Język ma’anyan

Ma’anyan
Obszar	Borneo Środkowe (Indonezja)
Liczba mówiących	150 tys. (2003)
Pismo/alfabet	łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
	Języki austronezyjskie; Języki malajsko-polinezyjskie; Języki barito; Języki barito wschodnie; Język ma’anyan;
Status oficjalny
Ethnologue	6b zagrożony↗
Kody języka
ISO 639-3	mhy
IETF	mhy
Glottolog	maan1238
Ethnologue	mhy
WALS	myn
W Wikipedii
	Zobacz też: język, języki świata
	Zobacz też: język, języki świata
	Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język ma’anyan, także: maanyan, ma’anjan, maanyak dayak – język austronezyjski używany w prowincji Borneo Środkowe w Indonezji, przez grupę ludności w kabupatenie Barito Selatan. Według danych z 2003 roku posługuje się nim ok. 150 tys. osób.

Sami użytkownicy wyróżniają trzy dialekty: paju epat („cztery wsie”), paju sapuluh („dziesięć wsi”) i banua lima („pięć wsi”); są to również nazwy poszczególnych grup ludu Ma’anyan. Różnice dotyczą przede wszystkim elementów leksyki. Ethnologue (wyd. 18, 2015) wyodrębnia następujące dialekty ma’anyan: dusun balangan, samihim (buluh kuning), sihong (siong). W powszechnym użyciu są też języki banjar i indonezyjski.

Wymierający język paku był niegdyś klasyfikowany jako dialekt ma’anyan (bądź bliski genealogicznie język). Według klasyfikacji A.D. Smitha (2017) języki te należą do bardziej odległych od siebie grup (ma’anyan został zakwalifikowany do języków barito południowo-wschodnich, a paku – do barito centralno-wschodnich). Pod względem struktury i leksyki paku jest bardzo bliski ma’anyan, co wynika z silnego wpływu ma’anyan na język tej społeczności. Również samihim bywa wymieniany jako odrębny język, zwłaszcza w starszych pracach lingwistycznych. Zgodnie z nowszą klasyfikacją samihim powinien być rozpatrywany w ramach gałęzi barito centralno-wschodniej (podobnie jak paku), przy czym niektóre doniesienia sugerują, że chodzi o dialekt ma’anyan.

Bliskim krewnym ma’anyan jest język malgaski z Madagaskaru. Związek ten zasugerowano i przebadano w XX w. W obszernej pracy z 1951 r. Otto Christian Dahl dokonał kompleksowego porównania obu języków. W porównaniu do malgaskiego ma’anyan wyróżnia się innowacyjnym charakterem morfosyntaktyki, która upodobniła się do cech struktury malajskiej (podobnie jak w przypadku innych języków regionu). Jednocześnie ma’anyan nie przeszedł szeregu zmian fonologicznych, które nastąpiły w języku malgaskim (prawdopodobnie odzwierciedlając wpływ języków komoryjskich, możliwy substrat bantu). Ma’anyan utracił natomiast austronezyjski system stron gramatycznych, którego elementy zachowały się z kolei w języku malgaskim.

Służy zasadniczo jako język mówiony i nie wykształcił własnego systemu pisma (podobnie jak pozostałe języki Kalimantanu). Zalążki piśmiennictwa w języku ma’anyan (głównie w postaci przekładów religijnych) powstawały w poł. XIX w. i XX w., w związku z działalnością misjonarzy zachodnich. We wczesnych publikacjach zawarto pewne dane leksykalne (1889, 1913) oraz skrótowy opis gramatyki (1913). Nowsze materiały opisowe nt. ma’anyan to m.in. opracowania gramatyczne: Struktur bahasa Maanyan (1984), A grammar of Maanyan: A language of Central Kalimantan (1985/1988) oraz słownik: Kamus Bahasa Ma’anyan (1997). Jest zapisywany alfabetem łacińskim.

