Jan Szelubski
Leszek
major
Data i miejsce urodzenia

25 marca 1916
Lida, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci

4 czerwca 1985
Izrael

Przebieg służby
Siły zbrojne

Wojsko Polskie
Armia Krajowa
Armia Ludowa

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
powstanie warszawskie

Odznaczenia

Jan Jaakow (Jakub) Szelubski, ps. Leszek, Janek (ur. 12 marca?/25 marca 1916 w Lidzie, zm. 4 czerwca 1985 w Izraelu) – uczestnik wojny 1939, jeniec a następnie uczestnik ruchu oporu w szeregach Milicji Ludowej RPPS. Uczestnik powstania warszawskiego. Odznaczony w trakcie walk powstańczych Orderem Virtuti Militari przez gen. Bora-Komorowskiego. Po wojnie od 1946 do 1968 dyplomata.

Życiorys

Młodość

Urodził się w żydowskiej rodzinie Tewela (Tefel lub Tuwii) i Miriam (lub Mirel). Ukończył szkołę Tarbut, a następnie Gimnazjum Państwowe Koedukacyjne im. Jana Karola Chodkiewicza. Był członkiem organizacji skautowej „Ha-Szomer Ha-Cair”, przygotowującej do tworzenia kibuców w Palestynie. Jedna z sióstr Szelubskiego, Jochewed, wyemigrowała w 1935. On również w 1935 udał się do Palestyny w ramach programu dla absolwentów szkół średnich „Hachshara”, przygotowując się do emigracji. Musiał jednak powrócić, aby pomóc rodzinie w trudnej sytuacji materialnej, podejmując zatrudnienie jako robotnik w fabryce gumy „Ardal” SA. w Lidzie.

II wojna światowa

Lubelszczyzna

W 1938 został powołany do służby wojskowej w 1 pułku artylerii lekkiej Legionów w Wilnie. Brał udział w wojnie obronnej 1939, w stopniu kaprala, lub według innej wersji w stopniu podporucznika rezerwy. Dostał się do niewoli 24 września 1939 i został osadzony w obozie jenieckim w Oświęcimiu. Dwa tygodnie później został umieszczony w Stalagu IVA Elsterhorst, gdzie żołnierze pochodzenia żydowskiego zostali oddzieleni i zmuszeni do pracy w kopalni. W styczniu 1941 wraz z pozostałymi żołnierzami pochodzenia żydowskiego został wysłany do obozu w Lublinie przy ul. Lipowej 7, należącego do SS Deutsche Ausruestungswerke (Niemieckie Zakłady Zaopatrzenia), na przełomie 1943/44 przekształconego w filię KL Majdanek. Tam, wraz z Romanem Fiszerem, Samuelem Jegerem, Samuelem Mieczysławem Gruberem, Przysuckim, Goldbergiem i Reifem stanął na czele konspiracji obozowej.

Szelubski w sierpniu lub październiku 1942 znalazł się w jednej z grup uciekinierów z obozu dowodzonej przez Wolfa Glanchera. Grupa znalazła się w okolicach Janowa Lubelskiego, około 80 km na południe od Lublina. W grupie tej uciekło wtedy 40 osób, które utworzyły oddział partyzancki, ale nie podejmowali żadnych akcji bojowych, mimo że mieli nawiązany kontakt z miejscową Armią Krajową i byli zaopatrzeni w broń od Socjalistycznej Organizacji Bojowej. Przez długi czas uważano, że w październiku 1942 w niewyjaśnionych okolicznościach grupa ta została wymordowana przez oddział Gwardii Ludowej, kierowany przez Grzegorza Korczyńskiego, lub przez podszywającą się pod podziemie niepodległościowe bandę rabunkową. W 2011 roku Dariusz Libionka w oparciu o pomijane wcześniej źródła ustalił, że za zbrodnię odpowiedzialność ponosił oddział Narodowej Organizacji Wojskowej. Z oddziału uratowała się jedna osoba oraz Szelubski, który przebywał w tym czasie w Lublinie. Zgłosił się wówczas dobrowolnie ponownie do obozu, z którego ponownie zbiegł. Trafił do Warszawy, gdzie podjął działalność drukarni w Robotniczej Partii Polskich Socjalistów, a następnie jako „Janek” w stopniu porucznika w Milicji Ludowej RPPS.

