Dialekt nadiski (słoweń. nadiško narečje, nadiščina) – dialekt słoweński należący do grupy dialektów przymorskich. Używany jest we Włoszech, w części tzw. Słowenii Weneckiej.
Dialekt nadiski jest szczególnie bliski dialektowi terskiemu i briskiemu, wraz z którymi tworzy podgrupę dialektów weneckich języka słoweńskiego.
Cechy językowe
Do charakterystycznych cech fonetyki dialektu terskiego należą:
- przejście długiego *ě w iẹ,
- przejście krótkich akcentowanych ȉ > ẹ, ȕ > ọ,
- zachowanie ć i šć, np. srέća < psł. *sъręťa,
- przejście *ľ (lj) w j, np. zemjȁ wobec literackiego słoweń. zemlja ‘ziemia’,
- rozbicie grupy čr- wstawną samogłoską, np. čarȉẹvi < psł. *červьjь wobec literackiego słoweń. črevelj,
- przejście -m > -n na końcu wyrazu, np. nósįn wobec literackiego słoweń. nosim ‘noszę’,
- rozwój jerów w zgłoskach krótkich i nieakcentowanych w a, np. dȁš < psł. *dъždžь (w dialekcie briskim dȅš),
- rozwój sonantycznego *r̥ w ar, np. psł. *sárce ‘serce’, *ɣardo ‘wstrętnie, brzydko’ < psł. *sŕ̥dьce, gr̥do (w dialekcie briskim ə̄r, np. smə̄rt < psł. *sъmŕ̥tь),
- długie nosówki *ę i *ǫ są kontynuowane przez szerokie ε i wąskie ọ, np. srέća, mọ́š < psł. *sъręťa, *mǫžь,
- pod akcentem ou̯ różnego pochodzenia daje ū, stąd np. búna < *bou̯na < *bolna,
- w zgłoskach nieakcentowanych przejście dyftongów au̯, ou̯ drogą asymilacji w u, np. ucȁ, krȕ < *ou̯ca, *krau̯ < psł. *ovьca, *kradlъ, por. słoweń. ovca, kral.
Pierwsze pięć cech łączy dialekt nadiski z dialektem terskim i briskim, kolejne trzy łączą go tylko z terskim, a przeciwstawiają nadiskiemu.
Do najbardziej charakterystycznych cech morfologii dialektu nadiskiego należą:
- zachowaniem typowego dla zachodniej słowiańszczyzny przyrostka *vy- (podobnie jak w dialekcie tolmińskim, rezjańskim albo zilskim) w formie vε-, np. vεhnát, vεpodít < psł. *vygъnati, *vypǫditi, por. słoweń. izgnati, izpoditi,
- stopień najwyższy tworzony przy pomocy przyrostka nar- ‘naj-’, najpewniej pochodzącego z pierwotnego na-že- z typowym dla słoweńskiego rotacyzmem,
- u rzeczowników żeńskich na -a o akcencie na końcówkę spotyka się często końcówkę dopełniacza liczby mnogiej -í, np. u̯odí ‘wód’, suzí ‘łez’, daskí ‘desek’.
W słownictwie liczne są pożyczki friulskie, mniej liczne są zaś włoskie.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Sławski 1962 ↓, s. 41.
- 1 2 Sławski 1962 ↓, s. 50.
- 1 2 3 4 5 6 Sławski 1962 ↓, s. 48.
- 1 2 3 4 Sławski 1962 ↓, s. 49.
- 1 2 3 4 Sławski 1962 ↓, s. 51.
- 1 2 Sławski 1962 ↓, s. 48–49.
Bibliografia
- Franciszek Sławski: Zarys dialektologii południowosłowiańskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.