Wiktor Robiertowicz Coj, ros. Виктор Робертович Цой (ur. 21 czerwca 1962 w Leningradzie, zm. 15 sierpnia 1990 pod Ķesterciems) – radziecki rockman pochodzenia koreańsko-rosyjskiego, założyciel i lider grupy Kino.

Życiorys

Wiktor Coj urodził się 21 czerwca 1962 roku. Był jedynym synem radzieckiego Koreańczyka inżyniera Roberta Maksimowicza Coja i nauczycielki Walentiny Wasiljewnej. W latach 1974–1977 uczęszczał do liceum plastycznego.

W 1981 roku współzakładał zespół Garin i hiperboloidy, przemianowany na przełomie 1981 i 1982 roku na Kino. W skład zespołu wchodzili: gitarzyści Wiktor Coj i Aleksiej Rybin i perkusista Oleg Walinski. Wkrótce po wcieleniu Walinskiego do armii, zespół rozpoczął prace nad debiutanckim albumem. W 1982 roku Kino wydało debiutancki album 45. Płytę nagrano z pomocą Borisa Griebienszczikowa, założyciela grupy Akwarium i jednego z pionierów rosyjskiego rocka. Do śmierci Coja w 1990 roku zespół Kino wydał w sumie pięć albumów studyjnych.

Wiktor Coj wystąpił w filmie Raszyda Nugmanowa Igła. Wcielił się w postać Mora, wchodzącego w konflikt z gangiem dilerów narkotykowych.

15 sierpnia 1990 roku Wiktor Coj zginął w wypadku samochodowym swojego Moskwicza 2141, gdy wjechał pod autobus na przeciwległym pasie jezdni na 35. kilometrze drogi P128 Sloka–Talsi. Przyczyną kolizji było prawdopodobnie zmęczenie muzyka i zaśnięcie za kierownicą. Stwierdzono, że Coj w ciągu 48 godzin przed wypadkiem nie spożywał alkoholu. Został pochowany w na Cmentarzu Bogosłowskim w Petersburgu.

W kwietniu 2014 roku rosyjski polityk Jewgienij Fiodorow oskarżył Wiktora Coja o szpiegostwo na rzecz Stanów Zjednoczonych. W opublikowanym materiale wideo Fiodorow stwierdził, że piosenki zwerbowanego przez CIA agenta Wiktora Coja i zespołu Kino były pisane w Hollywood, a ich celem było „zlikwidowanie ZSRR”.

15 sierpnia 2002 roku w miejscu śmierci piosenkarza wzniesiono pomnik. 21 czerwca 2018 roku w Ałmaty odsłonięto pomnik Wiktora Coja, autorstwa petersburskiego rzeźbiarza Matwieja Makuszkina. Pomnik postawiono w miejscu, gdzie nakręcono zdjęcia sceny finałowej filmu Igła.

Odbiór w Polsce

Jeszcze od lat 1980. twórczość Wiktora Coja była znana Polakom, którzy interesowali się muzyką rockową z za wschodniej granicy.

Szerszej popularyzacji Wiktora Coja w Polsce posprzyjała książka Konstantego Usenki „Oczami radzieckiej zabawki”, która opowiada o rosyjskiej alternatywnej scenie muzycznej od początków punk rocka i nowej fali. Ponadto w 2018 roku w niektórych instytucjach kultury w Polsce był pokazywany rosyjski film „Lato”, który obrazuje postać Wiktora Coja i jego kapeli.

Były podjęte nieliczne na razie próby przetłumaczenia tekstów piosenek na język polski. Konsekwencją i spójnością wyróżniają się przekłady ks. Mariusza Synaka, który prowadzi warsztaty translatorskie na materiale zagranicznych piosenek.

Jedynym w tej chwili studyjnym wydaniem polskojęzycznych coverów piosenek Wiktora Coja jest album „Coj po polsku”, który w 2023 roku nagrała Anastazja z Mariupola razem z polsko-ukraińską kapelą NAStalgia. Artystka ze Wschodu zainicjowała także powstanie pierwszego w Polsce muralu pamięci Wiktora Coja, który został odsłonięty 30 września 2023 roku w Toruniu.

Zobacz też

• (2740) Tsoj
• Klub 27

Przypisy

Bibliografia

• Marcin Cybulski. Czy w ZSRR kręcono thrillery?. „Acta Polono-Ruthenica”. XXIII/1, 2018. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.