Czart wydmowiec

Czart wydmowiec
	Thyridanthrax fenestratus
	(Fallén, 1814)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Rząd	muchówki
Rodzina	bujankowate
Podrodzina	Exoprosopinae
Plemię	Villini
Rodzaj	Thyridanthrax
Gatunek	czart wydmowiec
Synonimy
	Anthrax fenestrata Fallén, 1814; Anthrax nigrita var. italica Walker, 1849; Hemipenthes fenestratus (Fallén, 1814); Hemipenthes fenestratus var. montana Paramonov, 1927; Anthrax ornatus Hoffmansegg in Wiedemann, 1818; Anthrax variegata Pallas in Wiedemann, 1818;
	Anthrax fenestrata Fallén, 1814; Anthrax nigrita var. italica Walker, 1849; Hemipenthes fenestratus (Fallén, 1814); Hemipenthes fenestratus var. montana Paramonov, 1927; Anthrax ornatus Hoffmansegg in Wiedemann, 1818; Anthrax variegata Pallas in Wiedemann, 1818;

Czart wydmowiec (Thyridanthrax fenestratus) – gatunek muchówki z rodziny bujankowatych i podrodziny Exoprosopinae. Zamieszkuje krainę palearktyczną, od Europy Zachodniej po Chiny. Osobniki dorosłe odżywiają się nektarem. Larwy są parazytoidami błonkówek z rodzin grzebaczowatych i nękowatych.

Taksonomia

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1814 roku przez Carla Fredrika Falléna pod nazwą Anthrax fenestrata. Jako miejsce typowe wskazano Szwecję. Bywał klasyfikowany w rodzaju Hemipenthes.

Morfologia

Owad dorosły

Muchówka o ciele długości od 8 do 13 mm.

Głowę ma półkulistą w widoku bocznym i niemal okrągłą patrząc od przodu. Ubarwiona jest ona czarno z brunatnoczarnymi: potylicą, czołem i środkową częścią twarzy. Owłosienie głowy jest krótkie, w większości czarne, żółte włoski rosną na bokach twarzy i krawędzi perystomu. Twarz jest dziobowato przedłużona. Czułki mają człon trzeci o kształcie kulistym i długości większej niż dwa poprzednie. Oczy złożone mają kształt nerkowaty. Wąski ryjek zaopatrzony jest w smukłe labellum i walcowate głaszczki.

Tułów jest czarnobrunatny z czerwonobrunatną tarczką, porośnięty włoskami czarnymi, brunatnymi i białymi. Czarne łuseczki tułowiowe obrzeżone są białymi łuskami. Ubarwienie przezmianek jest żółte. Skrzydła mają w części nasadowo-przedniej rozległe zaczernienie, w obrębie którego występują przejrzyste okienka. Kolor plumuli jest biały. Odnóża są czerwonożółte z brunatnoczarnymi udami tylnej pary. Mają golenie pozbawione kolców, a stopy pozbawione przylg i zwieńczone prostej budowy pazurkami. Przednia para odnóży jest wyraźnie zredukowana.

Odwłok jest krótko-owalny. Oskórek odwłoka jest czarny z brunatnożółto rozjaśnionymi tylnymi krawędziami sternitów. Występują na nim włoski czarne, brunatne, żółte i białe. Tergity pierwszy, trzeci, czwarty, piąty i szósty mają na tylnych brzegach wąskie przepaski z włosków złociście żółtych. Tergity pierwszy, drugi, czwarty i piąty mają białe owłosienie boków. Plamy z białych łusek występują na bokach tergitów trzeciego i czwartego oraz na środku szóstego. Samica ma pokładełko ze złotożółtymi kolcami.

Larwa

Larwa ma matowobiałe, chropowate ciało o segmentach pozbawionych wyrostków czy płatów, z nieco tylko wystającymi dobrzusznie częściami tylnymi. Na słabo widocznej głowie zesklerotyzowany jest tylko brązowawy aparat gębowy. Wydatne i ostre żuwaczki mają po trzy skierowane ku tyłowi zęby i dobrze zaznaczone płaty nasadowe. Kształt wargi górnej jest trapezowaty, natomiast warga dolna jest słabo zaznaczona. Dwuczłonowe głaszczki szczękowe mają po trzy narządy zmysłowe, dwa wydłużone i jeden płaski. Czułki są krótkie, dwuczłonowe. Przetchlinki umieszczone są na przedpleczu i przedniej części ostatniego segmentu odwłoka. Ostatni segment odwłokowy ma silnie zwężony wierzchołek z okrągłym odbytem.

