Wiecznik

Wiecznik kulisty
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

goździkopodobne

Rząd

goździkowce

Rodzina

szarłatowate

Rodzaj

wiecznik

Nazwa systematyczna
Gomphrena L.
Sp. Pl. 224. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny

G. globosa Linnaeus

Synonimy
  • Amaranthoides P. Miller
  • Bragantia Vand.
  • Coluppa Adanson
  • Philoxerus R. Br.
  • Xeraea O. Kuntze

Wiecznik, gomfrena (Gomphrena L.) – rodzaj roślin z rodziny szarłatowatych. Obejmuje ok. 125, 132 gatunków. Rośliny te występują w strefie tropikalnej i umiarkowanej ciepłej obu kontynentów amerykańskich – od południowej części Ameryki Północnej po północną Argentynę, poza tym na wyspach Oceanu Spokojnego i w Australii (tam 33 gatunki są rodzime). Jeden gatunek rośnie jako rodzimy w Chinach. Jako rośliny introdukowane przedstawiciele tego rodzaju spotykani są poza tym niemal w całej Afryce, Azji (z wyjątkiem jej północnej części) oraz wschodniej części Ameryki Północnej.

Wiecznik kulisty G. globosa rozpowszechniony jest w uprawie jako rabatowa roślina ozdobna, dostępny w wielu odmianach rozmaicie i jaskrawo ubarwionych. Pędy ścięte przed zakończeniem kwitnienia nadają się do suszenia i do suchych bukietów. G. claussenii wykorzystywany jest do fitoremediacji gleb zanieczyszczonych cynkiem i kadmem.

Morfologia

Pokrój
Rośliny zielne (jednoroczne i byliny), rzadko półkrzewy. Łodygi są płożące, podnoszące się lub prosto wzniesione.
Liście
Naprzeciwległe, rzadko skrętoległe, siedzące lub ogonkowe. Blaszka liściowa jajowata do owalnej, całobrzega, od spodu szczeciniasto owłosiona, rzadziej także z wierzchu.
Kwiaty
Skupione w wyrastające na szczycie pędu lub w jego rozwidleniach kulistawe główki, często wsparte przez siedzące listki okrywy (podsadki). Kwiaty są obupłciowe i wsparte cienkimi przysadkami. Pięć listków okwiatu otacza 5 pręcików o nitkach zrośniętych u nasady w rurkę oraz pojedynczą zalążnię z szyjką zakończoną zwykle rozwidlonym znamieniem.
Owoce
Jednonasienne niełupki zamknięte trwałym okwiatem. Nasiona gładkie, soczewkowate, kulistawe lub podługowate.

Systematyka

Rodzaj z rodziny szarłatowatych Amaranthaceae, klasyfikowany do podrodziny Gomphrenoideae i plemienia Gomphreneae.

