Dialekt czesko-morawski lub dialekt południowoczeski (cz. jihovýchodočeska podskupina, českomoravské nářečí) – jeden z czterech dialektów czeskich właściwych obok dialektu wschodnioczeskiego, zachodnioczeskiego i środkowoczeskiego. Zajmuje obszar pogranicza Czech i Moraw.

Cechy językowe

Dialekt czesko-morawski jest typu przejściowego z racji swojego położenia na pograniczu obszarów dialektów czeskich właściwych i dialektów morawskich, w szczególności dialektu hanackiego (środkowomorawskiego).

Do szczególnych cech fonetycznych gwar czesko-morawskich można zaliczyć:

• krótkie samogłoski w słowach typu mak, blato wobec mák, bláto w pozostałych gwarach czeskich właściwych, co łączy dialekt czesko-morawski z obszarem morawskim,
• zachowanie grupy šč, która w pozostałych dialektach czeskich właściwych dała šť.

Do charakterystycznych cech morfologii gwar czesko-morawskich należą:

• końcówka -í w 3. os. l. mn. czasowników na -ím, -íš, np. mluví, chodí wobec typowego dla dialektów wschodnio- i środkowoczeskich mluvjej, choďej,
• rozkaźniki typu noš, ježďi, a w liczbie mnogiej pošlime, pošlite (wobec literackich nos, jezdi, pošleme, pošlete),
• nieodmienny przymiotnik dzierżawczy, np. mužovo bratr, po mužovo straňe, co stanowi nawiązanie do gwar zachodnioczeskich,
• podobieństwo końcówek odmiany miękko- i twardotematowej, np. ulica-ulicu jak žena-ženu wobec literackich i typowych dla pozostałych dialektów czeskich właściwych ulice-ulici i žena-ženu,
• rzeczowniki na -s, -z, -l odmieniają się miękko, np. na vozi, v lesi, ve stodoli.

Przypisy

Bibliografia

• Zdzisław Stieber: Zarys dialektologii języków zachodniosłowiańskich. Warszawa: PWN, 1965.
• D. Short: Czech // The Slavonic Languages / Edited by Comrie B., Corbett G. London, New York: Routledge, 1993, s. 455–532. ISBN 0-415-04755-2. (ang.).
• Pavel Kosek: Česká nářečí. [dostęp 2022-07-25]. (cz.).