La Nona Ora (pol. Dziewiąta godzina) – rzeźba-instalacja autorstwa Maurizia Cattelana z 1999 roku z nurtu sztuki konceptualnej.

Charakterystyka

Tytuł rzeźby oznacza 9. godzinę – czas śmierci Jezusa Chrystusa według Ewangelii. Dzieło przedstawia hiperrealistycznie naturalnych rozmiarów postać papieża Jana Pawła II leżącego na czerwonym suknie, przygniecionego przez czarny meteoryt o wadze 60 kg. Rzeźba jest wykonana z wosku, żywicy poliestrowej, tkaniny, natomiast meteoryt to skała wulkaniczna; obok rzeźby leżało także rozsypane szkło. Dzieło występowało w dwóch wersjach różniących się twarzą papieża oraz zastosowaną odzieżą.

Historia

Dzieło sztuki konceptualnej La Nona Ora powstało w 1999 roku. Daniel Druet wykonał dla Catellana figurę papieża na potrzeby omawianej instalacji. Instalację eksponowano w Bazylei w Kunsthalle Basel (w postaci stojącej; od października do listopada 1999 roku), w Wenecji i Londynie w Royal Academy of Arts (wystawa pt. Apocalypse: Beauty And Horror in Contemporary Art od września do grudnia 2000 roku, dzieło prezentowano w sąsiedztwie wideo z kopulującą parą).

Ekspozycję w Warszawie zaproponował szwajcarski kurator Harald Szeemann. Druga wersja rzeźby była wystawiana w Zachęcie w 2000 roku na wystawie z okazji stulecia istnienia tejże galerii pt. Uważaj wychodząc z własnych snów. Możesz się znaleźć w cudzych. Artysta nie odwiedził warszawskiej ekspozycji. Medialne zamieszanie wokół dzieła wynikło po części z błędnego komunikatu prasowego Polskiej Agencji Prasowej, która błędnie podała, że dzieło jest eksponowane obok wideo z kopulującą parą (jak to miało miejsce w Londynie). Wojciech Cejrowski próbował zakryć dzieło za pomocą białego prześcieradła w obecności kamer, jednak powstrzymała go ochrona. 21 grudnia 2000 roku posłanka Halina Nowina Konopka i poseł Witold Tomczak weszli na wystawę w Zachęcie; Konopka zajęła się odwracaniem uwagi ochrony, a Tomczak zrzucił „meteoryt” z posągu przy czym oderwał część lewej nogi rzeźby papieża. Posłowie próbowali także ustawić figurę papieża w pozycji stojącej. Poseł Witold Tomczak motywował swoje działanie sprzeciwem wobec profanacji osoby papieża Jana Pawła II (powiedział: Zniszczyłem to, ponieważ oczekiwali tego moi wyborcy). Zdarzenie sfotografowali dziennikarze „Super Expressu”. Na skutek działań posłów wystawa została zamknięta. Tomczak wystosował list do premiera Jerzego Buzka, w którym zażądał zamknięcia wystawy, dymisji Andy Rottenberg ze stanowiska dyrektora Zachęty i wszczęcia wobec niej śledztwa; ostatecznie Anna Rottenberg złożyła rezygnację ze stanowiska. Tomczak został oskarżony o zniszczenie dzieła sztuki, ostatecznie sąd wydał wyrok po 16 latach, odstąpił od wymierzenia kary, a poseł został ułaskawiony przez prezydenta Andrzeja Dudę w 2017 roku.

Dzieło w pierwszej wersji zostało sprzedane w 2001 roku w domu aukcyjnym Christie’s za 886 tysięcy dolarów nabywcy ze Stanów Zjednoczonych. Rzeźba była prezentowana w Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku w 2011 roku, we Francji w 2013 i 2014 roku w Muzeum Sztuk Pięknych w Rennes, a także w Wielkiej Brytanii w Blenheim Palace w 2019 roku.

Interpretacje

Zdaniem Piotra Kosiewskiego dzieło ukazuje zmaganie się papieża ze światem i własną cielesnością. Meteoryt może też symbolizować grzechy i cierpienia członków Kościoła, które spadają na papieża. Historyk Stach Szabłowski uważał, że utwór ten jest niejednocznaczny zarówno pod względem etycznym, jak i estetycznym. Sam artysta pozytywnie oceniał postać Jana Pawła II w zakresie jego podejścia do wiary katolickiej, a meteoryt wpadający przez sufit traktuje jako ponadludzką siłę wyższą. Z drugiej strony wyznał, że pragnął skonfrontować religię z bluźnierstwem, tak, jak to zachodzi w codziennym życiu. Według autora pierwsza warstwa interpretacji tego utworu jest podszyta ironią, natomiast druga jest śmiertelnie poważna.

Recepcja

Dzieło to przyniosło Maurizio Catellanowi światową sławę i jest to jego najbardziej znana praca. Rzeźba jednak została uznana przez środowiska prawicowe za świętokradczą oraz obrażającą uczucia religijne. Powszechny odbiór instalacji zakładał symbolikę upadku Kościoła i papiestwa. Do prokuratury wpłynęło kilkadziesiąt tysięcy listów oburzonych katolików. Prezydent Aleksander Kwaśniewski wydał oświadczenie, w którym twierdził, że dzieło nie ma charakteru bluźnierczego i stanowi alegorię brzemienia nałożonego na papieża przez Boga.

Nawiązania

Do rzeźby nawiązywała instalacja Jerzego Kaliny pt. Zatrute źródło ze statuą Jana Pawła II unoszącego nad głową kamień, którą ustawiono przed siedzibą Muzeum Narodowego w Warszawie w 2020 roku, a także sekwencja w czołówce serialu Młody papież (gdzie pojawia się scena uderzenia papieża meteorytem) oraz wystawa grupy The Krasnals z 2011 roku pt. Polka podnosząca Meteoryt z Papieża. 21:37. W 2008 roku Marek Sobczyk stworzył obraz Eurodeputowani atakują instalację (Taniec), który w centrum kompozycji prezentuje postać leżącej figury papieża.

Przypisy

Bibliografia

• Joanna B.J.B. Bednarek Joanna B.J.B., We krwi: Naruszenia integralności wizerunku papieża 2000-2020, „Pamiętnik Teatralny”, 70 (2), 2021, DOI: 10.36744/pt.579, ISSN 2658-2899 [dostęp 2023-12-26] .
• RyszardR. Markiewicz RyszardR., Zabawy z prawem autorskim dawne i nowe, wyd. 2, Warszawa: Wolters Kluwer, 2022, ISBN 978-83-8286-720-6 .