Górnośląski Okręg Przemysłowy
GOP
Państwo

 Polska

Położenie na mapie Polski
50°16′52,40″N 19°01′18,16″E/50,281222 19,021711

Górnośląski Okręg Przemysłowy (GOP) – największy okręg przemysłowy Polski. Obejmuje jednostki przemysłowe w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego. Wbrew swojej nazwie obejmuje tereny zarówno części wschodniego Górnego Śląska, jak i części zachodniej Małopolski (Zagłębie Dąbrowskie i część Zagłębia Krakowskiego).

Okręg obejmuje największe miasta skupione w środkowej części województwa śląskiego, czyli tzw. konurbację górnośląską oraz otaczające ją tereny uprzemysłowione.

W GOP rozwinięte są: przemysł górniczy, przemysł hutniczy, przemysł transportowy, przemysł energetyczny, przemysł maszynowy, przemysł koksowniczy, przemysł chemiczny.

Błędne użycie terminu

Termin GOP jest często błędnie traktowany jako synonim konurbacji górnośląskiej. Chociaż obszary GOP-u i konurbacji katowickiej nakładają się terytorialnie (w stopniu zależnym od rozumienia tych terminów przez osobę ich używającą), są to pojęcia jakościowo odmienne. Okręg przemysłowy to skupisko zakładów i ośrodków przemysłowych, natomiast konurbacja miejska to jedna z form skupienia miast. W konurbacjach i aglomeracjach miejskich jest wiele miast niemających funkcji przemysłowych. W okręgach przemysłowych wiele zakładów przemysłowych znajduje się w miejscowościach formalnie wiejskich.

Termin GOP jest czasem błędnie traktowany jako synonim Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.

Położenie

Górnośląski Okręg Przemysłowy znajduje się na Wyżynie Śląskiej oraz Kotlinie Oświęcimskiej, w województwie śląskim i częściowo w województwie małopolskim, w dorzeczu górnej Wisły i Odry. Pod względem geologicznym GOP położony jest w północnej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.

Gospodarka

Na obszarze GOP od 1996 r. funkcjonują 3 podstrefy Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej mające kilkanaście kompleksów. W porcie Gliwice ustanowiono wolny obszar celny.

Przemysł wydobywczy

Polska Grupa Górnicza na terenie GOP-u grupuje posiada kopalnie węgla kamiennego: KWK Mysłowice-Wesoła, KWK Murcki-Staszic, KWK Wujek, KWK Ruda (z połączenia KWK Bielszowice, KWK Halemba, KWK Pokój), KWK Piast-Ziemowit, KWK Bolesław Śmiały, KWK Sośnica. Jastrzębska Spółka Węglowa na terenie GOPu posiada kopalnie: KWK Budryk, KWK Knurów-Szczygłowice. Pozostałe kopalnie w GOP to: ZG Sobieski (Tauron), KWK Bobrek-Piekary (Węglokoks), ZG Eko-Plus (dawniej KWK Bytom), ZG Siltech (dawniej KWK Rokitnica). Łącznie na terenie GOPu działa 13 kopalń węgla.

Przemysł hutniczy

Na terenie GOP znajdują się zakłady przemysłu hutniczego:

  • Huta Ferrum w Katowicach, obecnie huta przeróbcza, producent rur stalowych, zbiorników i konstrukcji stalowych,
  • Huta Baildon w Katowicach, obecnie sprywatyzowana i podzielona na mniejsze spółki m.in. producent stali na łopatki do turbin, stali nierdzewnej do produkcji noży, stali narzędziowych oraz stopów niklu.
  • Huta Cedler w Sosnowcu, obecnie producent taśm, prętów i wyrobów walcowanych,
  • Huta Katowice w Dąbrowie Górniczej, prowadząca pełny cykl technologiczny produkcji żelaza i stali, obecnie największy zakład metalurgiczny w Polsce
  • Huta Bankowa w Dąbrowie Górniczej, obecnie producent kształtowników, prętów i wyrobów walcowanych
  • Huta Batory w Chorzowie, producent stali jakościowych i specjalnych, rur bez szwu, wyrobów walcowanych, konstrukcji stalowych
  • Huta Kościuszko obecnie sprywatyzowana należy do ArclorMittal, producent wyrobów walcowanych
  • Huta Florian w Świętochłowicach sprywatyzowana, obecnie producent blach cienkich powlekanych
  • Huta Pokój w Rudzie Śląskiej, obecnie producent wyrobów walcowanych, kształtowników, blach i konstrukcji stalowych
  • Huta Zabrze w Zabrzu, obecnie producent odlewów i zakład konstrukcji stalowych
  • Huta Łabędy w Gliwicach, obecnie producent konstrukcji stalowych i wyrobów walcowanych, współpracuje ze zbrojownią Bumar Łabędy
  • HMN Szopienice w Katowicach, obecnie większość wydziałów została zlikwidowana, a reszta sprywatyzowana, Odlewnia Metali Szopienice Sp. z o.o. – producent wałków i tulei; Baterpol S.A. – producent ołowiu rafinowanego oraz wyrobów walcowanych z ołowiu.
  • ZM Silesia w Katowicach – obecnie w większości zaprzestały działalności, pozostała część należy do spółki ZM Silesia, która produkuje tam anody cynkowe, blachy cynkowe, drut cynkowy oraz systemy rynnowe z cynku.
  • Huta Silesia w Świętochłowicach Lipinach – obecnie należy do spółki MetalCo Sp. z o.o. producent wyrobów cynkowych
  • Huta Cynku Miasteczko Śląskie w Miasteczku Śląskim, zajmująca 40% krajowej produkcji cynku i 50% krajowej produkcji ołowiu i jego stopów

