Einsatzgruppen w Polsce – działalność niemieckich grup Einsatzgruppen (Grup Operacyjnych) działających na terenie okupowanej Polski w latach 1939–1945. Funkcjonariusze tych grup stanowili zalążek nazistowskiego aparatu terroru na terenie okupowanej Polski – niemieckiej policji, Gestapo, Sicherheitspolizei i Sicherheitsdienstu.

Zadania oddziałów Einsatzgruppen

Zadaniem oddziałów Einsatzgruppen była działalność na zapleczu wojsk niemieckich. Do Einsatzgruppen należało m.in. eksterminacja lub izolacja politycznych i ideologicznych wrogów III Rzeszy na operacyjnym zapleczu frontu na podstawie tzw. „List wrogów Rzeszy” – niem. „Sonderfahndungsbuch Polen”. Zadanie to realizowano poprzez stosowanie bezwzględnego terroru i masowej eksterminacji aktywnych działaczy antyniemieckich i antyfaszystowskich. Działaniami tymi także objęto potencjalnych przeciwników (np. w Polsce uczestników powstania wielkopolskiego i śląskich oraz czołowych przedstawicieli inteligencji). Do zadań tych grup należało także zabezpieczanie zakładów przemysłowych, ważniejszych urządzeń komunalnych i strategicznych oraz zapasów surowców. Grupy te rekwirowały także archiwa państwowe i organizacji politycznych, zbiory dzieł sztuki.

Jednym z głównych zadań Einsatzgruppen była eksterminacja Żydów. Starano się przy tym, aby do zabijania Żydów przyłączała się miejscowa ludność ukraińska, litewska, polska lub białoruska. Niejednokrotnie miejscowa ludność często atakowała Żydów jeszcze zanim niemieckie oddziały zajęły dany region. We Lwowie ulotki OUN wręczane przechodniom wzywały jawnie do mordów „Lachów, Żydów i komunistów niszcz bez litości, nie miej zmiłowania dla wrogów Ukraińskiej Rewolucji Narodowej”. Na początku sierpnia 1941 dwie kompanie konnego regimentu SS Franza Magilli zostały oddelegowane do Pińska, gdzie pomagały Einsatzgruppen przygotować akcję wymordowania całej populacji Żydów – ponad 30 tys. osób. Od 3 lipca 1941 takie działania przeprowadziła we Lwowie prawdopodobnie Einsatzkommando policji bezpieczeństwa. Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy z satysfakcją donosił w 1943, że od września „trwa planowa akcja ugrupowań narodowopolskich przeciw bandom komunistycznym”, a policja bezpieczeństwa „wielokrotnie była adresatem różnych propozycji tychże ugrupowań”, określających swe cele jako „wyniszczenie elementów komunistycznych, żydowskich i kryminalnych” RSHA cytował w swych raportach również konkretne wypadki antykomunistycznych akcji. W ciągu wykonywania swoich zadań policja bezpieczeństwa popełniała wiele nadużyć i przestępstw nie tylko z punktu widzenia prawa międzynarodowego, ale także prawa niemieckiego, co było oczywiste nawet dla ówczesnych władz okupacyjnych.

Największą operacja przeprowadzoną przez Einzatzgruppen w 1942 otrzymała kryptonim Einsatz Reinhard.

Organizacja Einsatzgruppen działających na terenie Polski

Einsatzgruppen należały do hitlerowskiej policji bezpieczeństwa (Sipo) i służby bezpieczeństwa (SD). Oddziały te organizowane i koordynowane były przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy RSHA. W lipcu 1939 roku na mocy porozumienia pomiędzy szefem SD Heydrichem oraz naczelnym dowódcą lądowych sił Wehrmachtu utworzono 5 grup operacyjnych Einsatzgruppen, które zostały przydzielone do każdej z 5 armii. We wrześniu 1939 utworzono dwie kolejne grupy VI oraz „specjalnego przeznaczenia”, które zostały użyte na Śląsku oraz w Wielkopolsce. Początkowo oddziału te nosiły nazwy od miejsca utworzenia, ale 4 września zwierzchnik SS Reinhard Heydrich w dalekopisie do dowódców wydał rozkaz reorganizacji oraz zmiany nazewnictwa. Na terenie okupowanej Polski działały następujące oddziały Einsatzgruppen.