Przypisy

1 2 Kawi, Ismail i Ranrung 1984 ↓.
1 2 Gudai 1985/1988 ↓.
1 2 3 4 M. PaulM.P. Lewis M. PaulM.P., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Ma’anyan, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2020-02-12] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-18] (ang.).
↑ Gudai 1985/1988 ↓, s. 3.
↑ Kawi, Ismail i Ranrung 1984 ↓, s. 10.
↑ Dunis Iper, Wihadi Admojo, Petrus Poerwadi: Struktur bahasa Paku. Jakarta: Pusat Bahasa, Departemen Pendidikan Nasional, 2002, s. 2. ISBN 979-685-268-3. OCLC 52269184. [dostęp 2023-05-22]. (indonez.).
1 2 Diedrich 2018 ↓, s. 5–6.
↑ Smith 2017 ↓, s. 443.
↑ Diedrich 2018 ↓, s. 6, 12.
↑ R. Kikusawa: Malagasy. W: E. K. Brown, Sarah Ogilvie (red.): Concise Encyclopedia of Languages of the World. Amsterdam: Elsevier, 2009, s. 674–677. ISBN 978-0-08-087775-4. ISBN 978-0-08-087774-7. OCLC 318247422. (ang.).
↑ Adelaar 1995 ↓, s. 326.
↑ Human Inhabitants Of Madagascar Are Genetically Unique. „ScienceDaily”, 2005-06-09. [dostęp 2021-08-18]. [zarchiwizowane z adresu 2012-09-11]. (ang.).
↑ Kawi, Ismail i Ranrung 1984 ↓, s. 7.
↑ Gudai 1985/1988 ↓, s. 2.
↑ Dahl 1951 ↓.
↑ Adelaar 2006 ↓, s. 206–207.
↑ Dahl 1993 ↓, s. 65.
↑ Gudai 1985/1988 ↓, s. 1.
↑ Dahl 1951 ↓, s. 24.
↑ C. den Hamer. Proeve eener vergelijkende woordenlijst van zes in de Z. O. afd. v. Borneo voorkomende taaltakken. „Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde”. 32, s. 455–486, 1889. (niderl.).
↑ Sidney H. Ray. The languages of Borneo. „The Sarawak Museum Journal”. 1 (4), s. 1–196, 1913. OCLC 214980103. [dostęp 2024-03-07]. (ang.).
↑ Hermann Sundermann. Der Dialekt der „Olon Maanjan“ (Dajak) in Süd-Ost-Borneo. „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië”. 67 (2), s. 203–236, 1913. DOI: 10.1163/22134379-90001790. ISSN 1383-5408. OCLC 5170331389. JSTOR: 20769692. (niem.).
↑ G. Rubay, A. Widen, P. Bangel, A. Dansen, C. Y. Ngabut: Kamus Bahasa Ma’anyan. Palangkaraya: Proyek Pembinaan Perpustakaan Umum Dati II, 1997. [dostęp 2022-10-21]. (indonez.).

Bibliografia

K. Alexander Adelaar. Asian Roots of the Malagasy: A Linguistic Perspective. „Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde / Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia”. 151 (3), s. 325–356, 1995. DOI: 10.1163/22134379-90003036. ISSN 0006-2294. OCLC 5672481889. JSTOR: 27864676. (ang.).
K. Alexander Adelaar: The Indonesian migrations to Madagascar: making sense of the multidisciplinary evidence. W: Truman Simanjuntak, Ingrid H.E. Pojoh, Mohammad Hisyam (red.): Austronesian Diaspora and the Ethnogeneses of People in Indonesian Archipelago: Proceedings of the International Symposium. Jakarta: LIPI Press, 2006, s. 205–232. ISBN 979-26-2436-8. OCLC 73745051. (ang.).
K. Alexander Adelaar: Loanwords in Malagasy. W: Martin Haspelmath, Uri Tadmor (red.): Loanwords in the World’s Languages: A Comparative Handbook. Berlin–New York: Walter de Gruyter, 2009, s. 717–746. DOI: 10.1515/9783110218442.717. ISBN 978-3-11-021844-2. ISBN 978-3-11-021843-5. OCLC 642692803. (ang.).
Otto Christian Dahl, Malgache et maanjan: une comparaison linguistique, Oslo: Egede-Instituttet, 1951 (Avhandlinger utgitt av Egede Instituttet = Studies of the Egede Institute 3), OCLC 24974578 (fr.).
Otto Christian Dahl: Language conflict in Madagascar around AD 700. W: Ernst Håkon Jahr (red.): Language Conflict and Language Planning. Berlin–New York: Walter de Gruyter, 1993, s. 59–68, seria: Trends in Linguistics. Studies and Monographs 72. DOI: 10.1515/9783110886580.59. ISBN 978-3-11-088658-0. ISBN 978-3-11-013539-8. OCLC 647030490. (ang.).
Daniela Diedrich, A grammar of Paku: a language of Central Kalimantan, University of Melbourne, 2018, OCLC 1315666165 [dostęp 2023-05-22] (ang.).
Darmansyah H. Gudai: A Grammar of Maanyan: A Language of Central Kalimantan. Canberra: Australian National University, 1985/1988. DOI: 10.25911/5d763957026a1. OCLC 65850313. [dostęp 2022-10-21]. (ang.).
Djantera Kawi, Abdurachman Ismail, Willem Ranrung: Struktur bahasa Maanyan. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1984. OCLC 14708996. [dostęp 2023-01-01]. (indonez.).
Alexander D. Smith, The languages of Borneo: a comprehensive classification [online], University of Hawaiʻi at Mānoa, 2017 [dostęp 2024-02-16] (ang.).

