Zofia Czajkowska (ur. 4 sierpnia 1905 w Tarnowie – zm. w kwietniu 1978 r., tamże) – polska muzyczka, więźniarka hitlerowskich obozów koncentracyjnych, wybrana na pierwszą dyrygentkę kobiecej orkiestry w Auschwitz.

Życiorys

Czajkowska była nauczycielką muzyki w tarnowskiej szkole handlowej, zanim w 1940 r. została aresztowana jako więźniarka polityczna. Po dwóch latach spędzonych w areszcie w Tarnowie, wraz z pierwszym transportem trafiła do obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau, dostając numer 6873. Przebywała tam od 27 kwietnia 1942 r. do stycznia 1945 r. Następnie do lutego była więziona w obozie w Ravensbrück, wraz z innymi członkiniami orkiestry (m.in. z Esther Bejarano), a wyzwolenie przez Armię Czerwoną przeżyła, będąc w obozie w Neustadt-Glewe.

Kobieca orkiestra w Auschwitz

Od oficjalnego powstania kobiecej orkiestry w Auschwitz (oryg. Mädchenorchesters von Auschwitz) w kwietniu 1943 r., Zofia Czajkowska była dyrygentką i kapo orkiestry do sierpnia 1943. Prawdopodobnie tę funkcję przydzieliła jej pomysłodawczyni powstania grupy, nadzorczyni Maria Mandl; według niektórych Zofia Czajkowska posłużyła się kłamstwem, mówiąc, że jest z rodziny Piotra Czajkowskiego. W pierwszej kolejności do zespołu wybrała muzyczki: Stefanię Baruch (gitara i mandolina) i Danutę Kollakową (inne źródło: Jadwiga Kollakowa) (perkusja, cymbały, później fortepian), które przyjechały z nią do Auschwitz. Następnie dołączyła Maria Moś (mandolinistka i kopistka nut). W czerwcu 1943 r., kiedy oficjalnie rozpoczęto występy, orkiestra liczyła już 20 muzyczek, a Czajkowska zorganizowała potrzebne instrumenty: część ze skonfiskowanego majątku więźniów, część z męskiej orkiestry obozowej. Ponieważ jako kapo była pod presją SS, starała się skłonić muzyczki do dobrego grania za pomocą szorstkości i przemocy (w tym bicia i wyzwisk), ale dbała też o to, by m.in. do orkiestry przyjmowano także niemuzykalne kobiety.

Zdaniem Susan Eischeid, autorki książki The Truth about Fania Fénelon and the Women’s Orchestra of Auschwitz-Birkenau[wymaga weryfikacji?], Czajkowska przez wielu uważana była za „przeciętnego muzyka”, co powodowało problemy z rozwojem orkiestry.

Podobnie jak inni muzycy obozowej kobiecej orkiestry, Czajkowska była więźniarką, której obecność w utworzonej formacji pomogła uniknąć śmierci. W lipcu 1943 r. do obozu przybyła Alma Rosé, utalentowana muzyczka, siostrzenica Gustava Mahlera, która przejęła prowadzenie orkiestry. Czajkowska służyła jako blokowa i wspierała orkiestrę, do października 1944 r. grając tam na fortepianie i skrzypcach.

Przypisy

  1. ↑ Zofia Czajkowska [online], holocaustmusic.ort.org [dostęp 2023-03-25] (ang.).
  2. 1 2 3 Susan J. Eischeid, The truth about Fania Fénelon and the Women’s Orchestra of Auschwitz-Birkenau, Switzerland 2016, ISBN 978-3-319-31038-1, OCLC 952420931 [dostęp 2023-03-25].
  3. 1 2 3 4 Patrycja Dołowy, Dziewczęca Orkiestra z Birkenau, [w:] Wirtualny Sztetl [online], sztetl.org.pl [dostęp 2023-04-25].
  4. ↑ Birte Hundhammer, Funktionen von Lagerorchestern am Beispiel des Frauenorchesters Auschwitz-Birkenau, 19 kwietnia 2007, ISBN 978-3-638-88076-3 [dostęp 2023-03-25] (niem.).
  5. 1 2 s, 80. rocznica I transportu Polek do KL Auschwitz [online], NowyTarg24.tv, 27 kwietnia 2022 [dostęp 2023-03-25] (pol.).
  6. 1 2 they played for one reason – to survive [online], The Girls in the Auschwitz Band, 29 marca 2018 [dostęp 2023-03-25] (ang.).
  7. ↑ Neustadt / Podobozy / Historia / Auschwitz-Birkenau [online], www.auschwitz.org [dostęp 2023-03-25].
  8. 1 2 Gabriele Knapp, Das Frauenorchester in Auschwitz musikalische Zwangsarbeit und ihre Bewältigung, Hamburg 1996, ISBN 978-3-928770-71-2, OCLC 243832784 [dostęp 2023-03-25].
  9. ↑ Kellie D. Brown: The sound of hope: music as solace, resistance and salvation during the Holocaust and World War II. McFarland, 2020, s. 44. ISBN 978-1476670560. Cytat: Regardless, all seem to agree that Zofia Czajkowska proved an unexceptional musician, which limited the progress of the orchestra..
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.