  • Einsatzgruppe I (początkowo nazywana Einsatzgruppe Wien) – (dowódca – SS-Standartenführer Bruno Streckenbach, przyporządkowana została 14 Armii)
  • Einsatzgruppe II (początkowo nazywana Einsatzgruppe Oppeln) – (dowódca – SS-Obersturmbannführer Emanuel Schäfer, przyporządkowana została 10 Armii)
    • Einsatzkommando 1/II: SS-Obersturmbannführer Otto Sens
    • Einsatzkommando 2/II: SS-Sturmbannführer Karl-Heinz Rux
  • Einsatzgruppe III (początkowo nazywana Einsatzgruppe Breslau) – (dowódca – SS-Obersturmbannführer und Regierungsrat dr. Ludwig Fischer, przyporządkowana została 8 Armii)
    • Einsatzkommando 1/III: SS-Sturmbannführer Wilhelm Scharpwinkel
    • Einsatzkommando 2/III: SS-Sturmbannführer Fritz Liphardt
  • Einsatzgruppe IV (początkowo nazywana Einsatzgruppe Dramburg) – (dowódca – SS-Brigadeführer Lothar Beutel (od 23 listopada 1939 SS-Obersturmbannführer Josef Meisinger), przyporządkowana została 4 Armii)
    • Einsatzkommando 1/IV: SS-Sturmbannführer und Regierungsrat Helmut Bischoff
    • Einsatzkommando 2/IV: SS-Sturmbannführer und Regierungsrat Walter Hammer
  • Einsatzgruppe V (początkowo nazywana Einsatzgruppe Allenstein) – (dowódca – SS-Standartenfürer Ernst Damzog, przyporządkowana została 3 Armii)
    • Einsatzkommando 1/V: SS-Sturmbannführer und Regierungsrat Heinz Gräfe
    • Einsatzkommando 2/V: SS-Sturmbannführer und Regierungsrat Robert Schefe
    • Einsatzkommando 3/V: SS-Sturmbannführer und Regierungsrat Walter Albath
  • Einsatzgruppe VI (dowódca – SS-Oberführer Erich Naumann, działająca na terenie Wielkopolski)
    • Einsatzkommando 1/VI: SS-Sturmbannführer Franz Sommer
    • Einsatzkommando 2/VI: SS-Sturmbannführer Gerhard Flesch
  • Einsatzgruppe z. b. V. (niem. Einsatzgruppe zum besonderen Verwendung – do zadań specjalnych) – (dowódca – SS-Obergruppenführer Udo von Woyrsch i SS-Oberfürer Otto Rasch, działająca na Górnym Śląsku i Śląsku Cieszyńskim)
  • Einsatzkommando 16 (dowódca – SS-Sturmbannführer dr. Rudolf Tröger, samodzielna grupa mająca działać na Pomorzu).

