Halina Nieniewska
Data i miejsce urodzenia

1890
Warszawa

Data i miejsce śmierci

22 maja 1942
Warszawa

Przynależność polityczna

Stronnictwo Demokratyczne

Odznaczenia

Halina Nieniewska ps. „Irena Konarska”, „Iza” (ur. 22 lutego 1890 w Warszawie, zm. ok. 22 maja 1942 tamże) – kapitan Wojska Polskiego, działaczka kobieca, oświatowa i demokratyczna.

Życiorys

Urodziła się 22 lutego 1890 w Warszawie. Uczyła się początkowo w domu, a następnie na tajnych kompletach w gimnazjum J. Kowalczykówny i J. Jawurkówny. W 1905 uczestniczyła w strajku szkolnym. W Szwajcarii ukończyła szkołę średnią, gdzie w latach 1908-1913 studiowała romanistykę, filozofię i historię na uniwersytecie w Lozannie. Podczas studiów członkini „Filarecji”. Była silna fizycznie, uprawiała wspinaczkę wysokogórską.

Powróciła do Warszawy w 1913, a w kwietniu tego samego roku wzięła udział wraz z matką w organizowaniu Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego, której potem była warszawską działaczką. Członkini Związku Patriotów, oraz Polskiej Organizacji Wojskowej. Od 1915 uczyła języka francuskiego w szkole Janiny Zdziennickiej-Roszkowskiej, jak również dawała lekcje prywatne tego języka. W latach 1919-1920 służyła w II Ochotniczej Legii Kobiet w Wilnie i wraz z matką uczestniczyła w wojnie polsko-bolszewickiej w II Wileńskiej OLK.

Po raz kolejny wróciła do Warszawy w 1920 i zaczęła pracować jako nauczycielka języka francuskiego w prywatnych żeńskich szkołach Marii Taniewskiej, Wandy Posselt-Szachtmajerowej, J. Zdziennickiej-Roszkowskiej oraz w Państwowym Instytucie Nauczycielskim. Stosowała w nauce języka nowatorskie metody pedagogiczne i jako jedna z pierwszych w Polsce wprowadziła inscenizację piosenek i przedstawień francuskich w szkołach. W latach 1922-1925 przygotowywała dysertację doktorską o Ludwiku Mierosławskim na seminarium prof. Marcelego Handelsmana, ale pracy tej nie ukończyła. Członkini Komitetu Społecznego Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju, który powstał w 1922, w którym była jedną z założycielek Klubu Starszych Instruktorek. W latach 1928–1938 była wizytatorką Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego oraz instruktorką metodyki nauczania języka francuskiego, którego uczyła równocześnie w szkołach średnich oraz współpracowała z Instytutem Francuskim w Warszawie, a także często wyjeżdżając do Francji. Była wraz z Olgą Cieślińską autorką cyklu podręczników do nauki tego języka: Parlons franfais (Lwów 1934), Le Français travaille (Warszawa 1935), Aux quatre coins de la France (Lwów 1936), Les Français de nos jours (Lwów 1937). Miały one kilka wydań i wznawiane były także w l. 1945-1947. Uczyła jednocześnie w państwowym gimnazjum i liceum. im. Królowej Jadwigi i S. Staszica. Jako delegatka polska uczestniczyła w szeregu zjazdów i konferencji międzynarodowych, m.in. w Kongresie Wychowania Moralnego w Krakowie w r. 1934, i Międzynarodowym Kongresie Wychowania Rodzinnego w Brukseli w 1935 roku. Była także w l. 1930-1934 członkiem zarządu Towarzystwa Neofilologicznego, oraz członkiem redakcji „Neofilologia”. W 1932 razem z Wandą Pełczyńską i Marią Zdziarską-Zaleską pracowała nad wydaniem w języku francuskim książki Femina Patriae Defensor. Tłumaczyła również wspomnienia kobiet, które były uczestniczkami walk o niepodległość z lat 1914-1918 Wierna służba i Służba Ojczyźnie. Działaczka Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, członkini Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz Stowarzyszenia „Zrąb” skupionego wokół Janusza Jędrzejewicza i Adama Skwarczyńskiego. Pod koniec lata 30. współzałożyciela Klubu Demokratycznego (1937) a następnie działaczka Stronnictwa Demokratycznego.

