Daniel Clement Dennett

Daniel Dennett (2012)
Data i miejsce urodzenia

28 marca 1942
Boston

Data i miejsce śmierci

19 kwietnia 2024
Portland

Zawód, zajęcie

filozof

Narodowość

amerykańska

Rodzice

Ruth Marjorie (z domu Leck) i Daniel Clement Dennett Jr.

Małżeństwo

Susan Bell

Dzieci

córka i syn

Krewni i powinowaci

sześcioro wnucząt

Strona internetowa

Daniel Clement Dennett III (ur. 28 marca 1942 w Bostonie, zm. 19 kwietnia 2024 w Portland) – amerykański filozof, profesor filozofii na Uniwersytecie Tuftsa, reprezentant nowego ateizmu.

Życiorys

Urodził się w 28 marca 1942 roku w Bostonie jako syn Ruth Leck Dennett i Daniela C. Dennett Jr.

Ukończył studia licencjackie na Uniwersytecie Harvarda w 1963 roku, a następnie otrzymał doktorat z filozofii na Uniwersytecie Oksfordzkim w 1965 roku. Doktorat Dennetta The mind and the brain: introspective description in the light of neurological findings: intentionality, napisany pod kierunkiem Gilberta Ryle’a, poświęcony został świadomości. Praca ta w 1969 roku została wydana w formie książki jako Content and Consciousness.

W latach 1965–1971 wykładał na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine, później rozpoczął nauczanie na Uniwersytecie Tuftsa. Był żonaty, miał dwójkę dzieci: córkę oraz syna.

Koncepcje i poglądy

Zajmował się głównie filozofią umysłu i filozofią nauki. Był szczególnie zainteresowany biologią ewolucyjną oraz kognitywistyką. Był czołowym zwolennikiem teorii zwanej darwinizmem neuralnym (ang. neural darwinism).

Określany był jednym z „Czterech jeźdźców” nowego ateizmu.

Świadomość

Zdaniem Dennetta świadomość to program „maszyny wirtualnej” kształtującej procesy odbywające się w mózgu. Jest ona wytworem procesu ewolucji kulturowej. Ewolucja jednak nie wyjaśnia jak się ona rozwinęła poza tym, że posiada funkcję, która pomaga organizmowi przetrwać, dzięki czemu zadziałała tu selekcja naturalna.

Dennett korzystając z komputerowej terminologii nazywał mózg hardware, na którym zainstalowany jest software, czyli język oraz memy. Hardware jest efektem ewolucji biologicznej, a software ewolucji kulturowej. Ludzie wytworzyli język by móc pokonać ograniczenia indeksykalne i opowiadać o wydarzeniach przeszłych bądź dziejących się w innym miejscu. Dzięki językowi mogą oni operować pojęciem takim jak „ja”, które zdaniem Dennetta jest tylko abstrakcją.

Do opisywania jaźni Dennett używał sformułowania środek narratywnej ciężkości, porównując ją do środka ciężkości. Dennett nazywał środek ciężkości teoretycznym abstraktem i proponował by w taki sam sposób rozumieć jaźń – jako użyteczną fikcję.

Model Wielokrotnych Szkiców

Model świadomości Dennetta zwany jest Modelem Wielokrotnych Szkiców (ang. Multiple Drafts Model). Jest on modelem przeciwstawnym modelowi nazywanemu Kartezjańskim Teatrem. Model ten w języku polskim jest także tłumaczony jako Model Wielu Szkiców oraz Model Szkiców Złożonych.

Według Modelu Wielokrotnych Szkiców świadomość nie jest pojedynczym procesem, ale ciągłym, zmiennym strumieniem, przechodzącym z jednego szkicu w drugi. Szkice te są nieustannie edytowane, mogą odpowiadać za zachowanie bądź zostać odrzucone. W modelu tym istnieje wiele strumieni, odpowiedzialnych za różne funkcje świadomości. Niektóre z nich istnieją także u zwierząt, inne są typowo ludzkie (związane ze zdolnościami językowymi oraz memami).

Heterofenomenologia

Dennet nazywał Heterofemenologią metodę badawczą, która ma na celu skonstruowanie obiektywnego opisu. Związana jest ona z tezą, że badanie świadomości powinno być przeprowadzane z perspektywy osoby trzeciej. Metoda ta polega na tym, że badana osoba sporządza opis swoich przeżyć, który jest następnie (przez inną osobę) interpretowany.

Qualia

Zdaniem Dennetta qualia wydają się istnieć, jednak nie istnieją. W książce Świadomość, wychodząc od właściwości wtórnych Johna Locke’a argumentował poprzez przyjrzenie się dowodom jakie stawiają filozofowie na istnienie qualiów by udowodnić, że ich nie ma. Ludzi, którzy wierzą w istnienie qualiów nazywa qualofilami.

Memy i religia

Dennett był zwolennikiem memetyki. Uważał, że memy istnieją ponieważ są to słowa, które można wymawiać. Religia to jego zdaniem zjawisko naturalne, które należy w naukowy sposób badać. Powiązał też religię z memami. Zdaniem Dennetta memy były już obecne w religiach ludowych poprzedzających religie zinstytucjonalizowane, a następnie memy te zostały „udomowione”.