Linki zewnętrzne

Ma’anyan. Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. [dostęp 2024-02-08]. (ang.).
Kamus Dayak Maanyan-Indonesia. Balai Bahasa Provinsi Kalimantan Tengah. [dostęp 2024-03-03]. (indonez.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[CITEREFKawiIsmailRanrung1984-1] 1 2 Kawi, Ismail i Ranrung 1984 ↓.

[CITEREFGudai1985/1988-2] 1 2 Gudai 1985/1988 ↓.

[Ethnologue-3] 1 2 3 4 M. PaulM.P. Lewis M. PaulM.P., Gary F.G.F. Simons Gary F.G.F., Charles D.Ch.D. Fennig Charles D.Ch.D. (red.), Ma’anyan, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 18, Dallas: SIL International, 2015 [dostęp 2020-02-12] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-18] (ang.).

[CITEREFGudai1985/19883-4] Gudai 1985/1988 ↓, s. 3.

[CITEREFKawiIsmailRanrung198410-5] Kawi, Ismail i Ranrung 1984 ↓, s. 10.

[paku0-6] Dunis Iper, Wihadi Admojo, Petrus Poerwadi: Struktur bahasa Paku. Jakarta: Pusat Bahasa, Departemen Pendidikan Nasional, 2002, s. 2. ISBN 979-685-268-3. OCLC 52269184. [dostęp 2023-05-22]. (indonez.).

[CITEREFDiedrich20185–6-7] 1 2 Diedrich 2018 ↓, s. 5–6.

[CITEREFSmith2017443-8] Smith 2017 ↓, s. 443.

[CITEREFDiedrich20186,_12-9] Diedrich 2018 ↓, s. 6, 12.

[Kikusawa-10] R. Kikusawa: Malagasy. W: E. K. Brown, Sarah Ogilvie (red.): Concise Encyclopedia of Languages of the World. Amsterdam: Elsevier, 2009, s. 674–677. ISBN 978-0-08-087775-4. ISBN 978-0-08-087774-7. OCLC 318247422. (ang.).

[CITEREFAdelaar1995326-11] Adelaar 1995 ↓, s. 326.

[sciencedaily.com-12] Human Inhabitants Of Madagascar Are Genetically Unique. „ScienceDaily”, 2005-06-09. [dostęp 2021-08-18]. [zarchiwizowane z adresu 2012-09-11]. (ang.).

[CITEREFKawiIsmailRanrung19847-13] Kawi, Ismail i Ranrung 1984 ↓, s. 7.

[CITEREFGudai1985/19882-14] Gudai 1985/1988 ↓, s. 2.

[CITEREFDahl1951-15] Dahl 1951 ↓.

[CITEREFAdelaar2006206–207-16] Adelaar 2006 ↓, s. 206–207.

[CITEREFDahl199365-17] Dahl 1993 ↓, s. 65.

[CITEREFGudai1985/19881-18] Gudai 1985/1988 ↓, s. 1.

[CITEREFDahl195124-19] Dahl 1951 ↓, s. 24.

[woordenlijst-20] C. den Hamer. Proeve eener vergelijkende woordenlijst van zes in de Z. O. afd. v. Borneo voorkomende taaltakken. „Tijdschrift voor Indische Taal-, Land- en Volkenkunde”. 32, s. 455–486, 1889. (niderl.).

[languages-of-borneo-21] Sidney H. Ray. The languages of Borneo. „The Sarawak Museum Journal”. 1 (4), s. 1–196, 1913. OCLC 214980103. [dostęp 2024-03-07]. (ang.).

[dialekt1913-22] Hermann Sundermann. Der Dialekt der „Olon Maanjan“ (Dajak) in Süd-Ost-Borneo. „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch-Indië”. 67 (2), s. 203–236, 1913. DOI: 10.1163/22134379-90001790. ISSN 1383-5408. OCLC 5170331389. JSTOR: 20769692. (niem.).

[kamus-23] G. Rubay, A. Widen, P. Bangel, A. Dansen, C. Y. Ngabut: Kamus Bahasa Ma’anyan. Palangkaraya: Proyek Pembinaan Perpustakaan Umum Dati II, 1997. [dostęp 2022-10-21]. (indonez.).