Głosy organowe

Głosy organowe – lista wybranych głosów organowych.

Wstęp

Głos organowy, również rejestr, to zespół piszczałek organowych mających jednakową barwę i natężenie dźwięku, z których każda wydaje jeden dźwięk skali muzycznej. Organy mają od kilku do kilkuset głosów. Niektóre głosy organowe mają tyle samo piszczałek w rzędzie, ile jest klawiszy w manuale, tj. od 49 do 61, i obejmują zakres 4 do 5 oktaw; inne – głosy wielorzędowe – zbudowane są z kilku rzędów (chórów) – jeden klawisz uruchamia więcej niż jedną piszczałkę; jeszcze inne głosy obejmują mniej niż 4 oktawy. Głosy klawiatury nożnej zawierają 30–32 piszczałki.

Terminy oznaczające głosy organowe składają się z nazwy własnej, liczby (całkowitej lub mieszanej – z ułamkiem) określającej długość piszczałki o najniższej wysokości dźwięku w rzędzie, oraz – dla głosów mieszanych – ilości chórów, na przykład Trompet 8′, Mikstura 1 1/3′ IV. Nomenklatura, w wyniku nieznormalizowania budownictwa organowego, nie jest jednolita, można jednak wyróżnić najczęściej spotykane głosy.