W 1943 współtworzył kilkudziesięcioosobowy oddział partyzancki Milicji RPPS w rejonie GarwolinPuławyRyki, dowodzony początkowo przez Bronisława Baranowskiego „Czarny”, a następnie przez por. Jana Szelubskiego, który 23 sierpnia 1943 r. wspólnie z oddziałem Gwardii Ludowej dowodzonym przez Henryka Lejbka ps. Heniek stoczył w lasach staszyńskich (powiat Puławy) całodzienną walkę z silną obławą niemiecką, liczącą ok. 400 ludzi. Odparto ataki wroga, zabijając 8 i raniąc ok. 20 żołnierzy nieprzyjacielskich. Poległ 1 gwardzista. W oddziale tym przebywało wielu żołnierzy z września 1939 żydowskiego pochodzenia, uwolnionych przez oddział. Według Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, powołującego się na relację Jana Mulaka, większość oddziału została wymordowana w październiku 1943 przez Narodowe Siły Zbrojne. Według Piotra Gontarczyka żydowskich partyzantów wymordowali ich współtowarzysze. Wersję tę potwierdza relacja Jana Szelubskiego z 1950. W swojej relacji Szelubski pisze jednak: „Później wyszło na jaw, że byli oni w zmowie z bandą NSZ Zagończyka”. Sprawcy zbrodni na partyzantach żydowskich, których Szelubski podaje z pseudonimów, mieli po zbrodni napaść jeszcze na oddział Gwardii Ludowej i zabić kilku partyzantów żydowskich.

Okres warszawski

Od kwietnia 1944 wraz z połączeniem części Milicji Ludowej z Armią Ludową został szefem sztabu Okręgu Warszawskiego AL, choć funkcja ta miała charakter formalny. W trakcie powstania warszawskiego początkowo z nieuzbrojoną grupą AL przebywał na terenie Elektrowni na Powiślu, a następnie jako por. „Leszek” zorganizował drużynę AL, która weszła w skład 2 plutonu „Bończa”, 1 kompanii „Bradla” w batalionie „Miłosz”, walcząc w okolicach Placu Trzech Krzyży i ul Wiejskiej. 22 września 1944 został osobiście odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari przez gen. Tadeusza Komorowskiego „Bór”, Komendanta Głównego AK. Zostało to potwierdzone rozkazem nr 453 z 24 września z uzasadnieniem: „za wyjątkową odwagę i poświęcenie się podczas walk o Warszawę”.

Po kapitulacji opuścił Warszawę z ludnością cywilną i poprzez Kraków, udał się do oddziału AL Izaaka Gutmana „Zygmunt” na Podhalu, gdzie pracował w Dowództwie AL do czasu wyzwolenia.

Po wojnie

Od 17 lutego 1945 do 18 marca 1946 w stopniu majora pełnił funkcję zastępcy komendanta ds. administracyjno-gospodarczych Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w Lublinie. Tam dowiedział się, że jego ojciec został zastrzelony przez hitlerowców w Lidzie, zaś jego matka i druga siostra, Sonia, zmarły w getcie wileńskim.

Od 1946 przeszedł do służby dyplomatycznej, m.in. w 1964 był radcą handlowym Ambasady w Wiedniu. W wyniku wydarzeń marcowych zwolniony z pracy w 1968. W 1971 wyemigrował do Izraela, gdzie zmarł.

