Jezioro w centrum osiedla | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Obwód | |||||
| Data założenia | |||||
| Prawa miejskie | |||||
| Wysokość |
161 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2010) • liczba ludności |
| ||||
| Nr kierunkowy |
+375 1511 | ||||
| Kod pocztowy |
231770 | ||||
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego | |||||
Położenie na mapie Białorusi | |||||
Położenie na mapie Polski w 1939 | |||||
| 53°11′44″N 24°01′15″E/53,195556 24,020833 | |||||
| Strona internetowa | |||||
Brzostowica Wielka (biał. Вялі́кая Бераставі́ца, Wialikaja Bierastawica, ros. Большая Берестовица, Bolszaja Bieriestowica) – osiedle typu miejskiego na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, centrum administracyjne rejonu brzostowickiego.
Brzostowica Wielka leży nad Brzostowiczanką, u zbiegu dróg republikańskich P-99, P-100 i P-134, 54 km na południe od Grodna, 7,5 km od granicy polsko-białoruskiej.
Siedziba parafii prawosławnej (pw. św. Mikołaja Cudotwórcy) i rzymskokatolickiej (pw. Przemienienia Pańskiego).
Miasto magnackie położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego.
W 1801 Brzostowicy Wielkiej urodził się Józef Kowalewski, w 1973 Andrzej Poczobut.
Etymologia nazwy
Nazwa "Brzostowica" najprawdopodobniej pochodzi od słowa brzost (wiąz górski), lub od białoruskiego słowa biarosta oznaczającego korę brzozy. Niewykluczone jednak, że nazwa powstała jako forma zdrobniała od nazwy miasta Brześć. Wówczas Brzostowica oznaczałaby "Mały Brześć".
Toponim wiązany jest również ze słowem bieraścianka, którym określano łódki z kory brzozowej używane w przeszłości na okresowo żeglownej miejscowej rzeczce. Istnieje także podanie ludowe, według którego pierwszymi osadnikami w tym miejscu byli zakochani Brzost i Tawica, którym przyszło uciekać z rodzinnych stron w poszukiwaniu szczęścia. Od ich imion jakoby powstała nazwa Brzostowicy. W 2006, w czasie święta 500-lecia osiedla, przy wjeździe do niego ustawiono rzeźby przedstawiające mitycznych Brzosta i Tawicę, jako wyraz szacunku dla przodków i ich kultury.
Flaga i herb
Flaga i herb Brzostowicy Wielkiej zostały ustanowione 17 lipca 2006 rozporządzeniem prezydenta Białorusi nr 455.
Historia
- 1506: pierwsze wzmianki w związku z nadaniem osady w wieczyste użytkowanie Aleksandrowi Chodkiewiczowi, marszałkowi Wielkiego Księstwa Litewskiego, za zasługi dla Ojczyzny;
- XVI wiek: w Brzostowicy istniał kościół, który spaliły wojska moskiewskie; istniał także dwór szlachecki;
- 1613: na mapie Tomasza Makowskiego zaznaczona jako miasteczko powiatu grodzieńskiego;
- XVII–XVIII wiek: własność Mniszków, Potockich, Kossakowskich
- 1754: otrzymała od króla Polski Augusta III prawo magdeburskie; zatwierdzono herb z wizerunkiem wiewiórki;
- 19 września 1794: w bitwie między żołnierzami Tadeusza Kościuszki i wojskiem rosyjskim w miasteczku zginęło ponad 250 powstańców, a pogoń za nimi trwała aż do wsi Hołynka; w bitwie po stronie rosyjskiej odznaczył się dowódca szwadronu, major, książę Piotr Bagration, przyszły bohater wojny z Napoleonem w 1812;
- 1795: w wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej weszła w skład powiatu grodzieńskiego guberni grodzieńskiej Imperium Rosyjskiego;
- 1863–1864: mieszkańcy miasteczka brali aktywny udział w powstaniu styczniowym
- 1917: zajęta przez wojska niemieckie;
- od 1919 r. w granicach II Rzeczypospolitej;
- 7 czerwca 1919 roku, wraz z całym powiatem grodzieńskim, weszła w skład okręgu wileńskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich – tymczasowej polskiej struktury administracyjnej;
- latem 1920 roku zajęta przez bolszewików, następnie odzyskana przez Polskę;
- 20 grudnia 1920 roku włączona wraz z powiatem do okręgu nowogródzkiego.
- od 19 lutego 1921 roku centrum administracyjne gminy Brzostowica Wielka w powiecie grodzieńskim województwa białostockiego;
- wrzesień 1939: zajęta przez ZSRR; w dniach pomiędzy ewakuacją Wojska Polskiego a wkroczeniem Armii Czerwonej dochodziło do zbrodni na polskich urzędnikach dokonywanych przez kryminalistów i ludność niepolską; zamordowani zostali m.in. dwaj policjanci: komendant posterunku Ostaszewski i posterunkowy Łojko; od listopada 1939 w składzie Białoruskiej SRR jako wieś w rejonie kryneckim obwodu białostockiego;
- 2 listopada 1939: włączona do Białoruskiej SRR;
- 4 grudnia 1939: włączona do nowo utworzonego obwodu białostockiego;
- czerwiec 1941: pod okupacją niemiecką;
- 22 lipca 1941: włączona w skład okręgu białostockiego III Rzeszy;
- 1944: ponownie zajęta przez wojska sowieckie;
- 20 września 1944: stała się centrum administracyjnym rejonu brzostowickiego;
- 19 lutego 1947: otrzymała status osiedla typu miejskiego;
- wrzesień 2006: osiedle obchodziło święto 500-lecia pierwszego wzmiankowania, w czasie którego odsłonięto m.in. pomnik "Drzewo życia" przedstawiający wiewiórkę - symbol miejscowości.