Obecnie pełny cykl technologiczny produkcji żelaza i stali prowadzony jest jedynie w Hucie Katowice. Pozostałe huty są hutami przeróbczymi (przetwarzają metale otrzymywane w innych hutach) lub zmieniły częściowo profil działalności.

Przemysł koksowniczy

Koksownia „Przyjaźń” w Dąbrowie Górniczej produkuje 4 rodzaje koksu oraz benzol surowy, surową smołę koksowniczą, siarkę, należy ona do JSW Koks S.A. oddział w Dąbrowie Górniczej. W ramach JSW Koks S.A. oddział w Radlinie działają także: Koksownia Jadwiga i Koksownia Radlin. Ponadto koks produkuje też Spółka z o.o. Koksownia Carbo-Koks w Bytomiu.

Przemysł energetyczny

Południowy Koncern Energetyczny z grupy Tauron Polska Energia posiada w GOP 5 elektrowni (Jaworzno II, III, Siersza, Łagisza, Łaziska) oraz Elektrociepłownię Katowice.

Ponadto Elektrociepłownia Tychy i Elektrociepłownia EC Nowa w Dąbrowie Górniczej mające kilku właścicieli.

Przemysł chemiczny

W Katowicach znajdują się zakłady chemii gospodarczej – Katowickie Zakłady Chemii Gospodarczej „Pollena-Savona”, produkujące ponad 100 produktów chemicznych i kosmetycznych.

W Chorzowie znajdowały się Zakłady Chemiczne Hajduki, które zajmowały się produkcją farb i lakierów. Ponadto w Chorzowie mieszczą się zakłady azotowe produkujące towary nawozowe, produkty chemii technicznej, dodatki do żywności oraz podtlenek azotu wykorzystywany w chemii medycznej.

Przemysł środków transportu

W obrębie GOP znajdują się dwie fabryki samochodów: GM w Gliwicach i Fiat w Tychach. W Chorzowie zakład posiada producent pojazdów szynowych Alstom Konstal. W Gliwicach ma miejsce także produkcja na potrzeby wojska poprzez Bumar Łabędy. W Siemianowicach Śląskich Wojskowe Zakłady Mechaniczne produkują transportery opancerzone Rosomak.

Transport

Komunikacja miejska

Na terenie GOP-u funkcjonuje rozwinięta komunikacja miejska w postaci autobusów i tramwajów. Większość linii autobusowych i wszystkie tramwajowe organizuje ZTM. Linie autobusowe na zlecenie ZTM w większości obsługują komunalne Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej (największe są w Katowicach, Gliwicach, Sosnowcu i Tychach) oraz liczne przedsiębiorstwa prywatne, wszystkie tramwajowe zaś Tramwaje Śląskie. W Tychach funkcjonuje transport autobusowy i trolejbusowy.

Transport kolejowy

Przez dworzec główny w Katowicach przejeżdżają pociągi dalekobieżne, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Czechami, Słowacją, Węgrami i Austrią.

Lokalne przewozy kolejowe zapewniają Koleje Śląskie, które umożliwiają dojazd do innych miast województwa m.in. Częstochowy, Rybnika czy Bielska-Białej.

Transport drogowy

Górnośląski Okręg Przemysłowy znajduje się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Silnie rozwinięta jest tu również sieć dróg. Biegną tędy dwie trasy europejskie: E40 (Francja-Rosja) oraz E75 (Norwegia-Grecja), 2 autostrady oraz kilkanaście dróg krajowych i dróg wojewódzkich.

