Wikiup (lub wickiup) – pochodząca z języka na-dene nazwa kopulastej chaty o owalnym kształcie, w przeszłości typowej dla budownictwa półosiadłych ludów indiańskich z pustynnych terenów Południowego Zachodu dzisiejszych Stanów Zjednoczonych (Arizona, Nowy Meksyk, Teksas, Utah, Oregon, Idaho, Kalifornia), z Terytorium Indiańskiego (dzisiejsza Oklahoma) i północnego Meksyku (w tym plemiona Apaczów, Pajutów, Kickapoo i Nawahów).

Konstrukcja wikiup przypomina konstrukcję wigwamu – podobnej budowli charakterystycznej dla plemion z Północno-Wschodniej Krainy Lasów Ameryki Północnej. Składa się z wbitych w ziemię wygiętych tyczek (zwykle drewnianych), okrytych rozmaitymi pokryciami dachowymi (trawą, trzciną, sitowiem, korą, skórami, matami lub materiałem), niewielkiego zasłanianego wejścia przy ziemi oraz otworu dymnego u szczytu. Wikiup służyły zwykle jako schronienia sezonowe i były porzucane, gdy ich mieszkańcy przenosili się, choć niektóre – jak będący typem wikiup hogan Nawahów – miały bardziej trwały charakter i skomplikowaną konstrukcję.

Zaletami wikiup były: stosunkowo szybki czas budowy (zwykle kilka-kilkanaście godzin, czyli nie tak krótki, jak czas postawienia przenośnego tipi Indian Równin), możliwość użycia różnych dostępnych w pobliżu materiałów (w tym wykorzystywania i odzyskiwania "surowców wtórnych"), możliwość dostosowania do warunków pogodowych (przez zdejmowanie lub nakładanie części pokrycia i zakrywanie otworu dymnego) oraz zapewniające względne bezpieczeństwo dopasowanie wikiup do otoczenia. Do ich wad należały: łatwopalność, niezbyt mocna konstrukcja, ograniczona izolacja wnętrza i skromne możliwości jego urządzenia.

Wikiup przeznaczone były dla jednej rodziny i miały zwykle 3-5 m średnicy oraz 2-3 m wysokości. Podobne, lecz mniejsze kopulaste konstrukcje, zwane "szałasami potu" lub "szałasami pary" (ang. sweatlodge), do dziś pełnią funkcję (obrzędowej zwykle) sauny różnych tubylczych ludów Ameryki Północnej.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.