| Obszar | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Liczba mówiących |
3–4 miliony | ||||||
| Pismo/alfabet | |||||||
| Klasyfikacja genetyczna | |||||||
| |||||||
| Status oficjalny | |||||||
| język urzędowy | Galicja (Hiszpania) | ||||||
| Organ regulujący | Galicyjska Akademia Królewska | ||||||
| Ethnologue | 2 prowincjonalny↗ | ||||||
| Kody języka | |||||||
| ISO 639-1 | gl | ||||||
| ISO 639-2 | glg | ||||||
| ISO 639-3 | glg | ||||||
| IETF | gl | ||||||
| Glottolog | gali1258 | ||||||
| Ethnologue | glg | ||||||
| GOST 7.75–97 | гал 147 | ||||||
| WALS | glc | ||||||
| SIL | GLG | ||||||
| W Wikipedii | |||||||
| |||||||
| Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. | |||||||
Język galicyjski lub galisyjski (galic. galego, hiszp. gallego, port. galego) – język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ok. 3,2 mln mieszkańców hiszpańskiej Galicji (język urzędowy wraz z kastylijskim [hiszpańskim]) oraz sąsiednie prowincje Asturia, León i Zamora. Podtrzymywany jest także wśród wspólnot emigracyjnych Galisyjczyków w Argentynie, Brazylii i Meksyku.
Galicyjski bywa klasyfikowany jako dialekt języka hiszpańskiego.
Galicyjski powstał w wyniku nałożenia się na pierwotne języki iberoceltyckie prowincjonalnej łaciny, a potem wpływały na niego języki napływających tu germańskich Swebów i Wizygotów, później Celtów z Brytanii i Arabów. Współczesny galicyjski jest mocno zhispanizowany.
Od wieku XII do XIV stanowił rodzaj języka literackiego dla całej chrześcijańskiej części Półwyspu Iberyjskiego. Był uznawany za język ludzi wykształconych. Poematy tworzył w nim m.in. król Alfons X Mądry (Cantigas de Santa María). O literaturze tamtego okresu mówi się liryka galicyjsko-portugalska (hiszp. lírica gallego-portuguesa).
W średniowieczu w wyniku zmian politycznych (odłączenie się hrabstwa Portucale od Galicji) wyodrębnił się z niego – by dalej rozwijać się już samodzielnie – język portugalski. Często język portugalski uznawany jest, błędnie, za bardziej archaiczny od swego przodka.
Język galicyjski a język portugalski
Różnice w gramatyce
Rodzajniki
- Wszystkie rodzajniki określone są takie same w obydwu językach. Nieokreślone: port. um, uma - galic. un, unha
Przyimki
- Przyimki bez rodzajników:
| Język portugalski | Język galicyjski |
|---|---|
| a | a |
| com | con |
| de | de |
| em | en |
| para | para |
| por | por |
- Przyimki portugalskie z rodzajnikami:
| o | a | os | as | |
|---|---|---|---|---|
| a | ao | à | aos | às |
| de | do | da | dos | das |
| em | no | na | nos | nas |
| por | pelo | pela | pelos | pelas |
- Przyimek com w języku portugalskim nie łączy się z rodzajnikiem.
- Przyimki galicyjskie z rodzajnikami:
| o | a | os | as | un | unha | uns | unhas | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| a | ao - (ó) | á | aos - (ós) | ás | ||||
| con | co | coa | cos | coas | cun | cunha | cuns | cunhas |
| de | do | da | dos | das | dun | dunha | duns | dunhas |
| en | no | na | nos | nas | nun | nunha | nuns | nunhas |
| por | polo | pola | polos | polas |
Inne różnice gramatyczne
- W języku portugalskim partykułą przeczącą jest não, w galicyjskim - non.
Czasownik
Odmiana czasowników posiłkowych (niektóre formy)
| Język portugalski | Język galicyjski | Forma gramatyczna |
|---|---|---|
| ser | ser | bezokolicznik |
| é | é | czas teraźniejszy, l. pojedyncza, 3. osoba |
| são | son | czas teraźniejszy, l. mnoga, 3. osoba |
Różnice w ortografii
- Portugalskie g przed e lub przed i w galicyjskim staje się x: port. geral, álgebra, original - galic. xeral, álxebra, orixinal.
- Portugalskie j przed u w galicyjskim staje się x: port. julho, ajuda - galic. xullo, axuda.
- Portugalskie -lh- przed o, a w galicyjskim staje się -ll-: port. melhor, orgulho - galic. mellor, orgullo.
- Portugalskie -nh- przed o, a w galicyjskim staje się -ñ-: port. sonhar, punho - galic. soñar, puño.
- Wyrazy portugalskie kończące się na -m w galicyjskim kończą się na -n
- Portugalskie -qu- przed a w galicyjskim staje się -c-: port. quatro, equação - galic. catro, ecuación.
- Portugalskie -ss- w galicyjskim staje się -s-: port. essa, assegurar, passado - galic. esa, asegurar, pasado.
Przedrostki i przyrostki
- Przyrostki:
| Język portugalski | Język galicyjski | Uwagi |
|---|---|---|
| -ança | -anza | |
| -dade | -dade | |
| -ês | -és | przymiotnik od narodowości |
| -ção (l.poj.), -ções (l.mn.) | -ción (l.poj.), -cións(l.mn.) | W galicyjskim c zostaje podwojone gdzie w łac. -ctio |
| -vel (l.poj.), -veis (l.mn.) | -ble, -bel (l.poj.), -bles, -beis (l.mn.) | W galicyjskim nie oznacza się samogłoski akcentowanej: port. invencível - galic. invencible |
Przypisy
- ↑ Witold Mańczak, Języki romańskie [w:] Języki indoeuropejskie. Tom II, pod red. Leszka Bednarczuka, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1988