Lista głosów organowych

Nazwa	Inne nazwy	Rodzaj piszczałek	Charakter brzmienia	Opis
Pryncypał	Starszak Prestant Octava Superoctava	wargowe	pryncypały	Najważniejszy głos w organach. Otwarte piszczałki wargowe, metalowe lub drewniane, o średniej menzurze, bez charakterystycznych cech w barwie. W manuale podstawowym jest 8′, w pedale – 16′ (metalowy) i 32′ (drewniany).
Pryncypał skrzypcowy	-	wargowe	pryncypałowo-smyczkowe	Otwarte piszczałki wargowe, metalowe lub drewniane, o wąskiej menzurze, barwa nieco jaśniejsza od pryncypału.
Gamba	Viola da gamba Gamba-basso Gambetta	wargowe	smyczkowe	Bardzo wąska menzura, miekka barwa zbliżona do viola da gamba. Przeważnie 16′ (gamba-basso), 8′, 4′, 2′ (gambetta). Wprowadzone na początku XVII wieku.
Aeolina	-	wargowe	smyczkowe	Piszczałki o najwęższej spotykanej menzurze. Dźwięk delikatny, eteryczny. Przeważnie 8′, w pedale 16′. Wprowadzony do budownictwa w połowie XIX wieku. Występuje także wersja języczkowa, z języczkiem przelatującym.
Violino	-	wargowe	smyczkowe	Bardzo wąska menzura, miękka barwa zbliżona do skrzypiec. Przeważnie 4′, 2′.
Viola	-	wargowe	smyczkowe	Bardzo wąska menzura, miękka barwa zbliżona do altówki. Przeważnie 8′, 4′.
Violoncello	Cello Violonbas	wargowe	smyczkowe	Bardzo wąska menzura, miękka barwa zbliżona do wiolonczeli. Przeważnie 16′, 8′.
Contrabas	Kontrabas	wargowe	smyczkowe	Dźwięk rżnięty, bogaty w alikwoty, nie za mocny. Przeważnie 32′, 16′.
Salizional	Salicet Wierzbin Salicjonał	wargowe	smyczkowe	Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′. Wprowadzonyn w pierwszej połowie XVII wieku.
Dulciana	Dolkan	wargowe	smyczkowe	Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′.
Puzon	Posaune Bazuin Bucciane	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami otwartymi. Najgłośniejszy głos organowy.
Harmonica	Harmonium	wargowe	smyczkowe	Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′.
Fugara	-	wargowe	pryncypałowo-smyczkowy	Bardzo wąska menzura. Przeważnie 8′, 4′.
Flauto	Flauto traverso flauto dolce flûte harmonique flûte octaviane flauto dolce	wargowe	fletowe	Wąskie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 8′, 4′.
Flageolet	Flassflet Flassinet	wargowe	fletowe	Wąskie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 2′.
Flet pusty	Höhflote Holflet	wargowe	fletowe	Szerokie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 8′, 4′, 2′.
Flet leśny	Tibia silvestris Sylvana Flauto di Pan Waldflöte	wargowe	fletowe	Szerokie, cylindryczne, otwarte piszczałki z twardego drzewa; czasami przedęte oktawowo. Przeważnie 8′, 4′, 2′.
Nachthorn	Róg nocny	wargowe	fletowe	Piszczałki wargowe metalowe (cyna lub cynk), otwarte, szerokomenzurowane. Od 1′ do 16′.
Sifflöte	Siflet Sifflet	wargowe	fletowe	Piszczałki wargowe metalowe (cyna lub cynk), otwarte, szerokomenzurowane. Przeważnie 1′, 1 1/3′, 2′. Dźwięk jasny, w górnym rejestrze przechodzący w łagodne syczenie.
Doppelflöte	Dubelflet Flet podwójny	wargowe	fletowe	Piszczałki wargowe metalowe (cyna lub cynk) lub drewniane, otwarte, szerokomenzurowane. Przeważnie 8′ i 4′. Podwójne wargi umieszczone w dwóch przeciwległych ścianach piszczałki.
Gemshorn	Róg kozi	wargowe	smyczkowe	Piszczałki zwężające się stożkowo ku górze. Może mieć dźwięk zabarwiony na fletowo lub smyczkowo.
Pyramidon	-	wargowe	-	Piszczałki rozszerzające się stożkowo ku górze
Dolce	-	wargowe	-	Piszczałki rozszerzające się stożkowo ku górze. Łagodne brzmienie.
Portunal	Flet portunał Portunał	wargowe	fletowe	Piszczałki rozszerzające się stożkowo ku górze. Barwa lekko nosowa, zbliżona do klarnetu.
Gedackt	Pressior	wargowe	kryte	Szerokomenzurowane piszczałki kryte; ciemna, oddalona barwa. Długość od 4′ w górę.
Burdon	Bourdon Borduna Bordun	wargowe	kryte	Szerokomenzurowane piszczałki kryte; ciemna, oddalona barwa. Długość od 4′ w górę.
Quintaton	Kwintadena	wargowe	-	Wąskomenzurowe piszczałki kryte, silny dopływ powietrza w celu uzyskania 3. tonu harmonicznego (duodecymy) w barwie. Długość od 4′ w górę.
Subbas	-	wargowe	kryte	Średniomenzurowe piszczałki kryte. Podstawowy głos sekcji pedału.
Flet rurkowy	Rurflet Flet trzcinowy Rohrflöte Rohrquinte	wargowe	półkryte	Ważny głos organowy. Piszczałki częściowo kryte, z rurką wystającą przez przykrywkę, o jasnej barwie dźwięku.
Trompet	Tuba Tromba Trąbka	języczkowe	trąbkowe	Najważniejszy głos języczkowy. Piszczałki z języczkami kryjącymi i roztrąbami lejkowatymi, silnie rozszerzającymi się
Clarino	Trompet	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami lejkowatymi, silnie rozszerzającymi się
Bombarde	Trombone Bombardon Pomort basowy Gross-Pommer	języczkowe	trąbkowe	Piszczałki z roztrąbami lejkowatymi, silnie rozszerzającymi się
Fagotto	Fagot	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do fagotu.
Oboe	Obój Hautbois	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z języczkami kryjącymi (wyjątkowo przelatującymi) i roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do oboju.
Szałamaja	Schalmei	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do szałamai.
Clarinetto	Klarnet	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z języczkami przelatującymi i roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do klarnetu.
Oboe d’amore	-	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami złożonymi z kilku części cylindrycznych i stożkowych. Barwą zbliżone do oboju miłosnego.
Clarino	-	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami o bardzo małej menzurze, równoległe.
Krummhorn	Lituus Krzywuła Phocinx Krzywy róg Cromorne	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z języczkami kryjącymi i roztrąbami o bardzo małej menzurze, rozszerzające się.
Musette	-	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami o bardzo małej menzurze, zwężające się.
Corno inglese	-	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami zakończonymi pudełkiem cylindrycznym otwartym.
Cynk	Cynek Zinck Kornet Litice	języczkowe	trąbkowe	Piszczałki z roztrąbami zakończonymi pudełkiem cylindrycznym otwartym.
Basethorn	-	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z roztrąbami zakończonymi pudełkiem cylindrycznym półzamkniętym.
Rancket	-	języczkowe	języczkowe	Piszczałki z dwoma roztrąbami o różnych menzurach.
Vox humana	-	języczkowe / wargowe	-	Imituje barwę głosu ludzkiego. Każdemu klawiszowi przypisane są dwie piszczałki nastrojone z różnicą kilku herców. Występuje w organach od XVI wieku.
Vox coelestis	Bifara Voix céleste	wargowe	smyczkowe	Barwa eteryczna. Piszczałki wargowe otwarte lub półzamknięte z dwoma, położonymi jedna nad drugą szczelinami, dającymi efekt dudnienia. Wprowadzony w XIX wieku.
Unda maris	Fala morska	wargowe	fletowe	Piszczałki wargowe nastrojone nieco niżej od pozostałych głosów, dające efekt dudnienia w przypadku równoczesnego użycia z innym głosem. Wprowadzony w epoce romantyzmu.
Buccina	Puzon	wargowe	-	-

