Wilhelm Steinitz (ur. 14 maja 1836 w Pradze, zm. 12 sierpnia 1900 w Nowym Jorku) – pierwszy oficjalny mistrz świata w szachach. Miał duży wkład w rozwój teorii szachów, zwłaszcza w zakresie gry pozycyjnej. Jego idee cieszyły się dużym uznaniem innych czołowych szachistów świata, jak Aron Nimzowitsch, Siegbert Tarrasch i Emanuel Lasker.

Życiorys

Urodził się w Pradze na terenie ówczesnych Austro-Węgier jako trzynaste dziecko w niezamożnej żydowskiej rodzinie. Wcześnie nauczył się grać w szachy. Po ukończeniu szkoły średniej rodzice wysłali go na studia na politechnice w Wiedniu. W 1858 został członkiem Wiedeńskiego Stowarzyszenia Szachistów. w r. 1861 zajmuje pierwsze miejsce w mistrzostwach Wiednia, wygrywając 30 partii i ponosząc tylko jedną porażkę. W roku 1862 zostaje delegowany na prestiżowy turniej w Londynie, na którym zajmuje wysokie szóste miejsce (zwyciężył Adolf Anderssen). Pozostaje w Londynie, odnosi wiele zwycięstw w meczach z czołowymi szachistami. W celach zarobkowych daje symultany w grze „na ślepo", a również udziela lekcji gry. W styczniu 1863 pokonuje dwudziestoletniego J. H. Blackburne`a. W roku 1866 dochodzi w Londynie do meczu z Anderssenem, uważanym wówczas za najsilniejszego szachistę świata. Mecz kończy się zwycięstwem Steinitza: + 8, – 6 (bez remisów!). W roku 1872 wygrywa w Londynie w meczu z Zukertortem + 7 –1 = 4.

W latach 1873–1882 prawie całkowicie wycofał się życia szachowego, rozgrywając w tym czasie tylko jeden mecz z Josephem Henrym Blackburnem.

W dniach 11 stycznia – 29 marca 1886 roku w trzech miastach: w Nowym Jorku, St. Louis i Nowym Orleanie odbył się oficjalny mecz o tytuł pierwszego mistrza świata: Steinitz – Zukertort, zakończony zwycięstwem Steinitza 12,5 : 7,5 pkt.

Steinitz był mistrzem świata od 1886 do 1894 roku. W tym czasie obronił tytuł w czterech oficjalnych meczach przeciwko Zukertortowi, Czigorinowi (dwukrotnie) i Gunsbergowi. Przegrał dwa mecze ze swoim następcą Laskerem.

W 1883 roku Steinitz zamieszkał w Nowym Jorku, w 1888 roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo, wcześniej reprezentował Austro-Węgry.

W dniach 15.3 – 26.5. 1894 roku doszło do meczu Steinitz – Lasker, w którym wyraźne zwycięstwo 12 : 7 odniósł Lasker i on został nowym mistrzem świata. Mecz rewanżowy w Moskwie (7.11. 1896 – 14.1.1897) zakończył się przekonującym zwycięstwem (12,5 : 4,5) nowego mistrza.

Steinitz sukcesy osiągał dzięki wielkiej ambicji i konsekwentnej, żmudnej pracy, Wdawał się często w spory z innymi szachistami, również na łamach prasy. Początkowo grał jak szachowi romantycy, preferując ofensywny styl gry. W latach 70. XIX wieku  stał się zwolennikiem stylu pozycyjnego, tworząc spójny wzór gry pozycyjnej, nieefektownej, ale za to skutecznej.

Pod koniec życia Steinitz wpadł w kłopoty finansowe i zdrowotne. W styczniu 1900 trafia do kliniki psychiatrycznej, a potem do przytułku dla chorych psychicznie. W Nowym Jorku jego żona i dwie córki cierpią biedę. 12 sierpnia 1900 w wieku 64 lat Wilhelm (William) Steinitz umiera na atak serca.

Nazwisko Steinitza noszą warianty i systemy debiutowe, m.in. jeden z wariantów partii hiszpańskiej, powstający po posunięciach 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Gb5 d6.

Mecze Steinitza o mistrzostwo świata

Publikacje poświęcone Steinitzowi

• Kurt Landsberger – William Steinitz, Chess Champion: A Biography of the Bohemian Caesar (McFarland, 1995);
• Sid Pickard (ed.) – Wilhelm Steinitz, First World Chess Champion (Pickard & Sons, 1995).

Przypisy

Bibliografia

• W. Litmanowicz, J. Giżycki, „Szachy od A do Z”, tom II, Warszawa 1987, s. 1149–1154.
• Bill Price: Historia szachów w 50 ruchach. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press 2021. Tłum. z angielskiego: Jerzy J. Malinowski.
• Krzysztof Pytel: Wilhelm Steinitz. Pierwszy mistrz świata w szachach. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1990.

Linki zewnętrzne

• Wilhelm Steinitz – wybrane partie szachowe (ang.)