Ekologia i występowanie

Owad ten zasiedla stanowiska nasłonecznione o piaszczystym podłożu, skąpo porośniętym roślinnością. Owady dorosłe są aktywne od lipca do września. Odżywiają się nektarem. Przysiadają na glebie lub nisko nad nią. Larwy wykazują nadpasożytnictwo. Są parazytoidami gniazdujących w piaszczystym podłożu błonkówek z rodziny grzebaczowatych i nękowatych, w tym szczerklin (Ammophila), nęków (Sphex), Pemphredon fabricii i Trypoxylon deceptorium; błonkówki te same są parazytoidami innych owadów.

Gatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Luksemburga, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Białorusi, Ukrainy, Słowacji, Węgier, Rumunii, Mołdawii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Albanii, Grecji oraz europejskiej części Rosji. W Afryce Północnej zamieszkuje Maroko, Algierię. Libię i Egipt. W Azji znany jest z Turcji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Kazachstanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu, Tadżykistanu, Kirgistanu, Iranu, Mongolii oraz północnej części Chin.

Przypisy

1 2 3 4 5 6 Thyridanthrax fenestratus – Czart wydmowiec. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2022-04-29].
1 2 Thyridanthrax fenestratus (Fabricius, 1794). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2021-06-28].
1 2 3 4 5 N.L. Evenhuis, D.J. Greathead: World catalog of bee flies (Diptera: Bombyliidae). Revised September 2015. Bishop Museum, 2015. s. 290-532. [dostęp 2019-04-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].
1 2 3 4 5 6 7 Przemysław Trojan: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVIII Muchówki – Diptera, zeszyt 24 Bujanki – Bombyliidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1967.
1 2 3 4 5 Frank M.F.M. Hull Frank M.F.M., Bee flies of the world: the genera of the family Bombyliidae, Washington: Smithsonian Institution Press, 1973, DOI: 10.5962/bhl.title.48406, ISBN 0-87474-131-9 .
1 2 Petr Bogusch, Alena Astapenková, Petr Heneberg. Larvae and Nests of Six Aculeate Hymenoptera (Hymenoptera: Aculeata) Nesting in Reed Galls Induced by Lipara spp. (Diptera: Chloropidae) with a Review of Species Recorded. „PLOS One”. 10 (6), 2015. DOI: 10.1371/journal.pone.0130802.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[insektarium-1] 1 2 3 4 5 6 Thyridanthrax fenestratus – Czart wydmowiec. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2022-04-29].

[fe-2] 1 2 Thyridanthrax fenestratus (Fabricius, 1794). [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2021-06-28].

[cat-3] 1 2 3 4 5 N.L. Evenhuis, D.J. Greathead: World catalog of bee flies (Diptera: Bombyliidae). Revised September 2015. Bishop Museum, 2015. s. 290-532. [dostęp 2019-04-26]. [zarchiwizowane z tego adresu].

[Trojan-4] 1 2 3 4 5 6 7 Przemysław Trojan: Klucze do oznaczania owadów Polski cz. XXVIII Muchówki – Diptera, zeszyt 24 Bujanki – Bombyliidae. Warszawa: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1967.

[Hull-5] 1 2 3 4 5 Frank M.F.M. Hull Frank M.F.M., Bee flies of the world: the genera of the family Bombyliidae, Washington: Smithsonian Institution Press, 1973, DOI: 10.5962/bhl.title.48406, ISBN 0-87474-131-9 .

[bah-6] 1 2 Petr Bogusch, Alena Astapenková, Petr Heneberg. Larvae and Nests of Six Aculeate Hymenoptera (Hymenoptera: Aculeata) Nesting in Reed Galls Induced by Lipara spp. (Diptera: Chloropidae) with a Review of Species Recorded. „PLOS One”. 10 (6), 2015. DOI: 10.1371/journal.pone.0130802.