Wielosił

Wielosił
	; Morfologia (wielosił błękitny)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	wrzosowce
Rodzina	wielosiłowate
Rodzaj	wielosił
	Nazwa systematyczna
	Polemonium L.; Sp. Pl. 162. 1753
	Typ nomenklatoryczny
	Polemonium coeruleum L.

Wielosił (Polemonium L.) – rodzaj roślin należący do rodziny wielosiłowatych (Polemoniaceae). Należy do niego 36 gatunków występujących głównie na półkuli północnej, na obszarach o klimacie umiarkowanym i arktycznym, dwa gatunki występują w Chile. W polskiej florze jedynym przedstawicielem jest wielosił błękitny (Polemonium caeruleum). W naturze rośliny tego rodzaju rosną na różnych siedliskach – od wilgotnych łąk, poprzez widne lasy, skały i górskie murawy, głównie na terenach górskich. Wiele gatunków i mieszańców międzygatunkowych uprawianych jest jako rośliny ozdobne.

Morfologia

Pokrój: Byliny, rzadziej rośliny jednoroczne i dwuletnie o pędach na ogół prosto wzniesionych i ogruczolonych, osiągających do 0,9 m wysokości, wyrastających z poziomego kłącza.
Liście: Skrętoległe, często skupione w przyziemną rozetę. Pierzasto podzielone, z listkami licznymi (ponad 12 par), o zarysie blaszki podługowatym do owalnego. Blaszka naga do ogruczolonej.
Kwiaty: Skupione na szczytach pędów w gronach rzadziej główkowato. Kielich dzwonkowaty, z 5 działkami zrosłymi u nasady. Płatków korony jest 5, zrośniętych u nasady w krótszą lub dłuższą rurkę, na szczycie zwykle zaokrąglonych. Tworzą koronę dzwonkowatą lub lejkowatą. Mają kolor niebieski, fioletowy lub różowy, rzadko żółtawy lub biały. Pręcików jest 5, z nitkami u nasady nieco owłosionymi. Zalążnia górna, z 3 owocolistków, z pojedynczą szyjką słupka, na szczycie trójdzielnym.
Owoce: Torebki owalne, rzadziej kulistawe. Nasiona brązowe do czarnych, zwykle kanciaste, w liczbie od 1 do 12 w każdej z komór.

Systematyka

Rodzaj należy do podrodziny Polemonioideae z rodziny wielosiłowatych Polemoniaceae.

Wykaz gatunków

Polemonium boreale Adams – wielosił późny
Polemonium brandegeei (A.Gray) Greene – wielosił Brandegeego
Polemonium caeruleum L. – wielosił błękitny
Polemonium californicum Eastw.
Polemonium campanulatum (Th.Fr.) Th.Fr.
Polemonium carneum A.Gray – wielosił różowy
Polemonium caucasicum N.Busch
Polemonium chartaceum H.Mason
Polemonium chinense (Brand) Brand
Polemonium eddyense Stubbs
Polemonium elegans Greene
Polemonium elusum J.J.Irwin & R.L.Hartm.
Polemonium eximium Greene
Polemonium foliosissimum A.Gray – wielosił wielolistny, wielosił żółty
Polemonium glabrum J.F.Davidson
Polemonium grandiflorum Benth.
Polemonium hingganicum (P.H.Huang & S.Y.Li) S.Y.Li & K.T.Adair
Polemonium kiushianum Kitam.
Polemonium majus Tolm.
Polemonium mexicanum Cerv. ex Lag.
Polemonium micranthum Benth.
Polemonium nevadense Wherry
Polemonium occidentale Greene
Polemonium pauciflorum S.Watson – wielosił skąpokwiatowy
Polemonium pectinatum Greene
Polemonium pulchellum Bunge
Polemonium pulcherrimum Hook. – wielosił przepiękny
Polemonium reptans L. – wielosił rozesłany
Polemonium sachalinense Vorosch.
Polemonium schizanthum Klokov
Polemonium schmidtii Klokov
Polemonium × speciosum Rydb.
Polemonium sumushanense G.H.Liu & Y.Q.Ma
Polemonium vanbruntiae Britton
Polemonium × victoris Klokov
Polemonium villosissimum (Hultén) D.F.Murray & Elven
Polemonium villosum Rudolph ex Georgi
Polemonium viscosum Nutt. – wielosił lepki

Zastosowanie i uprawa

Liczne gatunki i mieszańce między nimi uprawiane są jako rośliny ozdobne. Zalecane są do nasadzeń w ogrodach skalnych, naturalistycznych i na rabaty bylinowe. Większość gatunków jest całkowicie mrozoodporna. Najlepiej rosną na przepuszczalnej, mineralnej glebie na stanowisku słonecznym. Byliny najprościej rozmnażać przez podział lub sadzonkowanie, gatunki jednoroczne przez wysiew nasion. Dla zachowania bylin w dobrym stanie wymagają przesadzania co kilka lat.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-01] (ang.).
1 2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
1 2 Polemonium L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-25].
1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 190. ISBN 0-333-74890-5.
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 136, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 Polemonium Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-01-29].
↑ Genus: Polemonium L.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. USDA.gov. [dostęp 2017-01-29].
↑ Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 61.
1 2 3 Beata Grabowska, Tomasz Kubala. Encyklopedia bylin, tom II. Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo, s. 696-699, 2012.

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-01] (ang.).

[ing-3] 1 2 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].

[powo-4] 1 2 Polemonium L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-12-25].

[E-5] 1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG. i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[philips-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 190. ISBN 0-333-74890-5.

[checklist-7] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 136, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[china-8] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Polemonium Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-01-29].

[grin-9] Genus: Polemonium L.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. USDA.gov. [dostęp 2017-01-29].

[10] Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973, s. 61.

[kubala-11] 1 2 3 Beata Grabowska, Tomasz Kubala. Encyklopedia bylin, tom II. Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo, s. 696-699, 2012.