Wartołka

Wartołka
	; Stenanthium gramineum
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	liliowce
Rodzina	melantkowate
Rodzaj	wartołka
	Nazwa systematyczna
	Stenanthium (A.Gray) Kunth; Enum. Pl. 4: 189 (1843)
	Typ nomenklatoryczny
	Stenanthium angustifolium (Pursh) Kunth. [= Stenanthium gramineum (Ker Gawl.) Morong].
Synonimy
	Oceanoros Small; Tracyanthus Small;
	Oceanoros Small; Tracyanthus Small;

Wartołka (Stenanthium (A.Gray) Kunth) – rodzaj wieloletnich, ziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny melantkowatych, obejmujący trzy gatunki endemiczne dla środkowo-wschodnich Stanów Zjednoczonych, gdzie zasiedlają lasy iglaste i torfowiska.

Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów στενά (stena – wąsko) i ανθινός (anthinos – kwiatowy), odnosząc się do kształtu kwiatostanów tych roślin.

Morfologia

Pokrój: Rośliny zielne.

Łodyga: Pędem podziemnym jest okryta łuskowatymi liśćmi cebulka lub skrócone kłącze. Pęd naziemny wzniesiony, z 2–3 zredukowanymi przysadkami.

Liście: Liście głównie odziomkowe, naprzemianległe, łukowato wygięte, tworzące pochwę liściową. Blaszki liściowe wąsko równowąskie do odwrotnielancetowatych, paskowate, nagie, zaostrzone lub tępe, osiągające długość 20–40 cm.

Kwiaty: Kwiaty obupłciowe (proksymalnie) lub męskie (dystalnie), krótkoszypułkowe lub siedzące, sześciopręcikowe, zebrane w wiechę (Stenanthium gramineum) lub grono (pozostałe gatunki). Okwiat pojedynczy, trwały, sześciolistkowy, talerzykowaty (S. gramineum) lub rurkowato-dzwonkowaty (pozostałe gatunki). Listki okwiatu podługowato-lancetowate lub lancetowate o ostrych lub zaostrzonych wierzchołkach, u niektórych gatunków doosiowo z dwuklapowymi gruczołkami wydalniczymi. Pręciki wolne lub u nasady zrośnięte z okwiatem, o lancetowatych nitkach i jednokomorowych, odwrotniesercowato-nerkowatych główkach. Zalążnia częściowo dolna lub górna, trzykomorowa proksymalnie, jednokomorowa dystalnie, przechodząca w trzy wygięte szyjki słupka zakończone drobnymi znamionami.

Owoce: Błoniaste, głęboko trójklapowe torebki. Nasiona, od 3 do 4 w każdej komorze, wąsko podługowate lub elipsoidalne do lancetowatych, spłaszczone, kanciaste do skrzydełkowatych.

Genetyka: Liczba chromosomów homologicznych x = 8, 10.

Systematyka

Pozycja rodzaju według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj zaliczany jest do podrodziny Melanthieae w rodzinie melantkowatych (Melanthiaceae), należącej do rzędu liliowców (Liliales) zaliczanych do jednoliściennych (monocots). Zgodnie z badaniami filogenetycznymi podrodziny Melanthieae rodzaj Stenanthium stanowi klad siostrzany rodzaju Anticlea.

Gatunki

Stenanthium densum (Desr.) Zomlefer & Judd
Stenanthium diffusum Wofford
Stenanthium gramineum (Ker Gawl.) Morong

Zagrożenie i ochrona

Stenanthium gramineum podlega w Stanach Zjednoczonych ochronie gatunkowej na podstawie praw stanowych. W trzech stanach (Floryda, Illinois i Indiana) gatunek został uznany zagrożony (E), w kolejnych trzech (Maryland, Ohio i Kentucky) za narażony na wyginięcie (T).

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-10-20] (ang.).
↑ Tropicos. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-03-13].
1 2 3 Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).
↑ Wendy B. Zomlefer i Walter S. Judd. Resurrection of Segregates of the Polyphyletic Genus Zigadenus s.l. (Liliales: Melanthiaceae) and Resulting New Combinations. „Novon”. 12, 2002.
↑ D. Gledhill: The names of plants. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 361. ISBN 978-0-521-86645-3.
1 2 3 4 5 6 Frederick H. Utech. Liliaceae. „Flora of North America”. 26. (ang.).
1 2 M.N. Tamura: Melanthiaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 377-378. ISBN 3-540-64060-6. (ang.).
↑ Wendy B. Zomlefer at al.. Generic circumscription and relationships in the tribe Melanthieae (Liliales, Melanthiaceae), with emphasis on Zigadenus: evidence from its and trnL-F sequence data. „American Journal of Botany”. 88 (9), s. 1657–1669, 2001. (ang.).
↑ PLANTS Threatened & Endangered. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-10-20] (ang.).

[trop-3] Tropicos. Missouri Botanical Garden. [dostęp 2011-03-13].

[kew-4] 1 2 3 Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).

[nov-5] Wendy B. Zomlefer i Walter S. Judd. Resurrection of Segregates of the Polyphyletic Genus Zigadenus s.l. (Liliales: Melanthiaceae) and Resulting New Combinations. „Novon”. 12, 2002.

[6] D. Gledhill: The names of plants. Cambridge ; New York: Cambridge University Press, 2008, s. 361. ISBN 978-0-521-86645-3.

[fona-7] 1 2 3 4 5 6 Frederick H. Utech. Liliaceae. „Flora of North America”. 26. (ang.).

[kub-8] 1 2 M.N. Tamura: Melanthiaceae. W: Klaus Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons. Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 377-378. ISBN 3-540-64060-6. (ang.).

[9] Wendy B. Zomlefer at al.. Generic circumscription and relationships in the tribe Melanthieae (Liliales, Melanthiaceae), with emphasis on Zigadenus: evidence from its and trnL-F sequence data. „American Journal of Botany”. 88 (9), s. 1657–1669, 2001. (ang.).

[10] PLANTS Threatened & Endangered. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-03-13]. (ang.).