Język kalamang, także: karas, karas laut, karkaraf – język papuaski używany w indonezyjskiej prowincji Papua Zachodnia, przez mieszkańców wyspy Kalamang (największa z wysp Karas).

Według danych z 2021 roku posługuje się nim 190 osób, przy czym nie wszyscy użytkownicy władają nim biegle. Społeczność ta zamieszkuje dwie wsie – Mas (Maas) i Antalisa. Rodzime nazwy miejscowości to odpowiednio Sewa i Tamisen.

Z danych Ethnologue (wyd. 22) wynika, że znajomość języka kalamang zanika pod naciskiem języków iha i indonezyjskiego. E. Visser (2022) informuje, że społeczność wcale nie komunikuje się w języku iha, ale istotnie kalamang jest poważnie zagrożony wymarciem. W powszechnym użyciu jest malajski papuaski, a oprócz tego znany jest język indonezyjski (choć niezupełnie powszechnie). Dobrą znajomość kalamang mają osoby urodzone przed 1980 rokiem, a ludność urodzona po 1990 najczęściej włada nim jedynie biernie. Potomkowie małżeństw mieszanych znają tylko podstawowe wyrażenia. Według publikacji Peta Bahasa na terytorium języka kalamang używane są także inne języki (m.in. kokas, kei i ternate). E. Visser wskazuje, że we wsi Mas są obecni użytkownicy języków geser-gorom, muna i jawajskiego, a wiele osób rozumie sąsiedni język uruangnirin.

Sama społeczność preferuje terminy Kalamang lempuang (jako określenie wyspy) i Kalamang-mang (jako określenie języka). Obie nazwy są skracane do postaci Kalamang. Nazwa Karas była spotykana w literaturze lingwistycznej, ale jest niejednoznaczna, określa bowiem grupę trzech wysp, gdzie używany jest również niespokrewniony język uruangnirin (faur, tubiruasa). Kalamang bywa też określany jako karas laut, w celu odróżnienia go od tego drugiego języka (karas darat). Karas Laut to alternatywna nazwa wyspy Kalamang, sporadycznie używana w języku indonezyjskim (dwie mniejsze są nazywane Karas Darat).

Opracowano słownik oraz opis jego gramatyki. Powstała także książka z ilustracjami dla dzieci (wykorzystująca kalamang i malajski papuaski). Nie wykształcił tradycji literackiej, ale bywa zapisywany alfabetem łacińskim, przy użyciu zasad ortografii indonezyjskiej (np. w mediach społecznościowych bądź na prośbę osób z zewnątrz).

Ludność wyspy wyznaje przede wszystkim islam, który przyjęto prawdopodobnie pod wpływem Sułtanatu Tidore. Zajmują się głównie rybołówstwem i produkcją gałki muszkatołowej.

Przypisy

Bibliografia

• Eline Visser: A grammar of Kalamang. Berlin: Language Science Press, 2022, seria: Comprehensive Grammar Library 4. DOI: 10.5281/zenodo.6499927. ISBN 978-3-96110-343-0. [dostęp 2022-08-27]. (ang.).