Linia Massa-Senigallia (dawniej także linia La Spezia-Rimini) – grupa izoglos, rozdzielająca języki romańskie na grupę wschodnią i zachodnią w następujący sposób:
- grupa wschodnia – na południe i wschód od linii: języki wschodnioromańskie (rumuński, arumuński, istrorumuński, meglenicki), wymarły dalmatyński, sycylijski, neapolitański, dialekty środkowowłoskie, dialekt toskański i standardowy język włoski,
- grupa zachodnia – na północ i zachód od linii: języki gallo-italskie, retoromańskie, oksytański, kataloński, aragoński, hiszpański, portugalski, galicyjski, asturyjski, francuski i langues d’oïl.
Język sardyński nie daje się jednoznacznie przyporządkować do jednej z grup i wykazuje cechy wspólne z obiema.
Trzy podstawowe izoglosy przebiegające wzdłuż linii Massa-Senigallia to:
- formy liczby mnogiej:
- w grupie wschodniej oznaczane za pomocą morfemów samogłoskowych +[i], +[e] – por. rum. fiu, wł. figlio „syn” – rum. fii, wł. figli „synowie”; rum. casă, wł. casa „dom” – rum. case, wł. case „domy”,
- w grupie zachodniej oznaczane za pomocą morfemu spółgłoskowego +[s] albo równe z liczbą pojedynczą – por. kat. gat, hiszp. gato, fr. chat /ʃa/ „kot” – kat. gats, hiszp. gatos, fr. chats (tu w wymowie równe z l.poj.: /ʃa/); kat. roda, hiszp. rueda, fr. roue /ʁu/ „koło” – kat. rodes, hiszp. ruedas, fr. roues (ponownie w wymowie równe z l.poj.: /ʁu/).
- lenicja spółgłosek zwartych /p t k/:
- w grupie wschodniej nie zachodzi: łac. FOCUS → rum. foc, wł. fuoco „ogień”, ROTA → rum. roată, wł. ruota „koło”,
- w grupie zachodniej zachodzi: łac. FOCUS → hiszp. fuego, fr. feu, ROTA → hiszp. rueda, fr. roue.
- palatalizacja łacińskich spółgłosek /k/ i /g/ przed e i i:
- w grupie wschodniej rezultatem są afrykaty /t͡ʃ/ i /d͡ʒ/: łac. CIRCŌ → rum. încerc /ɨnˈt͡ʃerk/, wł. cerco /t͡ʃerko/ „próbuję”; GELU → rum. ger /d͡ʒer/, wł. gelo /ˈd͡ʒɛlo/,
- w grupie zachodniej rezultatem są spółgłoski szczelinowe /s/ i /ʒ/: łac. CENTUM → kat. cent /sen/, fr. cent /sɑ̃/, GINGĪVA → kat. geniva /ʒənibə/, fr. gencive /ʒɑ̃siv/ „dziąsło”.
Linia przebiega między włoskimi miastami Massa i Senigallia, położonymi w północnej części Włoch.
Uwagi
Przypisy
- ↑ Renzi i Salvi 1993 ↓, s. 153.
- ↑ Bossong 2016 ↓, s. 71-72.
- ↑ Bossong 2016 ↓, s. 65.
- ↑ Maiden 2013 ↓, s. 164.
- ↑ Loporcaro 2013 ↓, s. 150=151.
- ↑ Loporcaro 2013 ↓, s. 145-150.
Bibliografia
- Georg Bossong, Classifications, [w:] Adam Ledgeway, Martin Maiden (red.), The Oxford Guide to the Romance Languages, Oksford: Oxford University Press, 2016, s. 63-72, ISBN 978-0199677108.
- Michele Loporcaro, Phonological processes, [w:] Martin Maiden, John Charles Smith, Adam Ledgeway (red.), The Cambridge History of The Romance Languages, Vol. 1: Structures, Cambridge: Cambridge University Press, 2013, s. 109-154, ISBN 978-0521800723.
- Martin Maiden, Morphological persistence, [w:] Martin Maiden, John Charles Smith, Adam Ledgeway (red.), The Cambridge History of The Romance Languages, Vol. 1: Structures, Cambridge: Cambridge University Press, 2013, s. 155-215, ISBN 978-0521800723.
- Lorenzo Renzi, Giampaolo Salvi, Nuova introduzione alla filologia romanza, Bolonia: Il Mulino, 1993, ISBN 978-8-815-04340-5.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.