Cmentarze w Toruniu

Cmentarz św. Jerzego
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Toruń

Typ cmentarza

parafialne, komunalne i garnizonowe

Wyznanie

rzymskokatolickie, ewangelickie i inne

Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Położenie na mapie Polski
53°01′20″N 18°36′40″E/53,022222 18,611111

Cmentarze w Toruniu – nekropolie znajdujące się zarówno na prawym, jak i lewym brzegu Wisły w Toruniu.

Na terenie Torunia znajduje się kilkanaście cmentarzy różnych wyznań, co wiąże się z wielokulturową historią miasta. W średniowiecznym Toruniu zmarłych chowano w podziemiach kościoła oraz w przyległych do kościołów placach. Następnie mieszkańców Torunia grzebano na cmentarzach przy kaplicach, a bogatych mieszczan nadal w podziemiach kościołów. Początkowo wszystkie cmentarze należały do Kościoła katolickiego, od XVI wieku powstały cmentarze dla protestantów. Pod koniec XVIII wieku wprowadzono zakaz chowania zmarłych wewnątrz kościołów.

Podczas budowy Twierdzy Toruń zlikwidowano dotychczas istniejące cmentarze. Nowe budowano w większej odległości od zwartej zabudowy. W 1811 roku otwarto tzw. nowy cmentarz św. Jerzego, który jest najstarszą zachowaną nekropolią Torunia.

Cmentarze w prawobrzeżnym Toruniu

Cmentarze komunalne

NazwaAdministratorRok założeniaAdresUwagi
Cmentarz Komunalny nr 1 Gmina Miasta Toruń 1839 ul. Grudziądzka 22/30 nieczynny, dawniej wojskowy
Cmentarz Komunalny nr 2 Gmina Miasta Toruń 1891 ul. Grudziądzka 129-137
Centralny Cmentarz Komunalny Gmina Miasta Toruń 1976 ul. Grudziądzka 192

Cmentarze parafialne

NazwaAdministratorRok założeniaAdresUwagi
Cmentarz św. Jerzego parafia katedralna, parafia ewangelicko-augsburska, parafia prawosławna i parafia WNMP 1811 ul. Gałczyńskiego
Cmentarz św. Jakuba parafia św. Jakuba Apostoła 1817 (część ewangelicka), 1838/1839 (część katolicka) ul. Antczaka
Cmentarz św. Barbary parafia św. Antoniego 1842 ul. Przysiecka 12
Cmentarz Podwyższenia Krzyża Świętego parafia Podwyższenia Krzyża Świętego 1848 ul. Turystyczna 49-51
Cmentarz Matki Bożej Królowej Polski parafia Matki Bożej Królowej Polski prawdopodobnie I poł. XIX w. ul. Rydygiera 21 nieczynny
Cmentarz św. Antoniego parafia św. Antoniego pomiędzy 1892 a 1909 ul. Owsiana 57
Cmentarz Najświętszej Marii Panny parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny 1919 ul. Wybickiego 78/80
Cmentarz Matki Bożej Nieustającej Pomocy parafia Matki Bożej Nieustającej Pomocy 1999 ul. Wymarzona 22 Najmłodszy cmentarz w Toruniu

Cmentarze nieistniejące

NazwaRok założeniaRok likwidacjiAdresUwagi
Cmentarz św. Jerzego nieznany 1815 w sąsiedztwie kościoła św. Jerzego, na miejscu, gdzie dzisiaj znajduje się skrzyżowanie Szosy Chełmińskiej z Czerwoną Drogą
Cmentarz św. Wawrzyńca nieznany nieznany, użytkowany jeszcze na początku XIX wieku okolice dzisiejszej ulicy Wały gen. Sikorskiego Znajdował się w sąsiedztwie kościoła św. Wawrzyńca
Cmentarz żydowski nieznany, istniał co najmniej od 1724 roku grudzień 1975 ul. Kazimierza Pułaskiego
Cmentarz Staroluterański 1854 1992 ul. Matejki od 11 listopada 2011 roku teren nosi nazwę: skwer Inwalidów Wojennych
Cmentarz benedyktynek 1667 1837 zbieg ul. Lubickiej z ul. Winnica
Cmentarz Elsnerów 1811 1866 ul. św. Józefa 37-45 Teren cmentarza należy obecnie do Toruńskich Wodociągów
Cmentarz Bawarczyków 1813 zbieg ul. Legionów i ul. Bawarczyków miejsce dawnego pochówku Bawarczyków upamiętnia pomnik. W II połowie XX w. na terenie nekropoli wybudowano szkołę (Zespół Szkół Technicznych)
Cmentarz Boża Męka 1811 1924 ok. ulic Stanisława Staszica i Stefana Czarneckiego
Garnizonowy 1816 1839 zastąpiony cmentarzem przy ul. Grudziądzkiej

