Dialekt wschodnioczeski lub dialekt północno-wschodnioczeski (cz. severovýchodočeské nářečí, severovýchodočeská podskupina) – jeden z czterech dialektów czeskich właściwych obok dialektu środkowoczeskiego, zachodnioczeskiego i czesko-morawskiego. Zajmuje część obszaru północno-wschodnich Czech . W obrębie dialektu południowoczeskiego wyróżnia się peryferyjna gwara podkarkonoska. Do gwar wschodnioczeskich należy także używana w Kotlinie Kłodzkiej gwara kłodzka .

Cechy językowe

Do cech fonetycznych gwar wschodnioczeskich należą:

• wymowa v jak u̯ po samogłosce, a przed spółgłoską albo w wygłosie, np. prau̯da, kreu̯. W północnej części dialektu utrzymuje się także wymowa dwuwargowa w między samogłoskami typu kráwa, zdrawí,
• nagłosowe i-, í- zamiast ogólnoczeskich ji-, jí-, np. iskra, im, ídlo,
• na miejscu literackich czeskich sylabotwórczych r̥ i l̥ w północnej części dialektu spotyka się grupy er, ir, ar oraz el, il, al, np. Kerkonoše, pervní, velna zamiast lit. cz. Krkonoše, první, vlna,
• dyftongizacja í do ej po spółgłoskach s, z, c, np. cejtiť, vozejk, sejtko,
• zachowanie dźwięczności spółgłosek w wygłosie, np. hlad, teď.

Charakterystycznymi cechami morfologii są:

• narzędnik i miejscownik liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich zakończony na -ej, np. ulicej, radosťej, rúžej,
• celownik (przypadek) i miejscownik liczby pojedynczej rzeczowników męskożywotnych zakończony na -oj (<-ovi), np. bratroj, k Petroj, vo tátoj, rzadziej też wymowa typu jalojce (<jalovice),
• końcówka -ej czasowników typu -ím, -íš, np. mluvjej,
• biernik liczby mnogiej typu vojáci.

Przypisy

Bibliografia

• Zdzisław Stieber: Zarys dialektologii języków zachodniosłowiańskich. Warszawa: PWN, 1965.brak strony w książce
• Short D.: Czech // The Slavonic Languages / Edited by Comrie B., Corbett G. London, New York: Routledge, 1993, s. 455–532. ISBN 0-415-04755-2. (ang.).
• Pavel Kosek: Česká nářečí. [dostęp 2022-07-25]. (cz.).
• Naše řeč. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-12-13)]. (cz.).