Od jesieni 1939 w konspiracji. W październiku 1939 w jej mieszkaniu przy ul. Raszyńskiej 56 nastąpiło zaprzysiężenie członków sztabu dowództwa Służby Zwycięstwa Polski na czele z gen. Michałem Tokarzewskim. Mieszkanie było następnie punktem kontaktowym KG SZP-ZWZ-AK. W szkołach średnich była czynna w organizowaniu kompletów tajnego nauczania oraz jedna z inicjatorek zorganizowanych jesienią 1940 kompletów nauk biologicznych na poziomie akademickim na tajnym Uniwersytecie Warszawskim. Członkini Stronnictwa Demokratycznego „Prostokąt” oraz naczelny redaktor pisma „Nowe Drogi”. Kierowniczka komórki „IKo” od 1941 w Oddziale Organizacyjnym KG ZWZ-AK, a która utrzymywała łączność z obozami jenieckimi i robotnikami polskimi wywiezionymi w głąb Rzeszy hitlerowskiej. Wspólnie ze Stanisławem Smoleńskim redagowała konspiracyjne pismo Głos Ojczyzny" przeznaczone dla rodaków przebywających w Niemczech. 17 lipca 1940 w czasie tajnej matury kompletów liceum im. Królowej Jadwigi po raz pierwszy aresztowana z grupą nauczycieli i uczennicami. Prowadziła nadal nauczanie będąc więzioną na Pawiaku. Po 2 tygodniach zwolniona, ale nie zaniechała konspiracji. Oprócz „IKo” prowadziła komórkę „Import”, która zajmowała się odbiorem poczty i pieniędzy dla kurierów z zagranicy.

28 kwietnia 1942 podczas spotkania z jednym z korespondentów „IKo” została powtórnie aresztowana w mieszkaniu Wiktorii Cieciemirskiej przy ul. 6 Sierpnia 58. Więziona na Pawiaku i torturowana w siedzibie Gestapo przy al. Szucha 25 podczas których nic nie ujawniła. Wzięła wszystko na siebie wobec okazanych dowodów. Podczas przesłuchania została zamordowana, a jej zmasakrowane zwłoki przekazano do kostnicy przy ul. Oczki, gdzie zostały rozpoznane.

Rodzina

Halina Nieniewska była córką architekta Apoloniusza Pawła h. Nałęcz i Joanny z Załuskowskich h. Rola. Rodziny nie założyła. Jej bliskim krewnym był geolog i inżynier August Nieniewski (1901–1987).

Ordery i odznaczenia

Upamiętnienie

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Stanisław Konarski, Nleniewska Halina (1890-1942), Polski Słownik Biograficzny, t. 23, s. 40-41
  2. 1 2 3 4 5 Hanna Michalska, Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939–1945; poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej, Warszawa1988, s. 289-290, ISBN 83-06-01195-3
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Zawacka 2005 ↓, s. 235.
  4. 1 2 Joanna Dufrat, W służbie obozu marszałka Józefa Piłsudskiego. Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet (1928-1939), Kraków-Wrocław 2013, biogram s. 421, ISBN 978-83-7730-055-8,
  5. ↑ Wspomnienia o Halinie Nieniewskiej, "Tydzień Polski" z 20 maja 1972, s. 2-4
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Zawacka 2005 ↓, s. 236.
  7. 1 2 3 Kazimierz Moczarski, Zapiski, Warszawa 1990, Wstęp, wybór tekstów i opracowanie Andrzej Krzysztof Kunert, s.125, 132, 136, 137, 147-149
  8. ↑ Tomasz Szarota, Stefan Rowecki-Grot, Warszawa 1985, s. 137
  9. ↑ Prowadzone przez doc. dr M. Koczwarę
  10. ↑ Przekształconych następnie w Wydział Lekarski
  11. ↑ Kryptonim powstał od jej pseudonimu
  12. ↑ Jerzy Janusz Terej, Na rozstajach dróg. Ze studiów nad obliczem i modelem Armii Krajowej, Warszawa 1980, s. 335
  13. ↑ Który okazał się konfidentem gestapo
  14. ↑ M.P. z 1931 r. nr 179, poz. 260 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  15. 1 2 3 Słownik Biograficzny Kobiet Odznaczonych Orderem Wojennym Virtuti Militari. T. II (H–O). Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskie AK i Wojskowej Służby Polek”, 2004, s. 236. ISBN 83-88693-03-4.
  16. ↑ M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 461 „za krzewienie czytelnictwa”.
  17. ↑ Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w.. Warszawa: Argraf, 2004, s. 249. ISBN 83-912463-4-5.

Bibliografia

  • Stanisław Konarski, Nleniewska Halina (1890−1942), Polski Słownik Biograficzny, t. 23, s. 40-41
  • Hanna Michalska: Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939–1945; poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 289–290. ISBN 83-06-01195-3.
  • Elżbieta Zawacka: Słownik biograficzny kobiet odznaczonych orderami wojennymi Virtuti Militari. T. II. Toruń: Fundacja „Archiwum i Muzeum Pomorskiej Armii Krajowej oraz Wojskowej Służby Polek”, 2005, s. 235–237. ISBN 83-88693-08-5.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.