Cmentarze w lewobrzeżnym Toruniu

Cmentarze parafialne

NazwaAdministratorRok założeniaAdresUwagi
Cmentarz św. św. Piotra i Pawła parafia św. św. Piotra i Pawła 1813 ul. Poznańska 104
Cmentarz przy ul. Poznańskiej 146/148 parafia św. św. Piotra i Pawła 1937 ul. Poznańska 146/148
Cmentarz Opatrzności Bożej parafia Opatrzności Bożej 1947 ul. Włocławska 56-58
Cmentarz ewangelicki Gmina Miasta Toruń koniec XVII w. ul. Rudacka 27 nieczynny
Cmentarz ewangelicki Gmina Miasta Toruń 1845 ul. Poznańska 114 nieczynny
Cmentarz ewangelicki Gmina Miasta Toruń nieznana ul. Łączna 38 nieczynny
Cmentarz tzw. nowy ewangelicki Gmina Miasta Toruń nieznana, prawdopodobnie lata 1898–1902, według innej hipotezy po 1868 ul. Poznańska 313 nieczynny

Cmentarze nieistniejące

NazwaRok założeniaRok likwidacjiAdresUwagi
Cmentarz żydowski prawdopodobnie XVIII wiek druga połowa XIX wieku Podgórz
Cmentarz komunalny 1912 1945 ul. Turkusowa 24 w 2006 roku władze miasta uporządkowały teren. Obecnie obszar zielony

Kolumbarium

W Toruniu oprócz tradycyjnych grobów na dwóch cmentarzach (Centralny Cmentarz Komunalny i św. Jerzego) założono kolumbaria, w których składa się urny z prochami zmarłych. Od czasu wybudowania w mieście spopielarni zwłok (2013 rok) ta forma pochówku staje się coraz bardziej popularna.

