| Obszar | |||
|---|---|---|---|
| Liczba mówiących |
ok. 5–8 tys. (2007) | ||
| Klasyfikacja genetyczna | |||
| |||
| Status oficjalny | |||
| UNESCO | 4 poważnie zagrożony↗ | ||
| Ethnologue | 6b zagrożony↗ | ||
| Kody języka | |||
| ISO 639-3 | kry | ||
| IETF | kry | ||
| Glottolog | kryt1240 | ||
| Ethnologue | kry | ||
| WALS | krz | ||
| SIL | KRY | ||
| W Wikipedii | |||
| |||
| Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu. | |||
Język kryzyjski (nazwa własna КърыцIаь мез) – język Kryzów, zamieszkujących północną część Azerbejdżanu. Należy do zespołu samurskiego, podgrupy dagestańskiej w grupie północno-wschodniej (nachsko-dagestańskiej) języków kaukaskich.
Według danych szacunkowych z 2007 r. posługuje się nim 5–8 tys. osób. Jego użytkownicy zamieszkują kilka miejscowości w północnym Azerbejdżanie, w tym Kryz. Pozostałe skupiska użytkowników występują w innych zakątkach kraju. Nazwa języka wywodzi się od nazwy największej wsi, w której zamieszkują użytkownicy języka.
Język kryzyjski genetycznie najbliżej spokrewniony jest z językiem buduchyjskim. Wśród języków zespołu samurskiego, kryzyjski wyróżnia się stosunkowo rozbudowanym wokalizmem oraz ograniczonym użyciem spółgłosek abruptywnych.
Językoznawcy wyróżniają trzy dość różniące się między sobą dialekty języka kryzyjskiego: kryzyjski, chaputlijski oraz dżekijski, a także kilka drobniejszych gwar lokalnych. Różnice między poszczególnymi dialektami zasadniczo nie uniemożliwiają porozumienia między ich użytkownikami.
W literaturze dialekty chaputlijski i dżekijski bywały wzmiankowane jako odrębne języki, ale zostały ostatecznie uznane za dialekty kryzyjskie. Według Ethnologue (wyd. 22, 2019) różnice między dialektami są dość znaczące.
Język ten nie wykształcił piśmiennictwa. Zdecydowanie zagrożony wymarciem. Jest używany wyłącznie w sytuacjach nieformalnych, w domu, wśród przyjaciół. W edukacji i komunikacji ponadlokalnej wykorzystywany jest język azerski. Azerski służy również jako język literacki. W niektórych wsiach kryzyjski został silnie przekształcony pod wpływem azerskiego. Niemniej we wsiach górskich azerski znany jest w ograniczonym zakresie, a kryzyjski pozostaje preferowanym środkiem komunikacji u wszystkich grup wiekowych.
Przypisy
- ↑ Salminen 2007 ↓, s. 255.
- ↑ The Kryz. The Red Book of the Peoples of the Russian Empire. [dostęp 2023-09-23]. (ang.).
- 1 2 3 David M. Eberhard, Gary F. Simons, Charles D. Fennig (red.), Kryts, [w:] Ethnologue: Languages of the World, wyd. 22, Dallas: SIL International, 2019 [zarchiwizowane z adresu 2019-06-06] (ang.).
- 1 2 Salminen 2007 ↓, s. 256.
- ↑ Clifton 2009 ↓, s. 40.
- ↑ Clifton 2009 ↓, s. 39.
Bibliografia
- Tapani Salminen, Europe and North Asia, [w:] Christopher Moseley (red.), Encyclopedia of the World’s Endangered Languages, Abingdon–New York: Routledge, 2007, s. 211–282, DOI: 10.4324/9780203645659, ISBN 978-0-7007-1197-0, ISBN 978-0-203-64565-9, OCLC 47983733 (ang.).
- John M. Clifton, The future of the Shahdagh languages, „International Journal of the Sociology of Language”, 2009 (198), 2009, s. 33–45, DOI: 10.1515/IJSL.2009.025, ISSN 1613-3668, OCLC 4957788891 [dostęp 2023-09-24] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Kryts, [w:] Ethnologue: Languages of the World, Dallas: SIL International [dostęp 2007-08-31] (ang.).
- Kryts. Endangered Languages Project. [dostęp 2023-09-23]. (ang.).