Goethyt

Goethyt
	; Goethyt
	Właściwości chemiczne i fizyczne
Inne nazwy	getyt
Skład chemiczny	tlenek wodorotlenek żelaza(III), FeO(OH)
Twardość w skali Mohsa	5,0–5,5
Przełam	nierówny
Łupliwość	dokładna/doskonała
Pokrój kryształu	igiełkowy
Układ krystalograficzny	rombowy
Właściwości mechaniczne	kruchy
Gęstość minerału	4,3 g/cm³
	Właściwości optyczne
Barwa	od żółtej do czarnobrunatnej, czerwonobrunatna
Rysa	brunatna/żółta
Połysk	metaliczny do matowego
Współczynnik załamania	0,133-0,134
Inne	mocny pleochroizm; wyraźny anizotropizm;
	Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	4/F.06

Goethyt, getyt – pospolity minerał z gromady wodorotlenków. Chemicznie jest to tlenek wodorotlenek żelaza(III), FeO(OH), w polimorficznej formie α.

Został nazwany w 1806 r. na cześć niemieckiego poety Johanna Wolfganga von Goethego. Nazwa dotyczyła początkowo lepidokrokitu, minerału o tym samym składzie chemicznym, lecz o innej strukturze krystalicznej. Wraz z lepidokrokitem goethyt tworzy mieszaninę zwaną limonitem.

Właściwości

Tworzy skupienia promieniste, nerkowate, groniaste, zbite lub ziemiste. Wykształca kryształy igiełkowe lub włoskowe, z wyraźnym podłużnym prążkowaniem. Tworzy pseudomorfozy wielu minerałów. Stosunkowo często występuje pod postacią amorficzną, zwykle jest dość słabo wykrystalizowany.

Różnie wykształcone odmiany goethytu bywają określane odrębnymi nazwami.

Ulega reakcjom: hydratacji (powstaje lepidokrokit) oraz dehydratacji (produktem jest hematyt). Roztwarza się w kwasie solnym.

Występowanie

Jest produktem przeobrażania (wietrzenia) minerałów żelaza (np. pirytu, magnetytu) w złożach rud żelaza; formuje się w czapie żelaznej, laterytach, żelaziakach czy piaskowcach żelazistych. Kryształy goethytu powstają również w pogazowych pęcherzach skał wulkanicznych, w strefach utleniania kruszców. Często towarzyszą mu m.in. kupryt, malachit, azuryt, hematyt, kalcyt.

Goethyt jest jednym z najważniejszych składników tropikalnych pokryw laterynowych oraz pokryw terra rosy.

Skupiska tego minerału znajdują się w Niemczech, w Siegen, Freisen i Hirschberg, w Wielkiej Brytanii, w Lostwithiel, w Czechach, Stanach Zjednoczonych, Brazylii, RPA; Rosji oraz Australii.

Zastosowanie

Jako ruda żelaza.
Jako filtry do oczyszczania gazu.
Do produkcji pigmentu – ochry.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Rupert Hochleitner: Minerały: kamienie szlachetne, skały. Warszawa: Multico, 2022, s. 62. ISBN 978-83-7763-613-8.
1 2 3 4 5 6 7 8 Olaf Medenbach, Cornelia Sussieck-Fornefeld: Leksykon przyrodniczy. Minerały. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 122, seria: Leksykon przyrodniczy. ISBN 83-7129-937-0.
1 2 3 4 Ryszard Krzysztof Borówka, Bernard Cedro: Skarby ziemi. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2001, s. 71–72. ISBN 83-88276-40-9.
1 2 3 4 Goethite [online], www.mindat.org [dostęp 2023-02-11] .
↑ Strunz Classification – Primary Groups [online], www.mindat.org [dostęp 2023-02-10] .
1 2 Nazwy minerałów. W: National Geographic: Minerały świata. T. 4: Ametyst. RBA Coleccionables S.A.U., s. 2. ISBN 978-84-1329-296-0.
1 2 3 4 5 6 7 goethite, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-02-11] (ang.).
↑ Walter Schumann: Minerały świata. Warszawa: Alma-Press, s. 202. ISBN 978-83-7020-813-4.
↑ Monica Price, Kevin Walsh: Kieszonkowy atlas skał i minerałów. Warszawa: Solis, [cop. 2010], s. 128. ISBN 978-83-87112-84-4.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[książka1-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Rupert Hochleitner: Minerały: kamienie szlachetne, skały. Warszawa: Multico, 2022, s. 62. ISBN 978-83-7763-613-8.

[leksykon-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 Olaf Medenbach, Cornelia Sussieck-Fornefeld: Leksykon przyrodniczy. Minerały. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 122, seria: Leksykon przyrodniczy. ISBN 83-7129-937-0.

[skarby-3] 1 2 3 4 Ryszard Krzysztof Borówka, Bernard Cedro: Skarby ziemi. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2001, s. 71–72. ISBN 83-88276-40-9.

[mindat-4] 1 2 3 4 Goethite [online], www.mindat.org [dostęp 2023-02-11] .

[5] Strunz Classification – Primary Groups [online], www.mindat.org [dostęp 2023-02-10] .

[national_geographic-6] 1 2 Nazwy minerałów. W: National Geographic: Minerały świata. T. 4: Ametyst. RBA Coleccionables S.A.U., s. 2. ISBN 978-84-1329-296-0.

[britannica-7] 1 2 3 4 5 6 7 goethite, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2023-02-11] (ang.).

[8] Walter Schumann: Minerały świata. Warszawa: Alma-Press, s. 202. ISBN 978-83-7020-813-4.

[kieszonkowy-9] Monica Price, Kevin Walsh: Kieszonkowy atlas skał i minerałów. Warszawa: Solis, [cop. 2010], s. 128. ISBN 978-83-87112-84-4.