Katla

Katla
	; Zdjęcie erupcji w 1918 roku
Państwo	Islandia
Położenie	Mýrdalshreppur
Pasmo	Wyżyny Islandii
Wysokość	1490 m n.p.m.
	Dane wulkanu
Rok erupcji	1918
Aktywność	czynny
	Położenie na mapie Islandii Katla
	63°38′N 19°03′W/63,633333 -19,050000

Katla – czynny wulkan (1490 m n.p.m.) położony w południowej części Islandii, pod lodowcem Mýrdalsjökull.

Etymologia

Według legendy nazwa wulkanu Katla pochodzi od imienia czarownicy Katli, która rzuciła się do rozpadliny w lodowcu Mýrdalsjökull, kiedy miała być ujawniona zbrodnia, której się dopuściła. Wkrótce potem miało dojść do ogromnej powodzi lodowcowej – za tę i kolejne powodzie okoliczni mieszkańcy winili czarownicę Katlę.

Żeńskie imię Katla to żeńska forma słowa kettil (pol. „dzbanek”).

Opis

Wulkan położony jest w południowej części Islandii i znajduje się pod czapą właściwą lodowca Mýrdalsjökull. Zbudowany jest z bazaltu, ryolitu i dacytu. Podlodowcowa kaldera (10 × 14 km) sięga 750 m głębokości. Najwyższy punkt jej krawędzi sięga 1380 m n.p.m. a samą krawędź przecinają w trzech miejscach lodowce wyprowadzające.

Wraz ze szpaltami wulkanicznymi na północ od kaldery Katla tworzy system wulkaniczny o długości 80 km. Aktywność geotermalna wskazuje na płytkie położenie komory magmowej.

Obszar Katli leży na terenie utworzonego w 2011 roku Geoparku Katla.

Erupcje

Katla jest jednym z najbardziej aktywnych wulkanów Islandii. Od momentu zasiedlenia Islandii (870), wybuchała ponad 20 razy, często powodując powodzie lodowcowe – jökulhlaup. Średnio Katla wybuchała dwa razy na sto lat. Powodzie lodowcowe z lat 1660, 1721 i 1755 były szczególnie potężne.

Większość erupcji miała miejsce w kalderze. Potężne erupcje występowały również w szpalcie wulkanicznej – Eldgjá, która rozciąga się ok. 60 km na północny wschód od krawędzi lodowca w kierunku wulkanu Grímsvötn. Wybuch Eldgjá z 934 roku spowodował strumień lawy o ok. 18 km³ – był to jeden z największych tego typu w okresie holocenu. Erupcje Katli są jednymi z największych na Islandii pod względem wyrzucanego materiału piroklastycznego.

Ostatnia erupcja miała miejsce w 1918 roku. 12 października 1918 roku ok. godz. 13:00 doszło do dużego trzęsienia ziemi, po którym nastąpiła powódź lodowcowa – jökulhlaup. Erupcja trwała przez 1500 godzin, wyrzucając 0,5 km³ magmy bazaltowej i uwalniając 8 km³ wody i lodu. Płynąca woda oderwała od lodowca bloki o średnicy 40–60 m, które zniosła do morza. Powódź zalała ok. 370–400 km² sandru Mýrdalssandur, a prędkość zalewu szacowana jest na 10–15 m/s. Naniesiony materiał utworzył pas nowego lądu pomiędzy Kötlutangi a Vik o szerokości 2 km.

Uwagi

↑ Inne źródła podają, że Katla wybuchła przynajmniej 21 razy w ciągu ostatnich 1100 lat.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Katla. [w:] Global Volcanism Program [on-line]. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).
1 2 Lilja Magnúsdóttir: Folk tale: The story of Katla the hag and her magic breeches. visitklaustur.is. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).
↑ Katla. [w:] www.nordicnames.de [on-line]. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).
1 2 3 Katla. Catalogue of Icelandic Volcanoes. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).
↑ Katla Geopark. [w:] Global Geoparks Network [on-line]. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).
↑ UNESCO: KATLA UNESCO GLOBAL GEOPARK (Iceland). [dostęp 2018-11-28]. (ang.).
↑ Anders Schomacker, Johannes Krüger, Kurt Kjaer. The Myrdalsjokull Ice Cap, Iceland: Glacial Processes, Sediments and Landforms of an Active Volcano. „Developments in Quaternary Science”, s. 1–4, 2009. 13. Elsevier. ISSN 1571-0866. (ang.).
↑ Helgi Björnsson, Finnur Pálsson, Magnús T. Guðmundsson. Surface and bedrock topography of the Mýrdalsjökull ice cap, Iceland: The Katla caldera, eruption sites and routes of jökulhlaups. „Jökull”, s. 29–46, 2000. 49. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 John L. Smellie, Benjamin R. Edwards: Glaciovolcanism on Earth and Mars. Cambridge University Press, 2016, s. 60–62. ISBN 978-1-107-03739-7. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[7] Inne źródła podają, że Katla wybuchła przynajmniej 21 razy w ciągu ostatnich 1100 lat.

[:0-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Katla. [w:] Global Volcanism Program [on-line]. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).

[:7-2] 1 2 Lilja Magnúsdóttir: Folk tale: The story of Katla the hag and her magic breeches. visitklaustur.is. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).

[:8-3] Katla. [w:] www.nordicnames.de [on-line]. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).

[:6-4] 1 2 3 Katla. Catalogue of Icelandic Volcanoes. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).

[:3-5] Katla Geopark. [w:] Global Geoparks Network [on-line]. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).

[:4-6] UNESCO: KATLA UNESCO GLOBAL GEOPARK (Iceland). [dostęp 2018-11-28]. (ang.).

[:1-8] Anders Schomacker, Johannes Krüger, Kurt Kjaer. The Myrdalsjokull Ice Cap, Iceland: Glacial Processes, Sediments and Landforms of an Active Volcano. „Developments in Quaternary Science”, s. 1–4, 2009. 13. Elsevier. ISSN 1571-0866. (ang.).

[:2-9] Helgi Björnsson, Finnur Pálsson, Magnús T. Guðmundsson. Surface and bedrock topography of the Mýrdalsjökull ice cap, Iceland: The Katla caldera, eruption sites and routes of jökulhlaups. „Jökull”, s. 29–46, 2000. 49. (ang.).

[:5-10] 1 2 3 4 5 6 7 John L. Smellie, Benjamin R. Edwards: Glaciovolcanism on Earth and Mars. Cambridge University Press, 2016, s. 60–62. ISBN 978-1-107-03739-7. [dostęp 2018-11-28]. (ang.).