Zbrodnie Einsatzgruppen w Polsce

  • Einsatzgruppe I:
  • Einsatzgruppe IV dokonała w latach 1939–1940 licznych zbrodni na terenie Kujaw i Mazowsza, głównie w Bydgoszczy i Warszawie:
    • Ta grupa operacyjna uczestniczyła dnia 5-9 września 1939 roku w represjach ludności polskiej w Bydgoszczy. Dnia 30 września 1939 została przerzucona do Warszawy i historycy przypisują jej aresztowanie prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego
    • Od początku października 1939 funkcjonariusze EG IV przeprowadzali w Warszawie szereg aresztowań i egzekucji w ramach regionalnego warszawskiego etapu akcji eliminacji polskiej inteligencji, tzw. „Intelligenzaktion”. Historycy szacują, że czwarta grupa operacyjna w egzekucjach w ogrodach sejmowych oraz innych czystkach etnicznych zamordowała w Warszawie od kilkuset do tysiąca osób.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Marian Olszewski: „Powstanie Wielkopolskie 1918–1919”. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1978.
  2. ↑ „Kolaboracja nacjonalistów ukraińskich z hitlerowskimi Niemcami rychło przekroczyła ramy czysto politycznej współpracy i gry interesów. Ukraińcy uczestniczyli w niemieckich akcjach eksterminacyjnych.” [w:] Władysław Serczyk, Historia Ukrainy, 1979]; „Do największych wystąpień antyżydowskich doszło w Galicji Wschodniej (Zachodnia Ukraina) po tym, jak ludność ukraińska w 22 miejscowościach odkryła w byłych więzieniach sowieckich 5300 trupów więźniów pomordowanych przez NKWD.” [w:] Marek Wierzbicki, Polacy i Żydzi w zaborze sowieckim, 2001
  3. ↑ „Znacznie bardziej zacięta i antysemicko nastawiona była duża część ludności litewskiej, która – nie tylko w pierwszym momencie – licznie garnęła się do ochotniczych formacji współpracujących z Einsatzgruppen, a następnie z SS.” [w:] Jerzy Tomaszewski, Józef Adelson, Najnowsze dzieje Żydów w Polsce: w zarysie (do 1950 roku), 1993”
  4. ↑ „Polska część miejscowej ludności okazuje poparcie dla egzekucji prowadzonych przez policję bezpieczeństwa, donosząc gdzie znajdują się żydowscy, rosyjscy i polscy bolszewicy.” [Lech Niekrasz. operacja „Jedwabne”: mity i fakty, 2001 – fragment raportu Einsatzgruppe]
  5. ↑ „Na Białorusi Einsatzgruppe B raportowała, że miejscowej ludności nie można namówić do organizowania pogromów, mimo że nienawidzą Żydów i aprobują niemieckie działania. Przykładów czynnego udziału ludności w mordowaniu Żydów jest jednak w tych meldunkach co niemiara.” [w:] Andrzej Żbikowski, U genezy Jedwabnego: Żydzi na kresach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej, wrzesień 1939-lipiec 1941, 2006
  6. ↑ Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego: Tomy 161-168, 1992
  7. ↑ „W instrukcjach wydanych przez OUN-R nakazywano, by wszędzie, gdzie wkraczają Niemcy, miasta i wioski były udekorowane niemieckimi flagami, by na głównych ulicach były postawione bramy triumfalne z napisami: : „Heil Hitler”, „Sława OUN”) „Sława Banderze”, „Niech żyje niemiecka armia”, „Niech żyje wódz Adolf Hitler”. [w:] Włodzimierz Bonusiak, Kto zabił profesorów lwowskich?, 1989, str. 30
  8. ↑ „oraz na terenie działania Einsatzgruppe C w Galicji. W tym miejscu Hilberg wspomina o pogromie we Lwowie „scena masowych rabunków ze strony tutejszej ludności”, w Tarnopolu i Czortkowie.” [w:] Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego, Tomy 161-168, 1992, s. 5
  9. ↑ Włodzimierz Borodziej. Terror i polityka: policja niemiecka a polski ruch oporu w GG 1939–1944. 1985. str. 139
  10. ↑ Stanisław Nawrocki. Policja hitlerowska w tzw. Kraju Warty w latach 1939–1945 1970
  11. 1 2 3 Łukasz Gładysiak: „Zabijajcie wszystkich. Einsatzgruppen 1938-1941". Warszawa: Demart, 2012. ISBN 978-83-7427-879-9.
  12. ↑ Jochen Böhler, Klaus-Michael Mallmann, Jürgen Matthäus: „Einsatzgruppen w Polsce”. Warszawa: Bellona, 2012. ISBN 978-83-11-11588-0.
  13. ↑ Stanisław Dąbrowa-Kostka, „Hitlerowskie afisze śmierci”, KAW Warszawa 1983, str.39
  14. ↑ K. Radziwończyk, „Zbrodnie generała Streckenbacha”, Warszawa 1966
  15. 1 2 Tadeusz Kur: „Sprawiedliwość pobłażliwa”. Warszawa: MON, 1975, s. 7.
  16. ↑ Maria Wardzyńska: Był rok 1939. operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion. Kraków: Instytut Pamięci Narodowej, 2009, s. 39-75. ISBN 978-83-7629-063-8.

Bibliografia

  • Jochen Böhler, Klaus-Michael Mallmann, Jürgen Matthäus, Einsatzgruppen w Polsce, Ewa Ziegler-Brodnicka (tłum.), Warszawa: Bellona, 2009, ISBN 978-83-11-11588-0, OCLC 750967085.
  • Włodzimierz Jastrzębski, „Terror i zbrodnia. Eksterminacja ludności polskiej i żydowskiej w rejencji bydgoskiej w latach 1939–1945”, Warszawa: Interpress, 1974.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.