuk 1919–1922
Albatros D.III co najmniej 25 sztuk 1919–1923
Albatros D.V i D.Va co najmniej 14 sztuk 1918–1922
Aviatik C.III co najmniej 4 sztuki 1919–1920
Fokker D.VII co najmniej 30 sztuk 1919–1924
Halberstadt CL.II 14 sztuk 1919–1922
Halberstadt CL.IV 2 sztuki 1920–1921
LVG C.II około 11 sztuk 1919–1921
Rumpler C.I co najmniej 10 sztuk 1919–1921

W czerwcu 1919 roku firma P. Czarnecki z Poznania oferowała sprzedaż silników D.IIIa w cenie od 14 850 do 22 000 marek za sztukę.

Uwagi

  1. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 233 podają, że AEG B.III napędzany był silnikiem Mercedes D.II.
  2. ↑ Powojenny Albatros B.IIa (L.30) nr fabryczny 10019 z silnikiem Mercedes D.III znajduje się w ekspozycji Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie; Morgała 1997 ↓, s. 316 podaje, że ten egzemplarz wyposażony jest w silnik Mercedes D.II.
  3. ↑ Aviatik C.III nr 12250/17 (nr fabryczny 1996) z silnikiem Mercedes D.III znajduje się w ekspozycji Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.
  4. ↑ Halberstadt CL.II nr 15459/17 (nr fabryczny 1046) z silnikiem Mercedes D.III znajduje się w ekspozycji Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 Ługowski 2012 ↓, s. 6–7.
  2. 1 2 Gunston 2006 ↓, s. 138.
  3. ↑ Ługowski 2012 ↓, s. 6.
  4. 1 2 3 4 5 Hoffmann 2012 ↓, s. 6.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 Ługowski 2012 ↓, s. 7.
  6. ↑ Ługowski 2012 ↓, s. 7–8.
  7. ↑ Ługowski 2012 ↓, s. 8–9.
  8. 1 2 3 4 5 Ługowski 2012 ↓, s. 9.
  9. 1 2 3 4 Ługowski 2012 ↓, s. 8.
  10. 1 2 3 Grey 1990 ↓, s. 304.
  11. 1 2 Grey 1990 ↓, s. 306.
  12. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 225.
  13. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 239.
  14. 1 2 Gray i Thetford 1970 ↓, s. 44.
  15. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 48.
  16. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 259.
  17. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 52.
  18. ↑ Herris 2017 ↓, s. 8.
  19. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 261.
  20. 1 2 3 Gray i Thetford 1970 ↓, s. 227.
  21. ↑ Herris 2017 ↓, s. 9.
  22. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 266.
  23. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 284.
  24. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 322-323.
  25. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 324.
  26. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 90.
  27. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 107.
  28. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 383.
  29. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 226-227.
  30. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 430.
  31. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 440.
  32. ↑ Herris 2014 ↓, s. 58.
  33. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 164.
  34. ↑ Herris 2014 ↓, s. 95–96.
  35. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 450.
  36. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 451.
  37. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 166, 452.
  38. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 458-459.
  39. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 479.
  40. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 490.
  41. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 190.
  42. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 193.
  43. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 506.
  44. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 225-227, 528-530.
  45. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 225, 547.
  46. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 548.
  47. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 227, 549.
  48. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 227, 580.
  49. ↑ Herris 2015 ↓, s. 14.
  50. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 5.
  51. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 236.
  52. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 237.
  53. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 247.
  54. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 248.
  55. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 22.
  56. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 26.
  57. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 255.
  58. 1 2 3 Gray i Thetford 1970 ↓, s. 257.
  59. 1 2 Gray i Thetford 1970 ↓, s. 62.
  60. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 282.
  61. ↑ Munson 1969 ↓, s. 65.
  62. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 161.
  63. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 446.
  64. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 175.
  65. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 475.
  66. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 495.
  67. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 198.
  68. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 518.
  69. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 545.
  70. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 577.
  71. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 288.
  72. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 138.
  73. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 142.
  74. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 421.
  75. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 153.
  76. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 434.
  77. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 58.
  78. ↑ Herris 2016 ↓, s. 39–40.
  79. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 369.
  80. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 373.
  81. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 379.
  82. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 380.
  83. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 410.
  84. ↑ Herris 2013 ↓, s. 28.
  85. ↑ Herris 2013 ↓, s. 36.
  86. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 399.
  87. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 402.
  88. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 403.
  89. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 404.
  90. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 408.
  91. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 409.
  92. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 309.
  93. 1 2 Herris 2012 ↓, s. 13.
  94. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 305.
  95. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 306-307.
  96. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 70.
  97. ↑ Herris 2012 ↓, s. 100–101.
  98. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 300.
  99. ↑ Herris 2014 ↓, s. 174–175.
  100. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 464.
  101. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 469.
  102. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 532.
  103. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 533.
  104. ↑ Herris 2013 ↓, s. 105.
  105. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 425.
  106. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 524.
  107. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 550.
  108. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 583.
  109. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 584.
  110. ↑ Gray i Thetford 1970 ↓, s. 586.
  111. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 251–317.
  112. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 251–254.
  113. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 313–317.
  114. ↑ Krzyżan 1983 ↓, s. 46, 172.
  115. ↑ Albatros B.II ↓.
  116. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 254–256.
  117. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 256.
  118. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 296–297.
  119. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 297–298.
  120. 1 2 3 Morgała 1997 ↓, s. 295.
  121. ↑ Krzyżan 1983 ↓, s. 50, 172.
  122. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 301–304.
  123. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 278–279.
  124. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 279.
  125. ↑ Krzyżan 1983 ↓, s. 65, 173.
  126. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 281.
  127. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 288–290.
  128. ↑ Morgała 1997 ↓, s. 248.