Demografia
- 1878: 1694 os. (791 mężczyzn і 803 kobiety), w tym 1127 Żydów
- Według spisu powszechnego z 1921 roku, miasteczko zamieszkane było przez 1371 osób, w tym 705 Żydów, 596 Polaków i 70 Białorusinów. Judaizm wyznawało 720 mieszkańców, katolicyzm – 421, prawosławie – 229. Jeden mieszkaniec miasteczka był ewangelikiem. Z kolei w folwarku Brzostowica Wielka mieszkało 160 osób, w tym 90 Białorusinów, 69 Polaków i jedna osoba innej narodowości. Prawosławie wyznawały 92 osoby, katolicyzm – 68.
- 1931: m.in. 720 Żydów (w sierpniu 1941 brzostowiccy Żydzi przesiedleni zostali do getta w Krynkach, a w listopadzie 1942 zgładzeni w obozie zagłady w Treblince)
- 2006: 5900 os.
Gospodarka, komunikacja
Przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego, usługi socjalno-mieszkaniowe.
- Filia "Brzostowickiego masłasyrzawodu" – AAT "Małoczny swiet"
- Prywatne Unitarne Przedsiębiorstwo "Kaapram Bierastawickaha rajonnaha spażywieckaha tawarystwa"
Miejscowość położona jest 10 km od stacji kolejowej "Brzostowica" na linii Mosty – Brzostowica, przy drodze Grodno – Brzostowica – Wołkowysk.
Zabytki
- Historyczna zabudowa miasteczka (kon. XIX – pocz. XX w.)
- Kościół Przemienienia Pańskiego (1912), parafialny
- Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (1615)
- Stary cmentarz katolicki, kapliczki
- Cerkiew prawosławna Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy (2. poł. XIX w.), parafialna
- Dwór Kossakowskich (XVIII w.).
- Rynek
- Kościół Przemienienia Pańskiego
- Ruiny kościoła Nawiedzenia NMP (pokarmelickiego)
- Cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy
- Brama siedziby miasta
- Zabytkowy dwór
- Plebania miejscowej parafii katolickiej
Zabytki zniszczone
- Pałac Kossakowskich (XIX w.)
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года. belstat.gov.by. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-18)]. (ros.).
- 1 2 3 Białoruś. W: Główny Geodeta Kraju: Nazewnictwo geograficzne świata. T. 11: Europa. Część I. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 27. ISBN 978-83-254-0463-5. [dostęp 2010-08-25].
- ↑ Храм Святителя Николая Чудотворца г.п.Большая Берестовица. orthos.org. [dostęp 2021-02-12]. (ros.).
- ↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 97.
- ↑ Ihar Trusau. Haradzienskija vakolicy. „Birża informacii”. 31 (76), 1999-08-05. Grodno. [dostęp 2010-07-24]. (biał.).
- ↑ Wadzim Żuczkiewicz: Kratkij toponimiczeskij słowar Biełorussii. Mińsk: Izd-wo BGU, 1974, s. 27. (ros.).
- ↑ Istorija. Brzostowicki Rejonowy Komitet Wykonawczy. [dostęp 2010-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-06-13)]. (ros.).
- ↑ Ukaz priezidienta Riespubliki Biełaruś 17 ijulia 2006 g. № 455 "Ob uczrieżdienii oficialnych gieraldiczeskich simwołow administratiwno-tierritorialnych i tierritorialnych jedinic Grodnienskoj obłasti". Narodowy Internetowy Portal Prawny Republiki Białorusi, 2006-07-17. [dostęp 2010-07-23]. (ros.).
- ↑ Jan Jakubowski: Powiat grodzieński w XVI wieku. mem.net.pl, 1934. [dostęp 2011-03-02].
- ↑ Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41
- ↑ Dz.U. z 1920 r. nr 115, poz. 760
- ↑ Dz.U. z 1921 r. nr 16, poz. 93
- ↑ Iwona Łaptaszyńska: Białoruś - "Dni swobody". Ludobójstwo ludności polskiej na Kresach. [dostęp 2010-01-23]. (pol.).
- ↑ Siarhiej Astraucou: Da 500-hodździa Vialikaj Bierastavicy adkryli dreva žyćcia (fota). Radio "Swaboda", 2006-09-04. [dostęp 2010-01-23]. (biał.).
- ↑ Brzostowica, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 422.
- ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych.. T. 5: Województwo białostockie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1924, s. 32. [dostęp 2010-06-19].
- ↑ Gmina żydowska przed 1939. Żydowski Instytut Historyczny, 2000-1-15. [dostęp 2010-01-23].
Linki zewnętrzne
- Brzostowica, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 422.
- Prognoza pogody dla Brzostowicy Wielkiej. (biał.).
- m-ko Brzostowica Wielka. Radzima. org. [dostęp 2010-01-23]. (biał. • ang. • pol. • ros.).