Czarny Dunajec
miasto w gminie miejsko-wiejskiej

Ulica Piłsudskiego
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowotarski

Gmina

Czarny Dunajec

Prawa miejskie

1925–1934, 2023

Burmistrz

Marcin Ratułowski

Powierzchnia

37,98 km²

Wysokość

675 m n.p.m.

Populacja (2021)
• liczba ludności
• gęstość


3972
99 os./km²

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

34-470

Tablice rejestracyjne

KNT

Położenie na mapie gminy Czarny Dunajec
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
49°26′22″N 19°51′15″E/49,439444 19,854167
TERC (TERYT)

1211034

SIMC

0421629

Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 2
34-470 Czarny Dunajec
Strona internetowa
BIP

Czarny Dunajec – miasto w Polsce położone w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Czarny Dunajec.

Miasteczko w latach 1879–1896, miasto od 1 stycznia 1925 do 1 sierpnia 1934, po czym włączony do nowo utworzonej gminy Czarny Dunajec. W latach 1954–1972 siedziba gromady Czarny Dunajec, a od 1 stycznia 1973 reaktywowanej gminy Czarny Dunajec. Status miasta odzyskał 1 stycznia 2023 roku.

Położenie

Wieś królewska Dunajec w II połowie XVI wieku była położona w powiecie sądeckim województwa krakowskiego i należała do tenuty nowotarskiej.

Pod względem historycznym Czarny Dunajec leży w południowej Małopolsce. Etnograficznie stanowi także część Podhala. Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest w Kotlinie Nowotarskiej (część mezoregionu Kotliny Orawsko-Nowotarskiej).

Historia

XVIII-XX wiek

W okresie zaboru austriackiego miejscowość była siedzibą tzw. państwa czarnodunajeckiego.

Od 1879 do 1896 roku Czarny Dunajec był zaliczany do miasteczek.
8 stycznia 1905 roku powstała tutaj spółdzielnia Towarzystwo Zaliczkowe, które nie tylko udzielało kredytów, ale również pomagało członkom w oszczędzaniu, sprawach finansowych i gospodarczych. W 1925 roku zmieniło nazwę na Bank Spółdzielczy. Obecnie jego tradycje kontynuuje Bank Spółdzielczy w Czarnym Dunajcu.

W okresie międzywojennym stacjonował w miejscowości komisariat Straży Granicznej oraz funkcjonowało kolejowe przejście graniczne Czarny Dunajec-Suchá Hora. W latach 1925–1934 Czarny Dunajec posiadał prawa miejskie.

8 września 1939 roku żołnierze Wehrmachtu rozstrzelali 2 mieszkańców i spalili ogółem 36 budynków.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

XXI wiek

W 2016 r. Czarny Dunajec uzyskał wraz z sołectwem Piekielnik w gminie Czarny Dunajec status obszaru ochrony uzdrowiskowej („Obszar Ochrony Uzdrowiskowej Czarny Dunajec”).

Odzyskanie praw miejskich (2023)

4 lutego 2021 roku radni gminy Czarny Dunajec zdecydowali o przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami w sprawie przywrócenia Czarnemu Dunajcowi statusu miasta. Konsultacje odbyły się pod koniec lata 2021 roku. 8 lipca 2021 roku gmina rozpoczęła kampanię informacyjną w tym temacie. Konsultacje odbyły się w dniach od 1 do 30 września 2021 roku, a głosować mogli wszyscy mieszkańcy od 13 roku życia. Spośród 19 153 mieszkańców Gminy Czarny Dunajec uprawnionych do głosowania, w konsultacjach ważny głos oddały 5834 osoby (frekwencja 30,46%). Za nadaniem statusu miasta Czarnemu Dunajcowi oddano 3954 głosy (67,8% ważnych głosów), przeciwko było 1107 osób (19%), a 773 mieszkańców gminy wstrzymało się (13,2%). W Czarnym Dunajcu w konsultacjach oddano 1266 ważnych głosów, z czego 733 (57,9%) uczestników konsultacji opowiedziało się za nadaniem statusu miasta, 472 (37,3%) było przeciwnych, a 61 (4,8%) wstrzymało się od zajęcia jednoznacznego stanowiska. Podczas sesji w dniu 14 lutego 2022 roku Rada Gminy Czarny Dunajec podjęła uchwałę o wystąpieniu z wnioskiem o nadanie statusu miasta miejscowości Czarny Dunajec. 16 lutego 2022 roku Rada Gminy wystąpiła z wnioskiem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o nadanie Czarnemu Dunajcowi praw miejskich oraz o zmianę statusu gminy z wiejskiej na miejsko-wiejską. 27 lipca 2022 roku Rada Ministrów przyjęła rozporządzenie, na mocy którego od 1 stycznia 2023 roku Czarny Dunajec stał się oficjalnie miastem.

Zabytki

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego.