Wykaz gatunków
  • Gomphrena affinis F.Muell. ex Benth.
  • Gomphrena agrestis Mart.
  • Gomphrena albiflora Moq.
  • Gomphrena anti-lethargica Silveira
  • Gomphrena arborescens L.f.
  • Gomphrena arida J.Palmer
  • Gomphrena atrorubra J.Palmer
  • Gomphrena basilanata Suess.
  • Gomphrena bicolor Mart.
  • Gomphrena boliviana Moq.
  • Gomphrena brachystylis F.Muell.
  • Gomphrena breviflora F.Muell.
  • Gomphrena caespitosa Torr.
  • Gomphrena caleyi Briq.
  • Gomphrena canescens R.Br.
  • Gomphrena cardenasii Standl. ex E.Holzh.
  • Gomphrena celosioides Mart.
  • Gomphrena centrota E.Holzh.
  • Gomphrena chrestoides C.C.Towns.
  • Gomphrena cladotrichoides Suess.
  • Gomphrena claussenii Moq.
  • Gomphrena colosacana Hunz. & Subils
  • Gomphrena conferta Benth.
  • Gomphrena conica (R.Br.) Spreng.
  • Gomphrena connata J.Palmer
  • Gomphrena cucullata J.Palmer
  • Gomphrena cunninghamii (Moq.) Druce
  • Gomphrena debilis Mart.
  • Gomphrena decipiens Seub.
  • Gomphrena demissa Mart.
  • Gomphrena desertorum Mart.
  • Gomphrena diffusa (R.Br.) Spreng.
  • Gomphrena discolor R.E.Fr.
  • Gomphrena duriuscula Moq.
  • Gomphrena eichleri J.Palmer
  • Gomphrena elegans Mart.
  • Gomphrena equisetiformis R.E.Fr.
  • Gomphrena eriophylla Mart.
  • Gomphrena ferruginea Pedersen
  • Gomphrena filaginoides M.Martens & Galeotti
  • Gomphrena flaccida R.Br.
  • Gomphrena floribunda J.Palmer
  • Gomphrena fuscipellita T.Ortuño & Borsch
  • Gomphrena gardneri Moq.
  • Gomphrena globosa L. – wiecznik kulisty
  • Gomphrena graminea Moq.
  • Gomphrena guaranitica Chodat
  • Gomphrena haageana Klotzsch
  • Gomphrena haenkeana Mart.
  • Gomphrena hatschbachiana Pedersen
  • Gomphrena hermogenesii J.C.Siqueira
  • Gomphrena hilariana Moq.
  • Gomphrena hillii Suess.
  • Gomphrena humifusa J.Palmer
  • Gomphrena humilis R.Br.
  • Gomphrena incana Mart.
  • Gomphrena insignis Briq.
  • Gomphrena involucrata Ewart
  • Gomphrena kanisii J.Palmer
  • Gomphrena lacinulata J.Palmer
  • Gomphrena lanata R.Br.
  • Gomphrena lanigera Pohl ex Moq.
  • Gomphrena leontopodioides Domin
  • Gomphrena leptoclada Benth.
  • Gomphrena leptophylla (Benth.) J.Palmer
  • Gomphrena leucocephala Mart.
  • Gomphrena macrocephala A.St.-Hil.
  • Gomphrena macrorhiza Mart.
  • Gomphrena magentitepala J.Palmer
  • Gomphrena mandonii R.E.Fr.
  • Gomphrena marginata Seub.
  • Gomphrena martiana Gillies ex Moq.
  • Gomphrena matogrossensis Suess.
  • Gomphrena mendocina (Phil.) R.E.Fr.
  • Gomphrena meyeniana Walp.
  • Gomphrena microcephala Moq.
  • Gomphrena mizqueensis T.Ortuño & Borsch
  • Gomphrena mollis Mart.
  • Gomphrena moquinii Seub.
  • Gomphrena nealleyi J.M.Coult. & Fisher
  • Gomphrena nigricans Mart.
  • Gomphrena nitida Rothr.
  • Gomphrena occulta J.Palmer
  • Gomphrena oroyana Standl.
  • Gomphrena pallida (Stuchlík) Pedersen
  • Gomphrena paraguayensis Chodat
  • Gomphrena paranensis R.E.Fr.
  • Gomphrena parviceps Standl.
  • Gomphrena parviflora Benth.
  • Gomphrena perennis L.
  • Gomphrena phaeotricha Pedersen
  • Gomphrena pilosa (M.Martens & Galeotti) Moq.
  • Gomphrena platycephala R.E.Fr.
  • Gomphrena pohlii Moq.
  • Gomphrena potosiana Suess. & Benl
  • Gomphrena pringlei J.M.Coult. & Fisher
  • Gomphrena prostrata Mart.
  • Gomphrena pulchella Mart.
  • Gomphrena pulvinata Suess.
  • Gomphrena pumila Gillies ex Moq.
  • Gomphrena pungens Seub.
  • Gomphrena pusilla Benth.
  • Gomphrena radiata Pedersen
  • Gomphrena regeliana Seub.
  • Gomphrena riedelii Seub.
  • Gomphrena riparia Pedersen
  • Gomphrena rosula J.Palmer
  • Gomphrena rudis Moq.
  • Gomphrena rupestris Nees
  • Gomphrena scandens (R.E.Fr.) J.C.Siqueira
  • Gomphrena scapigera Mart.
  • Gomphrena schinziana Stuchlík
  • Gomphrena schlechtendalian a Mart.
  • Gomphrena sellowiana Mart.
  • Gomphrena serrata L. – wiecznik płożący
  • Gomphrena serturneroides Suess.
  • Gomphrena sonorae Torr.
  • Gomphrena sordida Farmar
  • Gomphrena spissa Pedersen
  • Gomphrena splendida R.L.Barrett & J.Palmer
  • Gomphrena stellata T.Ortuño & Borsch
  • Gomphrena tenella (Moq.) Benth.
  • Gomphrena tomentosa (Griseb.) R.E.Fr.
  • Gomphrena triceps Pedersen
  • Gomphrena trinervosa C.C.Towns.
  • Gomphrena trollii Suess.
  • Gomphrena umbellata J.Rémy
  • Gomphrena uruguayensis Suess.
  • Gomphrena vaga Mart.
  • Gomphrena virgata Mart.
  • Gomphrena viridis Wooton & Standl.
  • Gomphrena vitellina Pedersen

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. 1 2 Peter F. Stevens, Caryophyllales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-01-25] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 Gomphrena Linnaeus. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-01-25].
  4. 1 2 3 Genus: Gomphrena L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-01-25].
  5. 1 2 3 Alicja i Jerzy Szweykowscy (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 2003, s. 975. ISBN 83-214-1305-6.
  6. 1 2 3 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina Botanica, 2008, s. 92. ISBN 978-83-925110-5-2.
  7. 1 2 Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, s. 409, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  8. 1 2 3 4 5 6 David J. Mabberley, Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 396, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
  9. 1 2 3 4 Celosia. The Plant List. [dostęp 2016-05-11]. (ang.).
  10. 1 2 3 4 Gomphrena Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-01-25].
  11. 1 2 3 4 5 Steven E. Clemants: Gomphrena Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFlora. Missouri Botanical Garden, St. Louis, MO & Harvard University Herbaria, Cambridge, MA.. [dostęp 2020-01-25].
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.