Albireo

Beta Cygni B
	β² Cyg
	Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Łabędź
Rektascensja	19h 30m 45,396s
Deklinacja	+27° 57′ 54,97″
Paralaksa (π)	0,00838 ± 0,00017″
Odległość	389,3 ± 8,0 ly; 119,4 ± 2,5 pc
Wielkość obserwowana	5,12m
Ruch własny (RA)	−0,953 ± 0,028 mas/rok
Ruch własny (DEC)	−1,624 ± 0,040 mas/rok
Prędkość radialna	−18,8 ± 2,2 km/s
	Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	gwiazda ciągu głównego
Typ widmowy	B8 Ve
Masa	3,3 M☉
Wielkość absolutna	−0,32m
Jasność	190 L☉
Okres obrotu	<0,6 d
Prędkość obrotu	≥250 km/s
Temperatura	12 100 K
	Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół	Centrum Galaktyki
Półoś wielka	7135 pc
Mimośród	0,0327
Alternatywne oznaczenia
	Oznaczenie Flamsteeda: 6 Cyg B
	2MASS: J19304540+2757549
	Bonner Durchmusterung: BD+27°3411
	Katalog Henry’ego Drapera: HD 183914
	Katalog Hipparcosa: HIP 95951
	Katalog jasnych gwiazd: HR 7418
	SAO Star Catalog: SAO 87302
	WDS 19307+2758B

Albireo
	β¹ Cygni
	; Składniki rozdzielone przez niewielki teleskop
	Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Łabędź
Rektascensja	19h 30m 43,281s
Deklinacja	+27° 57′ 34,85″
Paralaksa (π)	0,00751 ± 0,00033″
Odległość	433 ± 19 ly; 132,9 ± 5,8 pc
Wielkość obserwowana	3,05m
Ruch własny (RA)	−7,17 ± 0,25 mas/rok
Ruch własny (DEC)	−6,15 ± 0,33 mas/rok
Prędkość radialna	−24,07 ± 0,12 km/s
	Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	Aa: jasny olbrzym; Ac: gwiazda ciągu głównego
Typ widmowy	Aa: K3 II; Ac: B9,5 V
Masa	Aa: 5 M☉; Ac: 3,2 M☉
Promień	Aa: 50 R☉
Metaliczność [Fe/H]	−0,08
Wielkość absolutna	−2,57m
Jasność	Aa: 950 L☉; Ac: 100 L☉
Temperatura	Aa: 4400 K; Ac: 11 000
	Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół	Centrum Galaktyki
Półoś wielka	6833 pc
Mimośród	0,0741
Alternatywne oznaczenia
	Oznaczenie Flamsteeda: 6 Cyg
	2MASS: J19304330+2757347
	Bonner Durchmusterung: BD+27°3410
	Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 732
	Boss General Catalogue: GC 26953
	Katalog Henry’ego Drapera: HD 183912
	Katalog Hipparcosa: HIP 95947
	Katalog jasnych gwiazd: HR 7417
	SAO Star Catalog: SAO 87301
	NSV 12105, WDS 19307+2758A

Albireo (Beta Cygni, β Cyg) – gwiazda podwójna w gwiazdozbiorze Łabędzia.

Nazwa

Nazwa własna gwiazdy, Albireo, nie jest pochodzenia arabskiego i powstała na skutek omyłek tłumaczy. Początkowo Arabowie przełożyli na swój język grecką nazwę konstelacji, stgr. Ὄρνις ornis („ptak”). Nazwa ta w średniowieczu została błędnie przetłumaczona na łacinę i w wydaniu Almagestu Ptolemeusza z 1515 roku opatrzono ją niepoprawnym wyjaśnieniem, że wywodzi się od nazwy pewnego zioła (...ab ireo). Ta fraza została następnie uznana za właściwą nazwę gwiazdy, tylko przekręconą przez tłumacza, i „poprawiona” na arabskie brzmienie, tworząc współczesną nazwę Albireo. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku formalnie zatwierdziła nazwę Albireo dla określenia tej gwiazdy (ściślej: najjaśniejszego składnika Aa).

Arabowie określali tę gwiazdę nazwą nawiązującą do jej położenia w gwiazdozbiorze, ‏منقار الدجاجة‎ minḣār al-dajājah, co oznacza „dziób kury” (gdyż widzieli tego ptaka w miejscu współczesnego Łabędzia). Natomiast Chińczycy nie włączyli tej gwiazdy do żadnej ze swoich konstelacji.

Charakterystyka obserwacyjna

Jest to piąta co do jasności gwiazda w gwiazdozbiorze, wskazuje w nim „dziób” Łabędzia. Należy do najatrakcyjniejszych dla amatorów astronomii gwiazd nieba, gdyż wystarczy mały teleskop optyczny, aby rozdzielić jej dwa bardzo różniące się barwą składniki. Są one opisywane jako „topazowo żółty” (jaśniejszy) i „szafirowo niebieski” (słabszy). Na niebie dzieli je 34,6 sekundy kątowej (pomiar z 2017 roku).

