Kalendarium historii Iraku – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów najdawniejszych aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń z historii Iraku.

Mezopotamia

  • VI tys. p.n.e. – na terenie Mezopotamii (stanowiącej obecnie główną część Iraku) najprawdopodobniej osiedlili się pierwsi ludzie
  • ok. 4500–ok. 2900 p.n.e. – okres porzucenia myślistwa na rzecz uprawy roli
  • ok. 4500–ok. 2900 p.n.e. – „epoka archaiczna” w dziejach Sumerów
  • połowa IV tys. p.n.e. – na terenie Mezopotamii pojawili się pierwsi Sumerowie, którzy utworzyli jedną z pierwszych znanych cywilizacji
  • ok. 3500–3000 p.n.e. – wynalezienie koła przez Sumerów
  • ok. 3100–2900 p.n.e. – wynalezienie wozu przez Sumerów
  • ok. 2340 p.n.e. – król Akadów Sargon I Wielki utworzył państwo sumero-akadyjskie
  • ok. 2200 p.n.e. – Gutejowie podbili państwo sumero-akadyjskie
  • 2113–2005 p.n.e. – okres istnienia państwa Ur (III dynastia z Ur)
  • 1894 p.n.e. – Sumuabum założył państwo babilońskie
  • 1595 p.n.e. – Hetyci najechali i zdobyli Babilonię
  • ok. 1500 p.n.e. – Babilończycy odzyskali Mezopotamię
  • 1157 p.n.e. – Elamici wyparli Hetytów
  • IX w. p.n.e. – Asyryjczycy zdobyli Mezopotamię
  • 689 p.n.e. – Asyryjczycy zniszczyli miasto Babilon
  • 605–562 p.n.e. – panowanie babilońskiego władcy Nabuchodonozora II – rozbudowa Babilonu
  • 539 p.n.e. – Babilon stał się siedzibą perskiego satrapy, Cyrusa II
  • grudzień 331 p.n.e. – w wyniku bitwy pod Gaugamelą Aleksander III Wielki podbił Mezopotamię
  • ok. 130 p.n.e. – Partowie podbili Mezopotamię
  • 114 n.e. – Rzymianie podbili Mezopotamię
  • 226 – Mezopotamia znalazła się w granicach Persji

Średniowiecze

  • 633 – Arabowie podbili ziemie obecnego Iraku – początek islamizacji
  • 750–1258 – panowanie Abbasydów
  • 762 – kalif Al-Mansur założył Bagdad, które stało się centrum państwa Abbasydów
  • IX w. – w wyniku walk wewnętrznych zniszczony został Bagdad
  • 1055 – Turcy seldżuccy zdobyli Irak
  • 1258 – Mongołowie spustoszyli Irak.
  • XIV–XV w. – okres podporządkowania się chanom tatarskim
  • 1392 – najazdy wojskowe Tamerlana spowodowały, że Bagdad poparł w ruinę
  • 1534 – Irak włączono w skład Imperium Osmańskiego

Nowożytność

  • XVI–XVIII w. – w wyniku wojen turecko-perskich pogłębił się kryzys gospodarczy i kulturalny Iraku
  • XVII w. – rozpoczęła się penetracja brytyjska
  • pocz. XIX w. – nasiliła się penetracja brytyjska
  • przełom XIX i XX w. – ugruntowały się wpływy niemieckie
  • 1899 – rozpoczęto wykopaliska w Babilonie
  • 1920 – Wielka Brytania otrzymała z ramienia Ligi Narodów mandat nad Irakiem

Panowanie brytyjskie

  • 1920 – wybuchło powstanie irackie
  • 1921 – Brytyjczycy krwawo stłumili powstanie irackie
  • 1921 – Wielka Brytania odsadziła Fajsala I na tronie Iraku
  • 1930 – Irak i Wielka Brytania uchwaliły traktat, zapewniający Brytanii zachowanie wpływów wojskowych
  • 1932 – Irak uzyskał niepodległość i został członkiem Ligi Narodów