Przypisy

↑ Baculewski et al. 2006 ↓, s. 742.
1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 45.
↑ Drobner 1997 ↓, s. 191.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Drobner 1997 ↓, s. 192.
1 2 Gołos 1972 ↓, s. 262.
↑ Chwałek 1971 ↓, s. 66.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Dorawa 1971 ↓, s. 38.
1 2 Erdman 1989 ↓, s. 124.
1 2 3 4 5 Chwałek 1971 ↓, s. 80.
1 2 3 Erdman 1989 ↓, s. 129.
1 2 3 Erdman 1989 ↓, s. 117.
1 2 Erdman 1989 ↓, s. 118.
↑ Gołos 1972 ↓, s. 263.
1 2 Erdman 1989 ↓, s. 125.
1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 81.
1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 89.
1 2 3 4 Erdman 1989 ↓, s. 120.
1 2 3 4 5 6 Gołos 1972 ↓, s. 259.
1 2 3 4 5 Chwałek 1971 ↓, s. 73.
1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 75.
↑ Erdman 1989 ↓, s. 126.
1 2 3 Erdman 1989 ↓, s. 119.
↑ Chwałek 1971 ↓, s. 74.
1 2 Gołos 1972 ↓, s. 260.
↑ Erdman 1989 ↓, s. 123.
1 2 3 4 Chwałek 1971 ↓, s. 78.
↑ Erdman 1989 ↓, s. 127.
↑ Chwałek 1971 ↓, s. 79.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Drobner 1997 ↓, s. 193.
1 2 Erdman 1989 ↓, s. 128.
↑ Erdman 1989 ↓, s. 122.
↑ Drobner 1997 ↓, s. 134, 193.
1 2 Gołos 1972 ↓, s. 261.
↑ Chwałek 1971 ↓, s. 91.
↑ Erdman 1989 ↓, s. 121.
1 2 3 4 5 6 Drobner 1997 ↓, s. 194.
↑ Chwałek 1971 ↓, s. 90.
↑ Chwałek 1971 ↓, s. 92.
↑ Erdman 1989 ↓, s. 130.
↑ Chwałek 1971 ↓, s. 77.

Bibliografia

Krzysztof Baculewski et al.: Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-13410-0.
Jan Chwałek: Budowa organów: wprowadzenie do inwentaryzacji i dokumentacji zabytkowych organów w Polsce. Cz. 1, Tekst. Maria Charytańska (red.). Warszawa: MKiS, ZMiOZ, 1971.
Marian Dorawa: Organy. Konstrukcja, ochrona, konserwacja. Bogusław Mansfeld (red.). Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, 1971. OCLC 68661032.
Mieczysław Drobner: Instrumentoznawstwo i akustyka. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1997. ISBN 83-224-0469-7.
Jerzy Erdman: Organy: poradnik dla użytkowników. Warszawa: Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 1989. ISBN 83-85015-93-0.
Jerzy Gołos: Polskie organy i muzyka organowa. Tadeusz Maciejewski (red.), Zofia Olszewska (red.), Eugeniusz Lebelt (okł.). Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1972. OCLC 830245324.