Charakterystyka fizyczna

Pomiary odległości do gwiazd Beta Cygni A i B dają dość rozbieżne odległości. Jaśniejsza Beta Cygni A jest, według pomiarów sondy Hipparcos, odległa o około 430 lat świetlnych od Słońca (z niepewnością 4,4%), natomiast składnik Beta Cygni B, dla którego są dostępne nowsze pomiary sondy Gaia, jest oddalony o ok. 390 lat świetlnych (z niepewnością 2,1%). Jest wątpliwe, czy są one związane grawitacyjnie; gdyby były, to musiałyby obiegać wspólny środek masy w czasie co najmniej 75 tysięcy lat.

Gwiazdom Beta Cygni A i B towarzyszy na niebie wiele słabszych sąsiadek.

Beta Cygni A

Jaśniejszy składnik Beta Cygni A ma obserwowaną wielkość gwiazdową 3,05^m, a jego wielkość absolutna to −2,57^m. Jest to jasny olbrzym, należący do typu widmowego K3 lub K2. Jego temperatura to około 4400 K, świeci on 950 razy jaśniej niż Słońce Masa tej gwiazdy to około 5 mas Słońca, a promień jest około 50 razy większy niż promień Słońca.

Gwiazda ma co najmniej jedną bliską towarzyszkę, gwiazdę ciągu głównego reprezentującą typ widmowy B9 lub B9,5. Składnik opisany jako Beta Cygni Ac ma wielkość 5,5^m, temperaturę 11 000 K, jasność 100 razy większą od Słońca i jest od niego 3,2 raza masywniejszy. Te dwie gwiazdy obiegają wspólny środek masy po mocno wydłużonej orbicie w ciągu prawie 100 lat, w średniej odległości ok. 40 au.

Beta Cygni B

Błękitny składnik Beta Cygni B ma wielkość gwiazdową 5,1^m i jest gwiazdą ciągu głównego należącą do typu widmowego B8. Jej temperatura to ok. 12 100 K, jest ona 190 razy jaśniejsza od Słońca. Masa tej gwiazdy to 3,3 masy Słońca. Gwiazda ta bardzo szybko obraca się wokół osi, w ciągu 0,6 doby wykonując pełny obrót. Z obrotem wiąże się istnienie wokół niej dysku gazowego, z którego pochodzą linie emisyjne widoczne w widmie tej gwiazdy. Obserwacje z użyciem optyki adaptatywnej ujawniły bliską towarzyszkę tej gwiazdy. Przy założeniu że jest ona gwiazdą ciągu głównego, jest to żółty karzeł należący do typu G2–G5.

Zobacz też

Przypisy

1 2 3 4 5 6 7 8 9 Beta Cygni A w bazie SIMBAD (ang.)
1 2 3 4 5 6 7 8 Anderson E., Francis C.: HIP 95947. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-05-18]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Jim Kaler: ALBIREO (Beta Cygni). [w:] STARS [on-line]. [dostęp 2018-05-18]. (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Beta Cygni B w bazie SIMBAD (ang.) [dostęp 2018-08-28]
1 2 3 Anderson E., Francis C.: HIP 95951. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-05-18]. (ang.).
1 2 3 4 5 Cygnus. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 978-0-7188-2695-6.
1 2 3 4 5 Cygnus, the Swan. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 196. ISBN 0-486-21079-0. (ang.).
↑ Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2018-05-18].
1 2 3 Mason et al.: WDS J19307+2758A. [w:] The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.
1 2 3 4 Lewis C. Roberts, Nils H. Turner, Theo A. Ten Brummelaar. Adaptive Optics Photometry and Astrometry of Binary Stars. II. A Multiplicity Survey of B Stars. „The Astronomical Journal”. 133 (2), s. 545, 2007. DOI: 10.1086/510335. Bibcode: 2007AJ....133..545R. (ang.).

Linki zewnętrzne

Albireo w serwisie APOD: Astronomiczne zdjęcie dnia

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[simbadA-1] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Beta Cygni A w bazie SIMBAD (ang.)

[xhipA-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 Anderson E., Francis C.: HIP 95947. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-05-18]. (ang.).

[kaler-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Jim Kaler: ALBIREO (Beta Cygni). [w:] STARS [on-line]. [dostęp 2018-05-18]. (ang.).

[simbadB-4] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Beta Cygni B w bazie SIMBAD (ang.) [dostęp 2018-08-28]

[xhipB-5] 1 2 3 Anderson E., Francis C.: HIP 95951. [w:] Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2018-05-18]. (ang.).

[ridpath-6] 1 2 3 4 5 Cygnus. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 978-0-7188-2695-6.

[allen-7] 1 2 3 4 5 Cygnus, the Swan. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 196. ISBN 0-486-21079-0. (ang.).

[iau-8] Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2018-05-18].

[WDS-9] 1 2 3 Mason et al.: WDS J19307+2758A. [w:] The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.

[Roberts2007-10] 1 2 3 4 Lewis C. Roberts, Nils H. Turner, Theo A. Ten Brummelaar. Adaptive Optics Photometry and Astrometry of Binary Stars. II. A Multiplicity Survey of B Stars. „The Astronomical Journal”. 133 (2), s. 545, 2007. DOI: 10.1086/510335. Bibcode: 2007AJ....133..545R. (ang.).