Commonwealth Bay, zdjęcie wykonane podczas Australasian Antarctic Expedition w 1912 | |
| Terytorium | |
|---|---|
| Lokalizacja | |
Położenie na mapie Antarktyki | |
| 66°54′S 142°40′E/-66,900000 142,666667 | |
Zatoka Commonwealthu (ang. Commonwealth Bay) – zatoka między Point Alden a Cape Gray na Wybrzeżu Jerzego V w Antarktydzie Wschodniej.
Nazwa
Nazwa upamiętnia zjednoczenie Australii – powstanie Związku Australijskiego (ang. Commonwealth of Australia) – w 1901 roku.
Geografia
Zatoka między Point Alden a Cape Gray na Wybrzeżu Jerzego V w Antarktydzie Wschodniej. Ma ok. 48 km szerokości.
Zatoka jest znana z rekordowych w skali globu wiatrów katabatycznych – w 1995 roku automatyczna stacja meteorologiczna na Przylądku Denisona odnotowała wiatry katabatyczne wiejące z prędkością dochodzącą w porywach do 205 km/h. Takie prędkości umożliwia szczególna topografia terenu, wytwarzając tzw. efekt dyszy (ang. funneling effect). Riffenburgh (2007) podaje, że prędkość porywów wiatru dochodzi tu do 322 km/h. Mawson (1915) opisywał wiatry, których prędkość szacował na więcej niż 75 m/s (270 km/h).
Zatoka nie jest normalnie pokryta lodem z uwagi na działalność wiatrów katabatycznych, które wypychają lód na otwarte wody. W grudniu 2010 roku masywna góra lodowa B09B o powierzchni 100 km² utknęła na mieliźnie w zatoce, uniemożliwiając wędrówkę lodu na otwarte wody. Spowodowało to powstanie trwałej pokrywy lodowej między górą a brzegiem o grubości 3 m. Żyjąca tu kolonia pingwinów Adeli, zależna od dostępu do wód morskich, została odcięta od morza, co spowodowało drastyczny spadek jej liczebności. Liczebność populacji wydrzyków antarktycznych pozostała stabilna.
Historia
Zatoka została odkryta w 1912 roku podczas Australasian Antarctic Expedition, której liderem był Douglas Mawson (1911–1914). Główna baza wyprawy znajdowała się na Przylądku Denisona nad zatoką. Do tej pory zachowały się zabudowania bazy Mawsona – Mawson’s Huts, które otrzymały status Szczególnie Chronionego Obszaru Antarktyki (ang. Antarctic Specially Protected Area, ASPA) – ASPA 162 Mawson’s Huts, Cape Denison, Commonwealth Bay, George V Land, East Antarctica.
Uwagi
- ↑ Douglas Mawson (1911–1914) początkowo uważał, że zatoka znajduje się na Ziemi Adeli, lecz po proklamacji Terre-Adélie przez Francję, tereny brytyjskiej Ziemi Adeli stały się częścią Ziemi Jerzego V, zob. Riffenburgh 2007 ↓, s. 51.
Przypisy
- ↑ KSNG 2006 ↓, s. 22.
- 1 2 3 4 SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and United States Gazetteer ↓.
- ↑ SCAR Composite Gazetteer of Antarctica and Australian Antarctic Gazetteer ↓.
- 1 2 guinnessworldrecords.com ↓.
- ↑ Mills 2003 ↓, s. 727.
- 1 2 Riffenburgh 2007 ↓, s. 264.
- 1 2 3 Wilson i in. 2016 ↓, s. 187.
- ↑ Wilson i in. 2016 ↓, s. 188.
- ↑ Wilson i in. 2016 ↓, s. 192.
- ↑ Mills 2003 ↓, s. 701.
- ↑ Antarctic Treaty Secretariat 2023 ↓.
Bibliografia
- Antarktyka. „Nazewnictwo geograficzne Świata”. 8, 2006. Główny Urząd Geodezji i Kartografii. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG). [dostęp 2023-01-07].
- Commonwealth Bay (Australian Antarctic Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Commonwealth Bay (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.).
- Fastest katabatic wind. [w:] guinnessworldrecords.com [on-line]. [dostęp 2023-01-07]. (ang.).
- Mills, William James: Exploring Polar Frontiers. ABC-CLIO, 2003. ISBN 978-1-57607-422-0. [dostęp 2023-01-07]. (ang.).
- Riffenburgh, Beau: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2023-01-07]. (ang.).
- Secretariat of the Antarctic Treaty, ASPA 162: Mawson’s Huts, Cape Denison, Commonwealth Bay, George V Land, East Antarctica, [w:] www.ats.aq [online] [dostęp 2023-01-07] (ang.).
- Wilson, Kerry-Jayne, Turney, Chris S.M., Fogwill, Christopher J., Blair, Estelle. The impact of the giant iceberg B09B on population size and breeding success of Adélie penguins in Commonwealth Bay, Antarctica. „Antarctic Science”. 3 (28), s. 187–193, 2016. DOI: 10.1017/S0954102015000644. [dostęp 2023-01-07]. (ang.).