Cmentarz Garnizonowy w Toruniu (oficjalnie: Cmentarz komunalny nr 1) – dawny cmentarz wojskowy (obecnie cmentarz komunalny nr 1), znajdujący się przy ul. Grudziądzkiej 22/30 w Toruniu.

Historia

Odkąd Toruń stał się istotnym punktem na militarnej mapie Prus, stacjonujący w mieście garnizon rozrastał się. W roku 1816 władze miasta zgodziły się więc, by w zamian za odszkodowanie pieniężne, przekazać wojsku obszar, który posłużyć miał żołnierzom jako cmentarz. Ten teren był położony w połowie drogi między murami miejskimi a stawami przy Kaszowniku. Cmentarz wojskowy służył garnizonowi toruńskiemu jedynie do roku 1839, jako że wówczas z pretensjami o zajmowany przez nekropolię obszar zgłosił się jego dawny właściciel. Tak też na przełomie lat 1839/1840 zrodziła się potrzeba wytyczenia nowego miejsca grzebalnego dla żołnierzy stacjonujących w Toruniu. Powstał wówczas istniejący do dziś cmentarz, nadal powszechnie nazywany cmentarzem garnizonowym. Nekropolia kilkakrotnie zmieniała swój kształt. Po roku 1928 poszerzono ją o obszar przylegający od zachodu.

Wartości architektoniczne i historyczne

Mimo XIX-wiecznego rodowodu, na terenie cmentarza zachowało się niewiele obiektów pochodzących z pierwszych dziesięcioleci jego istnienia. Są to:

• żeliwny krzyż położony na skrzyżowaniu dwu głównych alejek – fundacja monarchy pruskiego Fryderyka Wilhelma IV (lata czterdzieste XIX w.);
• grób Hedwig Wahl z 1861 roku.

Nie zachowała się mogiła francuskich jeńców zatrudnionych przy budowie i modernizacji toruńskiej twierdzy w latach siedemdziesiątych XIX w.

Na cmentarzu chowano żołnierzy niemieckich i jeńców wojennych z I wojny światowej, żołnierzy poległych podczas wojny polsko-bolszewickiej, przedstawicieli białej emigracji rosyjskiej i ukraińskiej w Toruniu, 552 żołnierzy radzieckich poległych podczas II wojny światowej. Ponadto na cmentarzu pochowano porucznika powstania styczniowego Piotra Wróblewskiego (zm. 1928), emerytowanego byłego prezydenta senatu galicyjskiego w Sądzie Najwyższym w Wiedniu Władysława Aleksandra Münnicha, reżysera teatralnego Hugona Morycińskiego, historyka Witolda Łukaszewicza.

Zobacz też

• Cmentarze w Toruniu

Przypisy

Bibliografia

• Magdalena Niedzielska: Toruńskie cmentarze. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu, 1992. ISBN 83-85196-66-8.