Elwira Lisowska

Prof. Elwira Lisowska (2012)
Data i miejsce urodzenia

6 maja 1930
Przemyśl

Profesor nauk biologicznych
Doktorat

1962
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN im. Ludwika Hirszfelda

Habilitacja

1970
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN im. Ludwika Hirszfelda

Profesura

1980

Praca naukowa
Instytut

Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN im. Ludwika Hirszfelda

Stanowisko

profesor zwyczajny

Zastępca dyrektora do spraw naukowych
Instytut

Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN im. Ludwika Hirszfelda

Okres spraw.

1992–2000

Odznaczenia

Elwira Lisowska (ur. 6 maja 1930 w Przemyślu) – polska biochemik, profesor nauk biologicznych.

Życiorys

Ukończyła studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Wrocławskiej w 1952 r. Już jako studentka brała udział w pracach badawczych zespołu prof. Tadeusza Baranowskiego, a w 1955 r. rozpoczęła pracę w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu. Pracę doktorską obroniła w r. 1962, a habilitowała się w r. 1970. W latach 1969–1970 odbyła staż podoktorski w laboratorium dr. Rogera W. Jeanloza w Massachussetts General Hospital w Bostonie, USA.  Została profesorem nadzwyczajnym w 1980 r,  a profesorem zwyczajnym w 1986 r. Była kierownikiem Laboratorium Immunochemii Tkankowej (później Laboratorium Immunochemii Glikokoniugatów) w latach 1973–2000. W latach 1992–2000 była zastępcą dyrektora Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN do spraw naukowych. Dorobek naukowy obejmuje 130 artykułów naukowych i rozdziałów w książkach, głównie z dziedziny biochemii, glikobiologii i nauki o grupach krwi. Była promotorem 9  prac doktorskich (m.in. prof. Marcina Czerwińskiego), a 6 jej współpracowników uzyskało habilitację. Była członkiem rad redakcyjnych czasopism: Archivum Immunologiae et Therapiae Experimentalis (1980–2016), European Journal of Biochemistry (1979–1987), Glycoconjugate Journal (1984–1990) Acta Biochimica Polonica (1977–2015) i Advances of Clinical and Experimental Medicine (2000–2003). W 2001 roku przeszła na emeryturę.

Działalność naukowa

Jej zainteresowania badawcze dotyczyły początkowo układu grupowego MN erytrocytów ludzkich ulokowanych w głównej sjaloglikoproteinie krwinek, glikoforynie A (GPA). W tym czasie uważano, że podobnie jak w układzie grupowym ABO, podstawą zróżnicowania antygenowego erytrocytów są cukry. Późniejsze badania zespołu Elwiry Lisowskiej wykazały jednak, że różnica między antygenami M i N wynika z różnych reszt aminokwasowych w pozycjach 1 i 5 łańcucha polipeptydowego glikoforyny A.

Inne jej badania dotyczyły antygenu NOR, który jest przyczyną rzadkiej formy poliaglutynacji NOR. Wyjaśniła strukturę tego antygenu, który jest nietypowym glikosfingolipidem należącym do ludzkiego układu grupowego P1PK oraz wykazała, że antygen ten jest rozpoznawany przez przeciwciała powszechnie występujące w ludzkiej surowicy. Ponadto wykazała, że antygen rakowo-płodowy (karcynoembrionalny, CEA) tworzy dimery w roztworze, a ludzkie białko pasma 3 (Band 3) ulega degradacji proteolitycznej w czasie życia erytocytu, co wiąże się z usuwaniem starych erytrocytów z obiegu. Scharakteryzowała kilka lektyn, w tym lektynę z Vicia graminea, która jest swoista wobec antygenu grupowego N. Opisała nowe metody modyfikacji lektyn i przedstawiła możliwości ich zastosowania w badaniach nad glikokoniugatami. Brała też udział w wyjaśnieniu struktury i funkcji łańcuchów cukrowych glikoforyny A oraz glikoforyny C erytrocytów ludzkich. Otrzymała i scharakteryzowała wiele przeciwciał monoklonalnych, które rozpoznają antygeny M i N oraz inne fragmenty glikoforyn, a także antygen T (receptor Thomsena-Friedenreicha). Badania te miały duże znaczenie w określeniu antygenowych właściwości ludzkiej glikoforyny A.