  • Gmach dawnego Sądu Powiatowego, Mościckiego 12;
  • synagoga, ul. Sienkiewicza 10.

Inne zabytki

Klimat

Czarny Dunajec leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, średnia temperatury w bieżącym stuleciu wynosi średnio 5,3 °C. Najwyższa temperatura, jaką zanotowano wynosiła 33,9 °C, a najniższa temperatura wynosiła –42 °C (10 lutego 1929). 3 lutego 2012 roku temperatura spadła do –34,8 °C. Średnia roczna suma opadów wynosi 743 mm.

Torfowiska (szczególnie Puścizna Rękowiańska) w Czarnym Dunajcu są jednym z najchłodniejszych miejsc w Polsce. Nawet latem, w lipcu i sierpniu temperatura przy bezchmurnym niebie potrafi spadać poniżej zera. Przykładowo 8 lipca 2016 zanotowano –1,9 °C, a 8 stycznia 2017 –39,8 °C.

Sport

W miejscowości istnieje klub sportowy TS Podhalański Czarny Dunajec (Towarzystwo Sportowe Podhalański), utworzony w 2010. W chwili obecnej prowadzi sekcję piłki siatkowej. Debiut w rozgrywkach IV Ligi Piłki Siatkowej w sezonie 2011/2012 przyniósł drużynie 3 miejsce.

TS Podhalański posiada boiska do siatkówki plażowej oraz boisko do piłki nożnej plażowej.

Przyroda

Ludzie związani z Czarnym Dunajcem

Czarny Dunajec jest miejscem urodzenia Karola Zająca, Józefa Rafacza oraz Stanisława Cikowskiego.

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 175 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. 1 2 Karpiniec J 1932. Ilość osad miejskich byłej Galicji i podział ich na miasta i miasteczka. In Bujak F & Rutkowski J (eds). Roczniki dziejów społeczno-gospodarczych, 2, 1–37.
  4. ↑ Dz.U. z 1925 r. nr 8, poz. 57.
  5. ↑ Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294.
  6. ↑ Dz.U. z 1934 r. nr 68, poz. 594.
  7. ↑ Uchwała Nr 27/IV/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu nowotarskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 17 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 29 listopada 1954 r., Nr. 11, Poz. 50).
  8. ↑ Uchwała Nr XVIII/92/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 6 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie krakowskim oraz ustalenia siedzib gminnych rad narodowych (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 8 grudnia 1972 Nr 18, poz. 268).
  9. 1 2 Dz.U. z 2022 r. poz. 1597.
  10. ↑ Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 97
  11. ↑ Regiony fizycznogeograficzne Polski po zmianach w 2018 r. [online], warmaz.pl, 2018 [dostęp 2023-08-25] (pol.).
  12. ↑ Grzegorz Jaworek, » Historia Banku [online], Bombel4Design [dostęp 2022-02-12].
  13. ↑ Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
  14. ↑ Czy Czarny Dunajec stanie się znów miastem? [online], www.radiokrakow.pl [dostęp 2022-02-18] (pol.).
  15. ↑ Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939–1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 241.
  16. ↑ Rozstrzelani to Jan Gliściński i Władysław Ogrodny
  17. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 2016 r. w sprawie nadania statusu obszaru ochrony uzdrowiskowej sołectwu Czarny Dunajec i sołectwu Piekielnik położonym na obszarze gminy Czarny Dunajec (Dz.U. z 2016 r. poz. 755).
  18. ↑ Czarny Dunajec chce znowu być miastem. Zdecydują mieszkańcy.
  19. ↑ “Czarny Dunajec chce się bardzo mocno rozwijać”. Stąd starania o odzyskanie praw miejskich
  20. ↑ Warto być miastem. Fakty, a nie plotki
  21. ↑ Czarny Dunajec chce być miastem. Teraz czas, by mieszkańcy powiedzieli, czy chcą takich zmian
  22. ↑ Wyniki konsultacji.
  23. ↑ Uchwała XLII/418/2022
  24. ↑ 24.pl, Wójt: „Czarny Dunajec zaczyna być miejscowością widmo”. Dlatego powinien zostać miastem – podhale24.pl [online], podhale24.pl [dostęp 2022-02-18].
  25. ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-12-15].
  26. ↑ Gmina Czarny Dunajec Geografia, klimat [online], czarny-dunajec.pl [dostęp 2017-10-24] [zarchiwizowane z adresu 2017-10-25] (pol.).
  27. ↑ Jerzy Michalczewski, Zagadnienia Klimatyczne Kotliny Podhalańskiej, s. 55, 1962.
  28. ↑ Czarny Dunajec | Klimat. [dostęp 2009-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-05)].
  29. ↑ Zastoisko mrozowe w Cz. Dunajcu- klimat.
  30. ↑ –39,8 °C i –38,9 °C – Pogoda i Klimat, „Pogoda i Klimat”, 8 stycznia 2017 [dostęp 2017-10-24] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.