Drogi krajowe GOP-u
Droga Połączenia GOP
autostrada A1 Gdańsk – Toruń – Łódź – Częstochowa – GOP – ROW – granica z Czechami
autostrada A4 granica z Niemcami – Legnica – Wrocław – Opole – GOP – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica z Ukrainą
droga ekspresowa S1 węzeł "Pyrzowice" - GOP - Oświęcim - Bielsko-Biała - Żywiec - granica ze Słowacją
droga krajowa nr 78 granica z Czechami – Wodzisław Śląski – Rybnik – GOP – Pyrzowice – Zawiercie – Jędrzejów
droga krajowa nr 79 Warszawa – Sandomierz – Kraków – GOP
droga krajowa nr 1 Piotrków Trybunalski – GOP - Bielsko-Biała - granica ze Słowacją
droga krajowa nr 81 Katowice – Mikołów – Łaziska Górne – Żory – Skoczów – Harbutowice
droga krajowa nr 86 Podwarpie – Psary – Będzin – Sosnowiec – Katowice – łączy się z DK1 w Tychach
droga krajowa nr 94 Zgorzelec – Wrocław – Opole – GOP – Olkusz – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa
Drogowa Trasa Średnicowa Katowice – Chorzów – Świętochłowice – Ruda Śląska – Zabrze – Gliwice

Miasta GOP-u mają również wiele bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju.

Transport lotniczy

W GOP-ie w odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. W 2005 obsłużył 1,1 mln pasażerów, w 2006 ponad 1,4 mln, a w roku 2007 blisko 2 mln. Port posiadał roczną przepustowość 3,6 mln pasażerów, jeden terminal cargo oraz 2800-metrową drogę startową.

Transport wodny

Port Gliwice obecnie wraz ze stacją kolejową, terminalem celnym, wolnym obszarem celnym, bazą magazynową, parkingami i biurami jest jednym z elementów Śląskiego Centrum Logistyki.

Port Gliwice poprzez sieć kanałów i rzekę Odrę połączony jest z siecią kanałów niemieckich (Berlin) oraz morzem Bałtyckim.

Antropopresja

Według raportu WIOŚ z 2005 r. na całym obszarze centralnej i wschodniej części GOP (od Bytomia i Rudy Śląskiej po Dąbrowę Górniczą) zaobserwowano w górnej warstwie gleby – wartości podatności magnetycznej większe niż 100×10−5 jednostek SI, co oznacza przekroczenie wartości dopuszczalnych w przypadku przynajmniej jednego metalu. Związane jest to z wpływem antropopresji przemysłowej wywołanej depozycją pyłów przemysłowo-miejskich.

W raporcie Państwowego Instytutu Geologicznego z 2005 r. dotyczącego wód podziemnych wykazano, że Górnośląski Okręg Przemysłowy jest obszarem silnie deficytowym w wodę, bez użytkowych poziomów wodonośnych. GOP jest w znacznym stopniu poddany silnej antropopresji, co objawia się zmianą chemizmu wód. Ponadto rozwój przemysłu i eksploatacja górnicza oznacza także drenaż wód podziemnych.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Górnośląski Okręg Przemysłowy. [w:] Słownik ekonomiczny PWN Biznes [on-line]. Wydawnictwo Naukowe PWN. [dostęp 2012-05-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-15)].
  2. ↑ Foresight priorytetowych, innowacyjnych technologii na rzecz automatyki, robotyki i techniki pomiarowej. Warszawa: Przemysłowy Instytut Automatyki i Pomiarów PIAP, 2008, s. 124. ISBN 978-83-61278-02-3.
  3. ↑ Zakład Katowice – BGH Edelstahlwerke GmbH [online], www.bgh.de [dostęp 2018-03-16] [zarchiwizowane z adresu 2020-08-03] (pol.).
  4. ↑ l, Huta Królewska w Chorzowie [online], poland.arcelormittal.com [dostęp 2018-03-16].
  5. ↑ Rejestr.io | Wyszukiwarka danych z KRS [online], rejestr.io [dostęp 2024-01-12].
  6. ↑ Rejestr.io | Wyszukiwarka danych z KRS [online], rejestr.io [dostęp 2024-01-12].
  7. ↑ Główna. Huta Cynku „Miasteczko Śląskie” S.A.. [dostęp 2011-07-24].
  8. ↑ Koks. Koksownia Przyjaźń Sp. z o.o.. [dostęp 2011-07-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-06)].
  9. ↑ Węglopochodne. Koksownia Przyjaźń Sp. z o.o.. [dostęp 2011-07-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-06)].
  10. ↑ Elektrownie. Południowy Koncern Energetyczny SA. [dostęp 2011-07-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-16)].
  11. ↑ O nas. Pollena Savona Sp. z o.o.. [dostęp 2011-07-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-10-21)].
  12. ↑ Zakłady Chemiczne HAJDUKI S.A.. TeleAdreson. [dostęp 2011-07-24].
  13. ↑ O nas. Azoty – Adipol Spółka Akcyjna. [dostęp 2011-07-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-10-08)].
  14. ↑ Zygmunt Strzyszcz, Tadeusz Magiera: Gleby. W: Stan środowiska w województwie śląskim w 2005 roku. Katowice: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach, 2006, s. 133. ISBN 83-7217-297-8.
  15. ↑ Opracowanie wyników badań jakości wód podziemnych Państwowego Monitoringu Środowiska na terenie województwa śląskiego oraz wyników badań ilościowych w roku 2005. Sosnowiec: Państwowy Instytut Geologiczny, 2006-01, s. 42, 47.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.