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 Katalog pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa [online], katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2011-10-02].
  2. 1 2 3 4 Barbara Enkgelkink, Dariusz Libionka: Żydzi w Powstańczej Warszawie. Warszawa: 2009, s. 150.
  3. Antoni Przygoński: Armia Ludowa w Powstaniu Warszawskim 1944. Warszawa: 2008, s. 393.
  4. 1 2 3 4 Group portrait of prisoners in the Elsterhorst prisoner of war camp, Stalag IVa. United States Holocaust Memorial Museum. [dostęp 2011-10-02].
  5. Andrzej Kaczyński. Obóz jeńców żydowskich w Lublinie. „Kombatant”. 4, s. 23, kwiecień 2008. [dostęp 2011-10-03].
  6. 1 2 Rober Kuwałek: Żydowski ruch oporu. Żydzi w Lublinie – Jews in Lublin. [dostęp 2011-10-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (28 marca 2012)].
  7. Piotr Gontarczyk. Z genealogii elit PZPR. Przypadek Stefana Kilianowicza vel Grzegorza Korczyńskiego. „Glaukopis”. 1, s. 217, 2003.
  8. Dariusz Libionka, Narodowa Organizacja Wojskowa i Narodowe Siły Zbrojne wobec Żydów pod Kraśnikiem - korekta obrazu [w:] Zagłada Żydów. Studia i Materiały R. 2011, nr. 7, Warszawa 2011, s. 23–63.
  9. Józef Czyżewski (red.), Polska Partia Robotnicza. Kronika I 1942 - V 1945, Warszawa: Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, 1962, s. 107.
  10. Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Polski ruch socjalistyczny 1939–1945. Warszawa: 1993, s. 164, 237–238.
  11. Piotr Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy (1941–1944). Warszawa: 2006, s. 319.
  12. Barbara Enkgelkink, Dariusz Libionka: Żydzi w Powstańczej Warszawie. Warszawa: 2009, s. 151.
  13. 1 2 AAN, t. os 8142, k. 28.
  14. Antoni Przygoński: Armia Ludowa w Powstaniu Warszawskim 1944. Warszawa: 2008, s. 21.
  15. Kazimierz Leski: Życie niewłaściwie urozmaicone. Wspomnienia oficera wywiadu i kontrwywiadu AK. T. 2. Warszawa: 2006, s. 31.
  16. J. Kreusch, A. K. Kunert, T. Labuszewski (oprac.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. T. IV. Warszawa: 1997, s. 131.
  17. Barbara Enkgelkink, Dariusz Libionka: Żydzi w Powstańczej Warszawie. Warszawa: 2009, s. 152.
  18. Aleksander Mazur: Order Krzyża Grunwaldu 1943–1985. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1988, s. 93.
  19. M.P. z 1952 r. nr 9, poz. 77 „za zasługi w pracy zawodowej”.
  20. M.P. z 1954 r. nr 108, poz. 1484 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy zawodowej w dziedzinie służby zagranicznej”.
  21. M.P. z 1947 r. nr 71, poz. 475 „za zasługi położone w walce z okupantem i za udział w pracach konspiracyjnych w okresie okupacji”.
  22. M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43 „w pierwszą rocznicę wyzwolenia Warszawy zasłużonym w walce o wyzwolenie i odbudowę Stolicy (...)”.
  23. M.P. z 1955 r. nr 42, poz. 415 - Uchwała Rady Państwa z dnia 10 stycznia 1955 r. nr 0/60 - na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych.
  24. Uchwała nr 95/880 Prezydium Rady Narodowej m. st. Warszawy z dnia 23 maja 1967 r. w sprawie nadania odznak honorowych m. st. Warszawy „Za Zasługi dla Warszawy”. „Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m. st. Warszawy”. Nr 13, poz. 63, s. 1–2, 15 sierpnia 1967 r. Warszawa - jako Szelbuski Jan. [dostęp 2023-05-03].

Bibliografia

  • Antoni Przygoński: Armia Ludowa w Powstaniu Warszawskim 1944. Warszawa: 2008.
  • Barbara Engelking, Dariusz Libionka: Żydzi w Powstańczej Warszawie. Warszawa: 2009.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.