Surinam jest najmniejszym państwem Ameryki Południowej, pomijając Gujanę Francuską, która jest terytorium należącym do Francji. Surinam leży w północno-wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim. Kraj ten cechuje się równikowym klimatem, gęstą siecią rzek i bujnymi lasami tropikalnymi. Gospodarka Surinamu opiera się na wydobyciu surowców mineralnych, głównie boksytu.

Powierzchnia i granice

Surinam leży w północno-wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim. Zajmuje powierzchnię 163 820 km², przy czym 156 000 km² to ląd, a 7820 km² to wody. Jest najmniejszym niepodległym państwem Ameryki Południowej. Gujana Francuska – terytorium należące do Francji – ma o połowę mniejszą powierzchnię. Długość linii brzegowej Surinamu wynosi 383 km.

Surinam (dawniej Gujana Holenderska) leży w regionie geograficznym nazywanym Gujaną, obejmującym również Gujanę (dawniej Gujana Brytyjska), francuski departament zamorski Gujany (Gujana Francuska), brazylijski stan Amapá (wcześniej Gujana Portugalska, a później Gujana Brazylijska) oraz wenezuelski region Gujany (dawniej Gujana Hiszpańska).

Skrajne punkty: północny 6°7'N, południowy 1°50'N, zachodni 58°2'W, wschodni 53°59'W. Rozciągłość południkowa wynosi 460 km, a równoleżnikowa 455 km.

Surinam graniczy z następującymi państwami:

Budowa geologiczna i rzeźba

Surinam leży na obszarze płyty południowoamerykańskiej, zajmując tarczę gujańską, oraz na fragmencie tarczy brazylijskiej.

Dzieli się na dwie części: nizinną północ i wyżynno-górzyste południe.

Północna część leży w obrębie Niziny Gujańskiej. Obszar ten budują osady rzeczne i jeziorne. Pierwotnie były to tereny podmokłe i silnie zabagnione, a obecnie większość terenów jest osuszonych i odwodnionych. Region ten jest szeroki we wschodniej części na 15–20 km, a na zachodzie rozszerza się do 100 km. Średnia wysokość to około 50 m n.p.m. na południu i 10 m n.p.m. na północy.

Linia brzegowa jest słabo rozwinięta, w wielu miejscach wyrównana bez wyraźnych zatok. Wybrzeże, przeważnie namorzynowe, jest niskie i zabagnione. Część linii brzegowej jest zagospodarowana, gdzie występują plaże będące atrakcją turystyczną kraju.

Południowy region zajęty przez fragment Wyżyny Gujańskiej tworzą mocno zdenudowane góry ostańcowe, gdzie dominują Góry Wilhelminy, rozciągające się z zachodu na wschód na przestrzeni 115 km, z najwyższym szczytem kraju – Juliana Top (1280 m n.p.m.). Obszar ten budują głównie skały metamorficzne. Jest to region pagórkowaty o średniej wysokości od 50 do 400 m n.p.m. Na samym południu Surinamu znajdują się pasma niskich gór, do których obok Gór Wilhelminy należą: Góry Gebergte i Góry Eilerts de Haan Gebergte oraz kilka innych grzbietów górskich. Na granicy z Brazylią leży łańcuch Serra Tumucumaque.

Klimat

Surinam leży w strefie klimatu równikowego wilgotnego, który charakteryzuje się wysokimi temperaturami powietrza przez cały rok i wysokimi opadami deszczu, które także występują przez cały rok.

Temperatury powietrza cechują się niewielkimi rocznymi, dobowymi, a także regionalnymi amplitudami termicznymi. Średnia temperatura wynosi na nizinach nadmorskich +27 °C, na południu kraju +25 °C. Najcieplejszy okres w roku to wrzesień i październik, a najchłodniejszy styczeń. Różnice między tymi okresami nie przekraczają 2 °C. W kraju nie występują ekstrema termiczne.

Opady są wysokie, choć w ich przypadku występują różnice regionalne. Na wybrzeżu opady są niższe niż na południu kraju. Średnie wartości opadowe w ciągu roku w Paramaribo wynoszą 2219 mm, na południu, na szczycie Tafel Berg w Górach Wilhelminy, opad roczny wynosi 2814 mm. Największe nasilenie opadów występuje od kwietnia do czerwca.

Na północy występują cztery pory roku: mała pora deszczowa od początku grudnia do początku lutego, mała pora sucha od początku lutego do końca kwietnia, duża pora deszczowa od końca kwietnia do połowy sierpnia i duża pora sucha od połowy sierpnia do początku grudnia.

Średnia temperatura i opady dla Paramaribo
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru
Średnie temperatury w dzień [°C] 30 30 31 31 31 31 32 32 33 33 32 31
Średnie temperatury w nocy [°C] 22 22 22 23 23 22 22 22 23 23 23 22
Opady deszczu [mm] 210 135 155 220 310 330 245 180 95 90 110 175
Średnia liczba dni deszczowych 18 13 15 17 23 24 21 15 9 9 12 18 194
Źródło: www.klimaatinfo.nl 2019-07-21
Źródło #2: www.worldmeteo.info 2019-07-21

Wody

Sieć rzeczna jest gęsta i charakteryzuje się dużą zasobnością w wody, co jest typowe dla wilgotnego klimatu. Rzeki na południu kraju mają duży potencjał hydroenergetyczny ze względu na liczne bystrza, progi i wodospady. Surinam należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego i wszystkie rzeki kraju płyną z południa na północ.