Niepodległy Irak

Monarchia

  • 1933 – zmarł Fajsal I – jego następcą został Ghazi
  • pocz. lat 30. XX w. – komuniści uzyskali duże wpływy w Iraku
  • 1939 – w wypadki zmarł Ghazi – władzę objął trzyletni Fajsal II, a regentem jego wuj Abd al-Ilah
  • lata 30. i 40 XX w. – Kurdowie przeprowadzili serię powstań i zamachów stanu, domagając się autonomii
  • kwiecień 1941 – doszło do antybrytyjskiego zamachu stanu R. al-Gajlaniego
  • maj 1941 – Wielka Brytania rozpoczęła okupację Iraku
  • 1943 – Irak wypowiedział wojnę państwom Osi
  • 1945 – Irak przystąpił do ONZ
  • 1948–1949 – udział Iraku w I wojnie arabsko-izraelskiej
  • 1948–1958 – likwidacja Irackiej Partii Komunistycznej
  • 1953 – Fajsal II objął pełnię władzy
  • 1955 – Irak zawarł układ z Turcją
  • 1956 – wybuchły protesty społeczne przeciwko Fajsalowi II
  • lipiec 1958 – nastąpił republikański przewrót wojskowy z gen. Abd al-Karim Kasimem na czele – Fajsal II, książę Abdul Ilah oraz generał Nuri as-Sa'id zostali zamordowani

Republika Iraku

  • 1958 – Irak i Jordania utworzyły unię o nazwie Arabskie Państwo Federalne
  • 1959 – Irak wystąpił z paktu bagdadzkiego
  • 1961 – wybuchło powstanie Kurdów
  • 1961 – Irak zażądał przyłączenie Kuwejtu
  • luty 1963 – przeprowadzono zamach stanu pod hasłami antykomunizmu i jedności arabskiej – prezydentem został A. as-Salem Arif
  • 1965 – zniesiono rządy wojskowe
  • 1966 – w katastrofie lotniczej zginął as-Salem Arif
  • lipiec 1968 – przywódcy partii Baas dokonali zamachu stanu – władzę objął Ahmed Hasan al-Bakra
  • 1972 – Irak znacjonalizował przemysł wydobywczy i wytwórczy ropy naftowej
  • 1974 – Kurdowie otrzymali ograniczoną autonomię
  • 1975 – Irak zawarł z Iranem układ algierski
  • 1978 – Irak potępił izraelsko-egipskie rozmowy pokojowe
  • lipiec 1979 – prezydentem został Saddam Husajn
  • lipiec 1980 – przeprowadzono pierwsze w historii Iraku wybory powszechne, w których brali udział zarówno mężczyźni jak i kobiety
  • 4 września/21 września 1980 – wybuchła wojna iracko-irańska

Wojna iracko-irańska

  • 17 września 1980 – Irak wypowiedział układ algierski zawarty z Iranem w 1975 roku – Saddam Husajn uznał, że Irak powinien kontrolować rzekę Szatt al-Arab
  • 22 września 1980 – irackie siły lądowe i lotnictwo zaatakowało przygraniczny pas Iranu
  • 28 września 1980 – Rada Bezpieczeństwa ONZ wezwała oba państwa do zakończenia działań wojennych
  • 29 września 1980 – Saddam Husajn w wystąpieniu telewizyjnym zażądał uznania przez Iran irackiej kontroli nad Szatt al-Arab oraz zwrotu wysp: Abu Musa, Duży Tumb i Mały Tumb
  • 9–10 października 1980 – Irak ostrzelał irańskie miasta Ahwaz i Dezful
  • 24 października 1980 – Irak zdobył Chorramszahr i obległ Abadan
  • 13 listopada 1980 – wojska irańskie złamały pierścień wojsk Iraku wokół Abadanu
  • 16 listopada 1980 – Irakijczycy przeprowadzili natarcie na Susangerd oraz ostrzelała most na rzece Karkeh
  • 25 listopada 1980 – Iran wydał uchwałę wzywająca dowództwo irańskich sił zbrojnych do likwidacji oblężenia Abadanu
  • 26–27 listopada 1980 – Iran przeprowadził serię nalotów na Irak – w rejonie Kirkuku Iran zniszczył 9 wielkich składów ropy – w odwecie Irak zniszczył dwa zbiorniki paliwa oraz instalacje wojskowe w okolicy Chorramabadu
  • 29 listopada 1980 – u wejścia do Szatt al-Arab rozegrała się bitwa powietrzno-morska: Irak zatopił trzy okręty i strącił 5 samolotów irańskich, Iran zaś zajął dwa terminale naftowe
  • 25 grudnia 1980 – Saddam Husajn zapowiedział, że linia frontowa jest nową granicą pomiędzy Irakiem i Iranem oraz zapowiedział, że nie odda zdobytych terytoriów
  • 1986 – wykształciła się patowa sytuacja pomiędzy państwami
  • pocz. 1987 – wybuchły ponownie walki
  • marzec 1988 – Irak użył broni chemicznej przeciwko kurdyjskim rebeliantom
  • sierpień 1988 – w Genewie Irak podpisał zawieszenie broni z Iranem