Prace

  • Content and Consciousness (Routledge & Kegan Paul Books Ltd; 2nd edition January 1986), (ISBN 0-7102-0846-4)
  • The Mind’s I (Bantam, Reissue edition 1985, wspólnie z Douglasem Hofstadterem) (ISBN 0-553-34584-2)
  • Elbow Room: The Varieties of Free Will Worth Wanting (MIT Press 1984), (ISBN 0-262-04077-8)
  • The Intentional Stance (MIT Press; Reprint edition 1989), (ISBN 0-262-54053-3)
  • Consciousness Explained (Back Bay Books 1992), (ISBN 0-316-18066-1)
  • Darwin’s Dangerous Idea: Evolution and the Meanings of Life (Simon & Schuster; Reprint edition 1996), ISBN 0-684-82471-X.
  • Kinds of Minds: Towards an Understanding of Consciousness (Basic Books 1997), (ISBN 0-465-07351-4)
  • Brainchildren: Essays on Designing Minds (Representation and Mind) (MIT Press 1998), (ISBN 0-262-04166-9)
  • Freedom Evolves (Viking Press 2003), (ISBN 0-670-03186-0)
  • Sweet Dreams, Philosophical Obstacles to a Science of Consiousness (MIT Press 2005), (ISBN 0-262-04225-8)
  • Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon. (Viking – Penguin, 2006), (ISBN 0-670-03472-X)
  • From Bacteria to Bach and Back: The Evolution of Minds (W.W. Norton & Company, 2017), (ISBN 978-0393242072)

Tłumaczenia prac na j. polski

  • Natura umysłów, Warszawa 1997, Wydawnictwo CiS, ISBN 83-85458-61-1 (Kinds of Minds: Toward an Understanding of Consciousness, 1996)
  • Słodkie sny: Filozoficzne przeszkody na drodze do nauki o świadomości, Warszawa 2007, Prószyński i S-ka, ISBN 978-83-7469-456-8 (Sweet Dreams: Philosophical Obstacles to a Science of Consciousness, 2005)
  • Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, Warszawa 2008, PIW, ISBN 978-83-06-03138-6 (Breaking the Spell. Religion as a Natural Phenomenon, 2006)
  • Nauka i religia. Czy można je pogodzić? (wspólnie z Alvinem Plantingem), Kraków 2014, Copernicus Center Press, ISBN 978-83-7886-110-2 (Science and Religion: Are They Compatible?, 2003)
  • Filozofia dowcipu. Humor jako siła napędowa umysłu (wspólnie z Reginaldem Adamsem, Matthew Hurleyem), Kraków 2015, Copernicus Center Press, ISBN 978-83-7886-176-8 (Inside Jokes: Using Humor to Reverse-Engineer the Mind, 2011)
  • Dźwignie wyobraźni i inne narzędzia do myślenia, Kraków 2015, Copernicus Center Press, ISBN 978-83-7886-113-3 (Intuition Pumps And Other Tools for Thinking, 2013)
  • Świadomość, Kraków 2016, Copernicus Center Press, ISBN 978-83-7886-256-7 (Consciousness Explained, 1992)
  • Od bakterii do Bacha. O ewolucji umysłów, Kraków 2017, Copernicus Center Press, ISBN 978-83-7886-334-2 (From Bacteria to Bach and Back: The Evolution of Minds, 2017)
  • Czterej jeźdźcy Apokalipsy. Jak się zaczęła ateistyczna rewolucja (wspólnie z Richardem Dawkinsem, Samem Harrisem, Christopherem Hitchensem), Warszawa 2019, Wydawnictwo CiS, ISBN 978-83-61710-30-1 (The Four Horsemen: The Conversation That Sparked an Atheist Revolution, 2019)

Wyróżnienia

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Dan Dennett died today [online], Why Evolution Is True, 19 kwietnia 2024 [dostęp 2024-04-19] (ang.).
  2. ↑ John R. Shook, Dictionary of Modern American Philosophers, A&C Black, 2005, ISBN 978-1-84371-037-0 [dostęp 2021-06-21] (ang.).
  3. 1 2 Daniel C. Dennett: Home [online], ase.tufts.edu [dostęp 2021-06-21].
  4. ↑ Daniel C. Dennett, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2022-09-30] (ang.).
  5. ↑ Daniel C. Dennett, The mind and the brain: introspective description in the light of neurological findings: intentionality, 1965 [dostęp 2021-06-21] (ang.).
  6. ↑ Alvin Plantinga: Knowledge and Christian Belief. Wm. B. Eerdmans Publishing, 2015, s. VII. ISBN 978-0-8028-7204-3.
  7. 1 2 3 Daniel Dennett i inni, Świadomość, Kraków: Copernicus Center Press, 2016, ISBN 978-83-7886-256-7, OCLC 995459743 [dostęp 2021-06-22].
  8. ↑ Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 179, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  9. 1 2 Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 157, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  10. ↑ Arkadiusz Żychliński, Głowa pełna głosów: Pessoi i Dennetta koncepcje jaźni, 2011, s. 287, OCLC 998733065 [dostęp 2021-06-22].
  11. ↑ Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 73, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  12. ↑ Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  13. ↑ Piotr Czarnecki, Koncepcja umysłu w filozofii Daniela C. Dennetta, 2002.
  14. ↑ Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 164, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  15. ↑ Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 180, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  16. ↑ Józef Bremer, Jak to jest być świadomym. Analityczne teorie umysłu a problem neuronalnych podstaw świadomości, Warszawa: Wyd. IFiS PAN, 2005, s. 153, ISBN 83-7388-069-0, OCLC 63705947 [dostęp 2021-06-22].
  17. ↑ Daniel Dennett, Odczarowanie. Religia jako zjawisko naturalne, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2008, ISBN 978-83-06-03138-6, OCLC 297610656 [dostęp 2021-06-22].
  18. ↑ Doctor Honoris Causa. [w:] Daniel Dennett; Domeniu: Filosofie; Data acordării: 20 iunie 2011 [on-line]. unibuc.ro. [dostęp 2022-09-27]. (rum.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.