Przypisy

  1. 1 2 Niedzielska 1992 ↓, s. 7.
  2. 1 2 Niedzielska 1992 ↓, s. 8.
  3. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 7-8.
  4. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 41.
  5. 1 2 3 4 Cmentarz komunalny nr 1, ul. Grudziądzka 22-30. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-19].
  6. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 49.
  7. ↑ Cmentarz komunalny nr 2, ul. Grudziądzka 129-137. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  8. 1 2 3 Centralny Cmentarz Komunalny, ul. Grudziądzka 192. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-19].
  9. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 53.
  10. 1 2 3 Niedzielska 1992 ↓, s. 54.
  11. 1 2 3 4 Cmentarz rzymskokatolicki, ul. Przysiecka 12. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-19].
  12. 1 2 3 Cmentarz rzymskokatolicki, ul. Turystyczna 49-51. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-19].
  13. 1 2 3 4 Cmentarz rzymskokatolicki, ul. Rydygiera 21. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-19].
  14. 1 2 3 Cmentarz rzymskokatolicki, ul. Owsiana 57. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-19].
  15. 1 2 3 Cmentarz rzymskokatolicki, ul. Wybickiego 78-80. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-19].
  16. ↑ Cmentarz Parafialny na nowej platformie. parafiabielawy.pl. [dostęp 2023-08-19].
  17. 1 2 3 Cmentarze w Toruniu - adresy, telefony, godziny otwarcia. Przewodnik. odeszli.pl. [dostęp 2023-08-19].
  18. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 20.
  19. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 15.
  20. 1 2 3 Niedzielska 1992 ↓, s. 22.
  21. ↑ Wasik 2015 ↓, s. 270.
  22. 1 2 Niedzielska 1992 ↓, s. 56.
  23. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 57.
  24. 1 2 3 Cmentarz staroluterański, ul. Matejki 43a. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-17].
  25. ↑ Alabrudzińska 1993 ↓, s. 141.
  26. ↑ Cmentarz Benedyktynek, ul. Winnica 1-3. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  27. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 50.
  28. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 51.
  29. 1 2 Cmentarz Elsnerów ul. św. Józefa 37-45. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  30. 1 2 Niedzielska 1992 ↓, s. 68.
  31. 1 2 Cmentarz Bawarczyków, ul. Legionów 19-21. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  32. 1 2 Niedzielska 1992 ↓, s. 45.
  33. ↑ Marek Prabucki: Zapomniane cmentarze toruńskie. niedziela.pl, 2015-10-29. [dostęp 2023-08-13].
  34. ↑ Niedzielska 1992 ↓, s. 62.
  35. 1 2 Niedzielska 1992 ↓, s. 64.
  36. ↑ Cmentarz rzymskokatolicki, ul. Poznańska 104. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  37. ↑ Cmentarz rzymskokatolicki, ul. Poznańska 146-148. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  38. ↑ Gmina Miasta Toruń: Gminny Program Opieki nad Zabytkami Miasta Torunia na lata 2022–2025. 2021, s. 86.
  39. 1 2 3 Kluczwajd 2018 ↓, s. 111.
  40. 1 2 3 Dębiński 2017 ↓, s. 249.
  41. 1 2 3 Cmentarz ewangelicki, ul. Rudacka 27. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  42. ↑ Pasjonaci ratują cmentarz na Rudaku. zinnejstrony.info, 2013-10-31. [dostęp 2023-08-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-08)].
  43. 1 2 3 Cmentarz ewangelicki ul. Poznańska 114 – Cmentarze Toruń. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  44. ↑ Wiśniewski 2017b ↓, s. 165.
  45. 1 2 3 4 Cmentarz ewangelicki ul. Łączna 38. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  46. 1 2 3 Cmentarz ewangelicki, ul. Poznańska 313. torunskiecmentarze.pl. [dostęp 2023-08-13].
  47. ↑ Wiśniewski 2017b ↓, s. 171-172.
  48. 1 2 3 Niedzielska 1992 ↓, s. 71.
  49. 1 2 3 Wiśniewski 2017a ↓, s. 72.
  50. ↑ Kremacja możliwa w Toruniu. torun.pl. [dostęp 2013-02-05]. (pol.).

Bibliografia

  • Elżbieta Alabrudzińska: Ewangelicy w Toruniu w latach 1920–1945. W: Mniejszości narodowe i wyznaniowe w Toruniu w XIX i XX wieku. Mieczysław Wojciechowski (red.). Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 1993. ISBN 83-231-0456-5.
  • Józef Dębiński. Z dziejów Rudaka i okolicy lewobrzeżnego Torunia. „Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie”. 6, 2017. 
  • Katarzyna Kluczwajd: Podgórz. Toruńskie przedmieścia sprzed lat. Łódź: Dom Wydawniczy Księży Młyn, 2018. ISBN 978-83-7729-452-9.
  • Magdalena Niedzielska: Toruńskie cmentarze. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992. ISBN 83-85196-66-8.
  • Bogusz Wasik. W kwestii lokalizacji „zaginionego” kościoła św. Wawrzyńca w Toruniu. „Rocznik Toruński”. 42, 2015. 
  • Michał P. Wiśniewski: Zabytki w krzakach. Rzecz o zapomnianych cmentarzach lewobrzeżnego Torunia. W: Katarzyna Kluczwajd, Michał Pszczółkowski (red.): Zabytki lewobrzeżnego Torunia: zachowane, nieistniejące, tylko zaplanowane. Warszawa: Stowarzyszenie Historyków Sztuk, 2017. ISBN 978-83-88341-79-3.
  • Michał Wiśniewski: Zapomniane cmentarze podgórskie. W: praca zbiorowa: 460 lat Podgórza 1555–2015. Toruń: Towarzystwo Miłośników Torunia, 2017. ISBN 978-83-927097-8-7.

Linki zewnętrzne


This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.