Do największych rzek należą:

  • Commewijne – dopływ Surinamu
  • Coppename – rzeka graniczna z Gujaną Francuską
  • Corantijn (Courantyne) – rzeka graniczna z Gujaną, o długości około 700 km
  • Cottica – dopływ Surinamu
  • Maroijne (Maroni) – rzeka graniczna z Gujaną Francuską, o długości około 750 km
  • Nickerie
  • Saramacca
  • Surinam – rzeka graniczna z Gujaną Francuską, o długości około 480 km, na rzece zbudowano tamę Afobaka i zbiornik Brokopondo

Gleby

W Surinamie przeważającą formacją glebową są mało żyzne gleby laterytowe o czerwono żółtej barwie, na których rośnie las tropikalny. W sąsiedztwie rzek występują gleby aluwialne, a strefa nadmorska pokryta jest w wielu miejscach glebami bagiennymi.

Szata roślinna

Szata roślinna jest bardzo dobrze zachowana. Około 90% powierzchni Surinamu pokrywa niejednorodny las tropikalny stanowiący siedlisko dla 15 tys. gatunków roślin naczyniowych (około 5% wszystkich gatunków na świecie), w tym z ponad tysiącem gatunków drzew. Skład gatunkowy jest typowy dla Amazonii, rosną tam mahonie, cedrzyki, drzewiaste paprocie, puchowce i wiele innych rodzajów drzew. Tam, gdzie wybrzeże nie zostało przeobrażone, rosną lasy namorzynowe. W nadbrzeżnych regionach Surinamu tereny pokrywa także drzewiasta, wilgotna sawanna, a w górach występuje górska odmiana sawanny.

W strefie przybrzeżnej występuje około 4000 gatunków paproci i roślin nasiennych oraz wielka różnorodność mchów i grzybów.

Fauna

Ze względu na znaczący procent lasów zajmujących kraj i znikomą gęstość zaludnienia fauna jest dobrze zachowana. W lasach żyje wiele gatunków różnych zwierząt, które wchodzą w skład krainy gujańsko-brazylijskiej. Występuje tu ponad 2 tys. gatunków kręgowców, w tym 282 gatunki ssaków, ponad 1000 gatunków ptaków (w tym około 50 endemicznych), 295 gatunków gadów i 269 płazów.

Z dużych ssaków żyją tu tapiry, oceloty i rzadko występujące jaguary, a z mniejszych: leniwce oraz liczne gryzonie z charakterystycznym dla Ameryki Południowej – aguti. Z ptaków spotkać tu można m kolibry, sępy i papugi.

Bogaty jest świat gadów, przede wszystkim węży – występuje tu wiele jadowitych gatunków tych zwierząt. Na plaże we wschodniej części kraju przybywają żółwie morskie, by składać jaja. W wodach przybrzeżnych i śródlądowych odnotowano ok. 350 gatunków ryb.

Liczne są także owady, gdzie poza jadowitymi pająkami występują liczne gatunki mrówek, a także termity i komary.

Tereny chronione zajmują 4,7% powierzchni kraju. W czerwcu 1998 roku utworzono Rezerwat Przyrody Środkowego Surinamu o powierzchni 1 600 000 ha. Jest to jeden z największych obszarów chronionych lasów deszczowych na świecie i w 2000 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Demografia

Według szacunków w czerwcu 2018 roku Surinam miał 597 927 mieszkańców. Większość żyje na północy kraju, 2/3 w miastach, a 2/5 w Paramaribo. Największe miasta to Paramaribo, Lelydorp, Nieuw Nickerie, Moengo i Meerzorg.

Według szacunków w 2012 roku około 27,4% ludności Surinamu stanowili Indusi (których przodkowie przybyli z północnych Indii w 2. połowie XIX w.), 21,7% – Maroni (potomkowie zbiegłych czarnych niewolników, którzy byli sprowadzani z Afryki w XVII i XVIII w.); 15,7% – Kreole a 13,7% – Jawajczycy.

Gospodarka

Gospodarka Surinamu opiera się na wydobyciu surowców mineralnych, głównie ropy, złota i boksytu. Kopalnie boksytu znajdują się koło Paranam i Overdacht. Ne terenie Surinamu odkryto ponadto chrom, miedź, diamenty, mangan, nikiel, platynę i cynk.

Drugim źródłem dochodu jest rolnictwo, a trzecim przelewy pieniężne z zagranicy, przede wszystkim z Holandii, Gujany Francuskiej i Stanów Zjednoczonych.

Mniej niż 1% powierzchni kraju nadaje się pod uprawy i około 0,5% jest wykorzystywana rolniczo. Uprawia się przede wszystkim ryż – zbiory odbywają się dwa razy w roku, banany, owoce cytrusowe i palmy kokosowe.

Uwagi

  1. ↑ The CIA World Factbook podaje, że w 2011 roku las pokrywał 94,6% powierzchni Surinamu.
  2. ↑ Encyclopædia Britannica podaje, że w Surinamie odnotowano około 150 gatunków ssaków.
  3. ↑ Encyclopædia Britannica podaje, że w Surinamie odnotowano około 650 gatunków ptaków.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Surinam, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2019-07-20].
  2. 1 2 3 4 5 6 Suriname. W: CIA: The World Factbook. (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Philip Briggs: Suriname. Bradt Travel Guides, 2015, s. 3–6, seria: Bradt Travel Guides. ISBN 978-1-84162-910-0. [dostęp 2019-07-23].
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Suriname, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2019-07-20] (ang.).
  5. ↑ www.klimaatinfo.nl: Het klimaat van Suriname. [dostęp 2019-07-21]. (niderl.).
  6. ↑ www.klimaatinfo.nl: Zuid-AmerikaSurinameParamaribo. [dostęp 2019-07-21]. (niderl.).
  7. ↑ Surinam. Ludność, [w:] Encyklopedia PWN [dostęp 2019-07-20].

Bibliografia

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Ameryka Południowa. Wydawnictwo OPRES Kraków, 1997. ISBN 83-85909-28-1. (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.