Popiersie Kazimierza Rubinkowskiego autorstwa Henryka Siwickiego (1984) | |
| Data i miejsce urodzenia |
1 maja 1668 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
14 listopada 1749 |
| Zawód, zajęcie |
kupiec, rajca, dworzanin, pisarz, tłumacz, publicysta, bibliofil, poczmistrz |
Jakub Kazimierz Rubinkowski (ur. 1 maja 1668 w Szaflarach koło Nowego Targu, zm. 14 listopada 1749 w Toruniu) – polski kupiec, dworzanin, rajca toruński, poczmistrz, a także mecenas sztuki, bibliofil, publicysta, tłumacz i jeden z barokowych pisarzy polskich epoki saskiej.
Życiorys
Urodził się w Szaflarach koło Nowego Targu jako syn Wojciecha Rubinkowskiego i Katarzyny pochodzącej z domu Niegoszowskiej. W młodym wieku znalazł się na dworze króla Jana III Sobieskiego. W 1696 został sekretarzem królewskim.
Około 1696 Rubinkowski przyjechał do Torunia, gdzie został zapisany na listę obywateli. Rozpoczął karierę kupca. Wykorzystując swoje rozliczne kontakty handlowe, rozpoczął interesy i handel między Toruniem i Gdańskiem a pozostałymi miastami I Rzeczypospolitej, między innymi alkoholem, solą i zbożami, wyrobami metalowymi, artykułami luksusowymi pochodzenia europejskiego bądź kolonialnego, często łamiąc prawo. Nowy król August II Sas 11 lipca 1715 obsadził Rubinkowskiego na stanowisku poczmistrza w Toruniu. Funkcję tę pełnił do swojej śmierci.
W 1724 objął dodatkowo stanowisko katolickiego rajcy toruńskiego (jeden z czterech pierwszych w historii miasta), w następstwie wykonania wyroku sądu po tzw. tumulcie toruńskim. Stał się obrońcą praw katolików w Toruniu; w Radzie Miasta Torunia skupił wokół siebie środowisko katolickie. Pomimo reprezentowania strony katolickiej oraz domagania się od burmistrza Torunia Jana Gotfryda Rösnera ukarania sprawców zamieszek opowiadał się za wycofaniem wyroków śmierci na burmistrzu Rösnerze i jego zastępcy Jakubie Henryku Zerneke.
Uważany był za sarmackiego erudytę. Był miłośnikiem sztuki, gromadził książki i materiały źródłowe. Prowadził działalność fundacyjno-restauratorską, w ramach której powstawały tablice pamiątkowe dla Jana III Sobieskiego i Augusta II Sasa. Dzięki niemu w 1733 roku zostało odnowione i uzupełnione epitafium Mikołaja Kopernika z ok. 1580 roku w katedrze św. św. Janów w Toruniu.
Na swoim folwarku wybudował dwór, browar, karczma, owczarnia i młyn. Do czasów współczesnych zachowała się przekształcona budowla dworku, położona przy ul. Skłodowskiej-Curie 100.
Zmarł 14 listopada 1749 roku w Toruniu. Jego pogrzeb był otwartą manifestacją ludności polskiej i katolickiej, która była przez lata wspierana przez Rubinkowskiego. Został pochowany w kościele św. Janów w Toruniu.
Na terenie jego dawnego folwarku zostało zbudowane jedno z największych w Toruniu osiedli, które nazwano na jego cześć Rubinkowo.
Ważniejsze dzieła
- Miscellanea albo Hesperyjski ogród drogimi różnych historii kwiatami zasadzony in anno 1727 (1727)
- Summa historyi nayiaśnieyszych królów pol., różnemi rewolucjami, dowcipnościami, responsami, inskrypcjami zebrana (1727) – drugi zbiór manuskryptów, zniszczony podczas II wojny światowej
- Janina zwycięskich tryumfow dziełami i heroicznym męstwem Jana III króla polskiego na Marsowym polu najjaśniejszy, po przełomanej otomańskiej i tatarskiej potencji nieśmiertelnym wiekom do druku podany (1739)
- Promienie cnót królewskich po śmiertelnym zachodzie najjaśniejszego słońca Augusta II... świat oświecające (Poznań, 1742) – wydane w dwóch wersjach, panegiryk na cześć Augusta II Mocnego
- Bellona Triumphorum (Poznań, 1746) – panegiryk na cześć zwycięstwa króla Jana III Sobieskiego w bitwie pod Chocimiem
- Historia o Chryzeidzie i Arymancie (tłumaczenie z języka francuskiego)
- Przydatek do Janiny albo kroniki monarchów polskich (Lwów, 1757)
- Pamiątka z uczynku bodaj nigdy niesłuchana, z ukazania zaś potomnym wiekom nie zapomnieniu podana, którą z Torunia świat cały chrześcijański słysząc niechaj się dziwuje (1757) – materiały dotyczące tumultu toruńskiego, dedykowane marszałkowi wielkiemu litewskiemu Pawłowi Karolowi Sanguszce. Ukazały się po śmierci Rubinkowskiego jako dodatek do Przydatku do Janiny.
Ponadto do czasów współczesnych zachowało się około 300 listów Rubinkowskiego, w większości adresowanych do Elżbiety Sieniawskiej.
Przypisy
- 1 2 3 Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 186.
- 1 2 Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 191.
- ↑ Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 183.
- ↑ Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 187.
- ↑ Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 187–188.
- 1 2 3 Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 188.
- ↑ Salmonowicz 1983 ↓, s. 173, 179.
- ↑ Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 190.
- ↑ Urbański 2003 ↓, s. 18.
- ↑ Kalembka 1985 ↓, s. 190.
- ↑ Jakub Kazimierz Rubinkowski. toruntour.pl. [dostęp 2024-03-06].
- ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 10.
- ↑ Dembińska 1976 ↓, s. 6–7.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kucharski i Maliszewski 2007 ↓, s. 189.
Bibliografia
- Barbara Dembińska. Dzielnica mieszkaniowa „Rubinkowo" w planowaniu przestrzennym miasta. „Rocznik Toruński”. 11, 1976.
- Sławomir Kalembka: Toruńskie pomniki Kopernika. W: Józef Poklewski (red.): Artyści w dawnym Toruniu. Warszawa-Poznań-Toruń: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985.
- Adam Kucharski, Kazimierz Maliszewski: Rubinkowski Jakub Kazimierz. W: Krzysztof Mikulski (red.): Toruński Słownik Biograficzny. T. 5. Toruń: 2007.
- Magdalena Niedzielska: Toruńskie cmentarze. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992. ISBN 83-85196-66-8.
- Stanisław Salmonowicz. O toruńskim tumulcie z roku 1724. „Odrodzenie i Reformacja w Polsce”. 28, 1983.
- Andrzej Urbański: Mikołaj Kopernik. Osobliwości Kujaw i Pomorza. Toruń: 2003. ISBN 83-88219-07-3.
Linki zewnętrzne
- Janina zwycięzkich tryumfow dziełami y heroicznym męstwem Jana III króla polskiego, w zbiorach Opolskiej Biblioteki Cyfrowej
- Awantura albo historia światowe rewolucje i niestatecznego alternatę szczęścia zamykająca, z francuskiego na ojczysty język przez syna, śp. Jana Karola Rubinkowskiego, sekretarza J. K. M., wytłumaczona.
- Publikacje i rękopisy Jakuba Kazimierza Rubinkowskiego w bibliotece Polona