Zamek w Zatorze
nr rej. 371 z 17.05.1947, A-397 z 2.12.1972, A-300/78 z 20.04.1978

Pałac Potockich
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Miejscowość

Zator

Położenie na mapie Zatora
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Położenie na mapie powiatu oświęcimskiego
Położenie na mapie gminy Zator
49°59′45,8″N 19°26′23,3″E/49,996056 19,439806

Zamek w Zatorze – właściwie pałac, pierwotnie obronny zamek książęcy z XIV w., siedziba książąt zatorskich z górnośląskiej linii piastowskiej, później starostów królewskich.

Historia

Zamek średniowieczny

Pierwszy zamek z kamienia wapiennego zbudowano na planie owalu na skarpie nad rzeką, kilkanaście metrów od obecnie istniejącego pałacu. Była ta główna siedzibą księcia Wacława w nowo utworzonym w 1445 roku księstwie zatorskim. W budowie lub rozbudowie wcześniej istniejącego zamku pomagali mu finansowo jego bracia. W 1477 roku opisano zamek w związku z podziałem księstwa i przypuszczalnie była to wtedy jeszcze dość skromna budowla. Niewykluczone, że zaobserwowana podczas wykopalisk archeologicznych XV wieczna rozbudowa zamku o nowy podpiwniczony budynek, była związana z adaptacją zamku na siedzibę nowego księcia zatorskiego.

W drugiej połowie XVI wieku zamek leżał w powiecie śląskim województwa krakowskiego. W 1494 roku księstwo zatorskie wraz z zamkiem kupił król Polski Jan Olbracht za 80 tys. złotych węgierskich.

Pałac barokowy

Przypuszczalnie pod koniec XVI wieku lub na początku XVII wieku w odległości kilkunastu metrów od starego zamku kamiennego zbudowano pałac na planie prostokąta, a niefunkcjonalny już stary średniowieczny zamek książęcy rozebrano na materiał budowlany.

W 1778 roku pałac został kupiony przez Duninów i częściowo przebudowany z dobudową drugiego piętra. Kolejni prywatni właściciele pałacu i dóbr zatorskich to: Poniatowscy, Tyszkiewiczowie, Wąsowiczowie, Potoccy.

Pałac neogotycki

W 1836 roku na zlecenie Anny z Tyszkiewiczów Potockiej Wąsowiczowej pałac przebudowano według projektu Franciszka Marii Lanciego, nadając mu formę rezydencji w stylu romantycznego neogotyku.

W roku 1945 został przez władze Polski Ludowej bezprawnie odebrany prawowitym właścicielom. Od 1946 roku był siedzibą Instytutu Zootechniki, ostatnio Rybackiego Zakładu Doświadczalnego. W latach 1964–1973 gruntownie odrestaurowany. Na parterze bogato zdobione sale: myśliwska, złota, paprociowa, bluszczowa. Po procesie spadkowym na początku 2013 roku zamek został odzyskany przez ród Potockich.

Budynek wpisany jest do rejestru zabytków województwa małopolskiego pod numerami: 371 z 17 maja 1947  r., A-397 z 2 grudnia 1972 r. i A-300/78 z 20 kwietnia 1978 .

Galeria

Przypisy

  1. 1 2 Bogusław Kwiecień, Niezwykłe odkrycie archeologów w Zatorze. W sąsiedztwie pałacu Potockich odkopali ruiny średniowiecznego zamku obronnego [ZDJĘCIA] [online], Gazeta Krakowska, 13 lutego 2022 [dostęp 2022-02-13] (pol.).
  2. Dorota Żurek, Początki zamku w Zatorze. Rezydencja biednych książąt (The Beginnings of The Castle in Zator. Big Ambitions of Poor Princes [online] [dostęp 2019-02-05] (ang.).
  3. Krzysztof Tunia, Pierwsza informacja o odkryciu średniowiecznego zamku w Zatorze, Wadowiana, s.143 https://wadoviana.eu/wp-content/uploads/2022/01/wck_wadoviana_Krzysztof-Tunla_Pierwsza-informacja....pdf
  4. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 1, Mapy, plany, Warszawa 2008, k. 4
  5. Jan I Olbracht - POCZET.COM [online], www.poczet.com [dostęp 2022-02-13].
  6. Historia – Fundacja Zamek w Zatorze [online] [dostęp 2022-02-13] (pol.).
  7. Rejestr zabytków województwa małopolskiego (pdf)

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.