Dalsze rządy Saddama Husajna

  • 1989 – przeprowadzono nieudany zamach na prezydenta Husajna
  • 1990 – Irak oskarżył Kuwejt o uszczuplanie złóż irackich na granicy iracko-kuwejckiej oraz rozpoczął domaganie się anulowania przez Kuwejt pożyczek na sfinansowanie działań wojennych
  • 2 sierpnia 1990 – Irak zaatakował Kuwejt oraz ogłosił przyłączenie tego państwa do Iraku
  • listopad 1990 – Rada Bezpieczeństwa ONZ postawiła ultimatum, dając Iraku czas na opuszczenie Kuwejtu do 15 stycznia
  • 17 stycznia 1991 – siły wielkiej koalicji (kierowane przez USA) rozpoczęły naloty powietrzne na Irak
  • 25 marca 1991 – na polecenie Husajna wypompowano do wód Zatoki Perskiej miliony baryłek ropy w celu zniszczenia odsalarni saudyjskich
  • 24–28 lutego 1991 – wyzwolenie Kuwejtu w wyniku ofensywy powietrzno-morsko-lądowej (operacja Pustynna Burza)
  • 28 lutego 1991 – podpisano zawieszenie broni
  • 3 marca 1991 – Irak przyjął wszystkie warunki Rady Bezpieczeństwa ONZ
  • 18 marca 1991 – zakończyły się działania wojenne w Kuwejcie i w Iraku
  • 1991 – wybuchło powstanie Kurdów
  • 1991 – na mocy decyzji Rady Bezpieczeństwa ONZ, Irak otrzymał zakaz przeprowadzania badań jądrowych
  • 1992 – Kurdowie iraccy ogłosili powstanie autonomicznego państwa Kurdów (nieuznanego przez Irak)
  • 1992 – w celu ochrony szyitów i Kurdów wprowadzono strefy „wolne od lotów”
  • styczeń 1993 – Stany Zjednoczone zbombardowały irackie wyrzutnie rakietowe, Bagdad i okolice oraz tereny na południu, z powodu łamania ustaleń ONZ
  • czerwiec 1993 – amerykańska rakieta trafiła w siedzibę dowództwa wywiadu irackiego w Bagdadzie
  • jesień 1994 – Irak zgromadził siły wojskowe przy granicy z Kuwejtem
  • grudzień 1994 – Irak zrzekł się roszczeń wobec Kuwejtu
  • styczeń 1995 – ONZ rozszerzył sankcję
  • październik 1995 – wybory prezydenckie wygrał Saddam Husajn – według obserwatorów międzynarodowych, wybory były pokazowe
  • 1996 – Stany Zjednoczone zbombardowały irackie wyrzutnie rakietowe, okolice Bagdadu i tereny na południu, z powodu łamania ustaleń ONZ
  • 1996 – ONZ udzieliło zgody na limitowany eksport ropy naftowej („ropa za żywność”)
  • 1996 – wybory parlamentarne wygrała partia Bass
  • 1997 – Irak uniemożliwił pracę zespołom komisji ONZ ds. rozbrojenia Iraku
  • luty 1998 – Irak ponownie uniemożliwił pracę zespołom komisji ONZ ds. rozbrojenia Iraku
  • 1998 – Stany Zjednoczone rozpoczęły program wspierania irackiej opozycji
  • 2000 – wybory parlamentarne wygrała partia Bass
  • maj 2001 – Saddam Husajn został ponownie wybrany na sekretarza generalnego partii Bass
  • wrzesień 2001 – po zamachach terrorystycznych na Nowy Jork i Waszyngton, Stany Zjednoczone wzmogły presję na Irak, żądając powrotu inspektorów międzynarodowych
  • 20 września 2001 – Kongres USA upublicznił materiały dotyczące powiązań między Al-Kaidą i iracką służbą wywiadowczą Al-Muchabaratem
  • 29 stycznia 2002 – George W. Bush ogłosił, że Irak, Iran i Korea Północna należą do osi zła.
  • 19 marca 2003 – George W. Bush poinformował Amerykanów o rozpoczęciu operacji „Iracka wolność”, mającej na celu obalenie reżimu Husajna
  • 20 marca 2003 – koalicja skupiona wokół Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii rozpoczęła wojnę w Iraku w celu obalenia Husajna

