Czterozębowate

Czterozębowate
	; Czteroząb przezroczysty
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	mchy
Klasa	Tetraphidopsida
Rząd	czterozębowce
Rodzina	czterozębowate
	Nazwa systematyczna
	Tetraphidaceae Schimp.; Coroll. Bryol. Eur. 37. 1856

Czterozębowate (Tetraphidaceae Schimp.) – rodzina mchów należąca do monotypowego rzędu czterozębowców (Tetraphidales M. Fleisch.) w obrębie klasy płonników (Polytrichopsida Doweld) lub wyodrębnianych we własną klasę Tetraphidopsida. Należą tu dwa rodzaje – czteroząb Tetraphis (typowy dla rodziny) i czteroząbek Tetrodontium. Każdy z dwoma gatunkami. Rośliny te występują w obszarze cyrkumborealnym w północnej części Ameryki Północnej, Europy i Azji, w przypadku rodzaju czteroząbek także na południowych krańcach Ameryki Południowej i na Nowej Zelandii.

Morfologia

Splątek: Blaszkowaty, niepodzielony lub rozgałęziający się, z zielonymi, liściopodobnymi klapami, czasem utrzymuje się u nasady łodyżek gametofitu.

Gametofit: Drobne rośliny jednopienne, osiągające do 1 cm wysokości w przypadku rodzaju czteroząb i 0,5 cm w przypadku rodzaju czteroząbek. Prosto wzniesione łodyżki pokryte są listkami ku górze coraz większymi. Listki jajowate do lancetowatych, wyrastają w trzech rzędach, bywają rozchylone lub stulone, z żebrem lub bez. Nie posiadają pochwiastej nasady. Komórki u nasady silniej wydłużone, w szczytowej części liścia bardziej zaokrąglone do sześciokanciastych, o gładkich ścianach. Plemnie i rodnie powstają na krótkich łodyżkach u nasady gametofitu. W przypadku rodzaju czteroząbek występują powstające na krótkich łodyżkach wielokomórkowe rozmnóżki kształtu soczewkowatego.

Sporofit: Seta dłuższa od łodyżki gametofitu, prosta lub zgięta, gładka lub brodawkowata. Zarodnia prosto wzniesiona, pojedyncza, walcowata do jajowatej. Perystom z czterema, trójkątnymi ząbkami. Pierścienia (annulus) brak. Czepek ma kształt mitrowaty, jest gładki lub podłużnie składany, nagi.

Zarodniki: Kulistawe, gładkie lub brodawkowane, żółte lub zielone, o średnicy 10–16 µm.

Systematyka

Czterozębowate podnoszone są do rangi jednej z ośmiu klas (jako Tetraphidopsida) w obrębie mchów, siostrzanej względem płonników Polytrichopsida. Alternatywnie włączane są w randze rzędu czterozębowców Tetraphidales do klasy płonników.

Pozycja systematyczna płonników na drzewie filogenetycznym mchów

mchy

Takakiopsida takakiowe

Sphagnopsida torfowce

	Andreaeobryopsida

	Andreaeopsida naleźliny

Oedipodiopsida

	Tetraphidopsida

	Polytrichopsida płonniki

Bryopsida prątniki

Podział na rodzaje

Tetraphis Hedw. – czteroząb
Tetrodontium Schwägr. – czteroząbek

Przypisy

1 2 Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-04-01] (ang.).
1 2 3 B.B. Goffinet B.B., W.R.W.R. Buck W.R.W.R., Classification of the Bryophyta, University of Connecticut, 2008– [dostęp 2017-04-01] (ang.).
↑ Tetraphidaceae Schimp.. [w:] World Flora Online [on-line]. A Project of the World Flora Online Consortium. [dostęp 2021-04-01].
1 2 Ryszard Ochyra, Jan Żarnowiec, Halina Bednarek-Ochyra: Census Catalogue of Polish Mosses. Kraków: Polish Academy of Sciences, Institute of Botany, 2003, s. 16-17. ISBN 83-85444-84-X.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Tetraphidaceae Schimper. [w:] Bryopyte Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-04-01].
1 2 3 4 5 6 7 Jadwiga Mickiewicz, Dygna Sobotka: Zarys briologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 102.
1 2 3 A.J.E.A.J.E. Smith A.J.E.A.J.E., The moss flora of Britain and Ireland, wyd. 2nd ed, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004, s. 137, ISBN 978-0-511-54185-8 .
1 2 YangY. Liu YangY. i inni, Resolution of the ordinal phylogeny of mosses using targeted exons from organellar and nuclear genomes, „Nature Communications”, 10 (1), 2019, s. 1485, DOI: 10.1038/s41467-019-09454-w, PMID: 30940807, PMCID: PMC6445109 [dostęp 2021-04-01] (ang.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] 1 2 Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-04-01] (ang.).

[goffinet-2] 1 2 3 B.B. Goffinet B.B., W.R.W.R. Buck W.R.W.R., Classification of the Bryophyta, University of Connecticut, 2008– [dostęp 2017-04-01] (ang.).

[wfo-3] Tetraphidaceae Schimp.. [w:] World Flora Online [on-line]. A Project of the World Flora Online Consortium. [dostęp 2021-04-01].

[ochyra-4] 1 2 Ryszard Ochyra, Jan Żarnowiec, Halina Bednarek-Ochyra: Census Catalogue of Polish Mosses. Kraków: Polish Academy of Sciences, Institute of Botany, 2003, s. 16-17. ISBN 83-85444-84-X.

[america-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Tetraphidaceae Schimper. [w:] Bryopyte Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-04-01].

[mic-6] 1 2 3 4 5 6 7 Jadwiga Mickiewicz, Dygna Sobotka: Zarys briologii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 102.

[smith-7] 1 2 3 A.J.E.A.J.E. Smith A.J.E.A.J.E., The moss flora of Britain and Ireland, wyd. 2nd ed, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004, s. 137, ISBN 978-0-511-54185-8 .

[liu-8] 1 2 YangY. Liu YangY. i inni, Resolution of the ordinal phylogeny of mosses using targeted exons from organellar and nuclear genomes, „Nature Communications”, 10 (1), 2019, s. 1485, DOI: 10.1038/s41467-019-09454-w, PMID: 30940807, PMCID: PMC6445109 [dostęp 2021-04-01] (ang.).