Linki zewnętrzne

Encyklopedia głosów organowych(ang.)

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[CITEREFBaculewski_et_al.2006742-1] Baculewski et al. 2006 ↓, s. 742.

[CITEREFChwałek197145-2] 1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 45.

[CITEREFDrobner1997191-3] Drobner 1997 ↓, s. 191.

[CITEREFDrobner1997192-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Drobner 1997 ↓, s. 192.

[CITEREFGołos1972262-5] 1 2 Gołos 1972 ↓, s. 262.

[CITEREFChwałek197166-6] Chwałek 1971 ↓, s. 66.

[CITEREFDorawa197138-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Dorawa 1971 ↓, s. 38.

[CITEREFErdman1989124-8] 1 2 Erdman 1989 ↓, s. 124.

[CITEREFChwałek197180-9] 1 2 3 4 5 Chwałek 1971 ↓, s. 80.

[CITEREFErdman1989129-10] 1 2 3 Erdman 1989 ↓, s. 129.

[CITEREFErdman1989117-11] 1 2 3 Erdman 1989 ↓, s. 117.

[CITEREFErdman1989118-12] 1 2 Erdman 1989 ↓, s. 118.

[CITEREFGołos1972263-13] Gołos 1972 ↓, s. 263.

[CITEREFErdman1989125-14] 1 2 Erdman 1989 ↓, s. 125.

[CITEREFChwałek197181-15] 1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 81.

[CITEREFChwałek197189-16] 1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 89.

[CITEREFErdman1989120-17] 1 2 3 4 Erdman 1989 ↓, s. 120.

[CITEREFGołos1972259-18] 1 2 3 4 5 6 Gołos 1972 ↓, s. 259.

[CITEREFChwałek197173-19] 1 2 3 4 5 Chwałek 1971 ↓, s. 73.

[CITEREFChwałek197175-20] 1 2 Chwałek 1971 ↓, s. 75.

[CITEREFErdman1989126-21] Erdman 1989 ↓, s. 126.

[CITEREFErdman1989119-22] 1 2 3 Erdman 1989 ↓, s. 119.

[CITEREFChwałek197174-23] Chwałek 1971 ↓, s. 74.

[CITEREFGołos1972260-24] 1 2 Gołos 1972 ↓, s. 260.

[CITEREFErdman1989123-25] Erdman 1989 ↓, s. 123.

[CITEREFChwałek197178-26] 1 2 3 4 Chwałek 1971 ↓, s. 78.

[CITEREFErdman1989127-27] Erdman 1989 ↓, s. 127.

[CITEREFChwałek197179-28] Chwałek 1971 ↓, s. 79.

[CITEREFDrobner1997193-29] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Drobner 1997 ↓, s. 193.

[CITEREFErdman1989128-30] 1 2 Erdman 1989 ↓, s. 128.

[CITEREFErdman1989122-31] Erdman 1989 ↓, s. 122.

[CITEREFDrobner1997134,_193-32] Drobner 1997 ↓, s. 134, 193.

[CITEREFGołos1972261-33] 1 2 Gołos 1972 ↓, s. 261.

[CITEREFChwałek197191-34] Chwałek 1971 ↓, s. 91.

[CITEREFErdman1989121-35] Erdman 1989 ↓, s. 121.

[CITEREFDrobner1997194-36] 1 2 3 4 5 6 Drobner 1997 ↓, s. 194.

[CITEREFChwałek197190-37] Chwałek 1971 ↓, s. 90.

[CITEREFChwałek197192-38] Chwałek 1971 ↓, s. 92.

[CITEREFErdman1989130-39] Erdman 1989 ↓, s. 130.

[CITEREFChwałek197177-40] Chwałek 1971 ↓, s. 77.