Wojna w Iraku

  • 9 kwietnia 2003 – wojska amerykańskie zajęły Bagdad
  • 1 maja 2003 – oficjalnie zakończono wojnę w Iraku – początek okresu stabilizacyjnego
  • 13 lipca 2003 – powołano Tymczasową Radę Zarządzającą
  • lipiec 2003 – w Mosulu zginęli synowie Husajna
  • 13 grudnia 2003 – wojska amerykańskie ujęły Saddama Husajna
  • 2003 – Irak podzielono na cztery strefy okupacyjne (dwie amerykańskie, brytyjską i polską)
  • 8 marca 2004 – Tymczasowa Rada Zarządzająca uchwaliła tymczasową konstytucję
  • czerwiec 2004 – władzę w kraju przekazano Irakijczykom
  • 2004 – przed główną siedzibą wojsk koalicyjnych w Bagdadzie wybuchła wojna, zabijająca 25 osób
  • 30 stycznia 2005 – przeprowadzono wybory powszechne do parlamentu (zbojkotowane przez sunnitów)
  • kwiecień 2005 – prezydentem Iraku został Dż. Talabani
  • 15 października 2005 – w referendum powszechnym przyjęto konstytucję
  • grudzień 2005 – przeprowadzono wybory parlamentarne
  • październik 2005 – rozpoczął się pierwszy proces Saddama Husajna
  • 30 grudnia 2006 – przeprowadzono karę śmierci na Husajnie
  • 2011 – Stany Zjednoczone wycofały swoje wojska z Iraku
  • 29 czerwca 2014 – na terenie Syrii i Iraku, terroryści związani z Państwem Islamskim proklamowali utworzenie kalifatu
  • 7 sierpnia 2014 – Barack Obama rozpoczął interwencję wojskową przeciwko Państwu Islamskiemu

Uwagi

  1. ↑ Zdaniem Iranu, wojna wybuchła 21 września, zaś według Iraku 4 września, po ostrzelaniu posterunku przygranicznego przez irańskie siły (za: Oxford Wielka Encyklopedia Świata. T. 6. Poznań: Oxford Educational, 2004, s. 90. ISBN 83-7325-546-X.)

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 Irak. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2016-04-20].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Sumer, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2016-04-20].
  3. 1 2 3 4 Babilon, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2016-04-20].
  4. 1 2 3 4 5 6 Babilonia, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2016-04-20].
  5. ↑ Aleksander III Wielki, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2016-04-20].
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 Oxford Wielka Encyklopedia Świata. T. 6. Poznań: Oxford Educational, 2004, s. 91-93. ISBN 83-7325-546-X.
  7. 1 2 3 4 Bagdad, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2016-04-20].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Oxford Wielka Historia Świata. T. 29: XX wiek Świat i Polska po II wojnie światowej - Dekolonizacja - Lata siedemdziesiąte - Filozofia. Poznań: Oxford Educational, s. 107-114. ISBN 978-83-7425-832-6.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Oxford Wielka Encyklopedia Świata. T. 6. Poznań: Oxford Educational, 2004, s. 90. ISBN 83-7325-546-X.
  10. 1 2 Waldemar Kowalski: 20 lat temu rozpoczęła się I wojna w Zatoce Perskiej (1990-1991). Histmag, 2010-08-03. [dostęp 2016-04-20]. (pol.).
  11. 1 2 Waldemar Kowalski: Druga wojna w Zatoce Perskiej – sukces i gorycz „stabilizacji” (cz. 1). Histmag, 2010-08-03. [dostęp 2016-04-20]. (pol.).
  12. ↑ President Delivers State of the Union Address. georgewbush-whitehouse.archives.gov/, 2002-01-29. [dostęp 2016-04-20]. (ang.).
  13. ↑ Saddam Hussein executed in Iraq. BBC, 2006-12-30. [dostęp 2016-04-20]. (ang.).
  14. ↑ Adam Withnall: Iraq crisis: Isis declares its territories a new Islamic state with 'restoration of caliphate' in Middle East. Independent, 2014-06-30. [dostęp 2016-04-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-04)]. (ang.).
  15. ↑ Statement by the President. White House, 2014-08-07. [dostęp 2016-04-20]. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.