Odznaczenia i wyróżnienia

Przypisy

  1. 1 2 3 Hubert Krotkiewski i inni, Professor Elwira Lisowska Celebrates Her 90th Birthday. AITE Editor (1975–1980), Member of AITE Advisory Board (1980–2016), „Archivum Immunologiae et Therapiae Experimentalis”, 68 (4), 2020, s. 22, DOI: 10.1007/s00005-020-00589-z (ang.).
  2. 1 2 Prof. zw. dr hab. Elwira Lisowska, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2020-08-19].
  3. ↑ Kazimiera Waśniowska, Zofia Drzeniek, Elwira Lisowska, The amino acids of M and N blood group glycopeptides are different, „Biochemical and Biophysical Research Communications”, 76 (2), 1977, s. 385–390, DOI: 10.1016/0006-291X(77)90736-7, PMID: 1027437 (ang.).
  4. ↑ Elwira Lisowska, Maria Duk, Polyagglutination NOR: new glycosphingolipid antigens recognized by a new type of common human anti-α-galactosyl antibodies, „Archives of Biochemistry and Biophysics”, 426 (2), Highlight Issue on Glycobiology Dedicated to the Memory of Victor Ginsburg, 2004, s. 142–147, DOI: 10.1016/j.abb.2004.02.035, PMID: 15158664 (ang.).
  5. ↑ Maria Duk i inni, Structure of a Neutral Glycosphingolipid Recognized by Human Antibodies in Polyagglutinable Erythrocytes from the Rare NOR Phenotype, „Journal of Biological Chemistry”, 276 (44), 2001, s. 40574–40582, DOI: 10.1074/jbc.M102711200, PMID: 11504714 (ang.).
  6. ↑ Maria Duk i inni, Specificity of human anti-NOR antibodies, a distinct species of “natural” anti-α-galactosyl antibodies, „Glycobiology”, 13 (4), 2003, s. 279–284, DOI: 10.1093/glycob/cwg036, PMID: 12626386 (ang.).
  7. ↑ Elwira Lisowska, Anna Krop-Watorek, Pawełl Sedlaczek, The dimeric structure of carcinoembryonic antigen (CEA), „Biochemical and Biophysical Research Communications”, 115 (1), 1983, s. 206–211, DOI: 10.1016/0006-291X(83)90990-7 (ang.).
  8. ↑ Marcin Czerwiński i inni, Degradation of the human erythrocyte membrane band 3 studied with the monoclonal antibody directed against an epitope on the cytoplasmic fragment of band 3, „European Journal of Biochemistry”, 174 (4), 1988, s. 647–654, DOI: 10.1111/j.1432-1033.1988.tb14147.x (ang.).
  9. ↑ Maria Duk i inni, Studies on the Specificity of the Binding Site of Vicia graminea Anti-N Lectin, „European Journal of Biochemistry”, 123 (1), 1982, s. 105–112, DOI: 10.1111/j.1432-1033.1982.tb06505.x, ISSN 1432-1033, PMID: 7067692 [dostęp 2020-08-26] (ang.).
  10. ↑ M. Duk i inni, The Biotin/Avidin-Mediated Microtiter Plate Lectin Assay with the Use of Chemically Modified Glycoprotein Ligand, „Analytical Biochemistry”, 221 (2), 1994, s. 266–272, DOI: 10.1006/abio.1994.1410, PMID: 7810865 (ang.).
  11. ↑ Albert M. Wu i inni, Lectins as tools in glycoconjugate research, „Glycoconjugate Journal”, 26 (8), 2008, s. 899, DOI: 10.1007/s10719-008-9119-7, PMID: 18368479 (ang.).
  12. ↑ Sten-Åke Fredriksson i inni, ABH blood group antigens in N-glycan of human glycophorin A, „Archives of Biochemistry and Biophysics”, 498 (2), 2010, s. 127–135, DOI: 10.1016/j.abb.2010.04.017, PMID: 20434428 (ang.).
  13. ↑ Hubert Krotkiewski i inni, An improved approach to the analysis of the structure of small oligosaccharides of glycoproteins: application to the O-linked oligosaccharides from human glycophorin A, „Carbohydrate Research”, 239, 1993, s. 35–50, DOI: 10.1016/0008-6215(93)84201-G, PMID: 8384526 (ang.).
  14. ↑ David J. Ashline i inni, The structures of glycophorin C N-glycans, a putative component of the GPC receptor site for Plasmodium falciparum EBA-140 ligand, „Glycobiology”, 25 (5), 2015, s. 570–581, DOI: 10.1093/glycob/cwu188, PMID: 25552259, PMCID: PMC4840387 (ang.).
  15. ↑ Elwira Lisowska i inni, A monoclonal anti-glycophorin a antibody recognizing the blood group M determinant: Studies on the subspecificity, „Molecular Immunology”, 24 (6), 1987, s. 605–613, DOI: 10.1016/0161-5890(87)90041-1, PMID: 2443838 (ang.).
  16. ↑ Kazimiera Waśniowska i inni, Analysis of peptidic epitopes recognized by the three monoclonal antibodies specific for the same region of glycophorin a but showing different properties, „Molecular Immunology”, 29 (6), 1992, s. 783–791, DOI: 10.1016/0161-5890(92)90188-4, PMID: 1376415 (ang.).
  17. ↑ Iga Steuden i inni, The monoclonal antibody, anti-asialoglycophorin from human erythrocytes, specific forβ-d-Gal-1-3-α-d-GalNAc-chains (Thomsen-Friedenreich receptors), „Glycoconjugate Journal”, 2 (3), 1985, s. 303–314, DOI: 10.1007/BF01049276 (ang.).
  18. ↑ Elwira Lisowska, Antigenic Properties of Human Glycophorins – An Update, [w:] Albert M. Wu (red.), Advances in Experimental Medicine and Biology, Boston, MA: Springer US, 2001, s. 155–169, DOI: 10.1007/978-1-4615-1267-7_12, ISBN 978-1-4615-1267-7, PMID: 14533797 (ang.).
  19. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 2014 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2014 r. poz. 917).
  20. ↑ Pani Prof. Elwira Lisowska @IITDPAN otrzymuje Diplome d'Honneur Polskiego Towarzystwa Biochemicznego z rąk Prezesa PTBioch, prof. Legockiego [online], Twitter [dostęp 2020-08-19].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.