Bibliografia

  • Albatros B.IIa (L.30). muzeumlotnictwa.pl. [dostęp 2019-01-03]. (pol.).
  • Peter Gray, Owen Thetford: German Aircraft of The First World War. New York: Doubleday & Company, Inc., 1970. ISBN 0-370-00103-6. (ang.).
  • Jane’s Fighting Aircraft of World War I. C.G. Grey (red.). London: Studio Editions, 1990. ISBN 1-85170-347-0. (ang.).
  • Bill Gunston: World Encyclopedia of Aero Engines. UK: Sutton Publishing Limited, 2006. ISBN 0-7509-4479-X. (ang.).
  • Jack Herris: A.E.G. Aircraft of WWI. T. 16. Aeronaut Books, 2015, seria: Great War Aviation Centennial Series. ISBN 978-1-935881-28-5. (ang.).
  • Jack Herris: Albatros Aircraft of WWI. Volume 4: Fighters. T. 27. Aeronaut Books, 2017, seria: Great War Aviation Centennial Series. ISBN 978-1-935881-52-0. (ang.).
  • Jack Herris: Friedrichshafen Aircraft of WWI. T. 21. Aeronaut Books, 2016, seria: Great War Aviation Centennial Series. ISBN 978-1-935881-35-3. (ang.).
  • Jack Herris: German Seaplane Fighters of WWI. T. 2. Aeronaut Books, 2012, seria: Great War Aviation Centennial Series. ISBN 978-1-935881-51-3. (ang.).
  • Jack Herris: Gotha Aircraft of WWI. T. 6. Aeronaut Books, 2013, seria: Great War Aviation Centennial Series. ISBN 978-1-935881-14-8. (ang.).
  • Jack Herris: Roland Aircraft of WWI. T. 9. Aeronaut Books, 2014, seria: Great War Aviation Centennial Series. ISBN 978-1-935881-20-9. (ang.).
  • Jan Hoffmann: Serca samolotów. Silniki z kolekcji Muzeum Lotnictwa Polskiego. Kraków: Muzeum Lotnictwa Polskiego, 2012.
  • Marian Krzyżan: Samoloty w muzeach polskich. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1983. ISBN 83-206-0432-X.
  • Maciej Ługowski. Mercedes D.III – niemiecka legenda. „Aero”. Nr 1 (33/34), 2012. Kagero. ISSN 1896-3951. 
  • Andrzej Morgała: Samoloty wojskowe w Polsce 1918-1924. Warszawa: Lampart, 1997. ISBN 83-86776-34-X.
  • Kenneth Munson: Aircraft of World War I. London: Ian Allan, 1969. ISBN 978-0385034715. (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.