Wanda Szmielew
Wanda Montlak
Data i miejsce urodzenia

5 kwietnia 1918
Warszawa

Data i miejsce śmierci

27 sierpnia 1976
Warszawa

doktor nauk matematycznych
Specjalność: grupy abelowe
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

1950 – matematyka
Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley

Praca zawodowa
Instytut

Katedra Geometrii na wydziale matematyki i fizyki Uniwersytetu Warszawskiego

Okres zatrudn.

1954–1976

Instytut

Instytut Matematyczny PAN

Okres zatrudn.

1958–1962

Odznaczenia

Wanda Szmielew (ur. 5 kwietnia 1918 w Warszawie, zm. 27 sierpnia 1976 tamże) – polska matematyczka, twórczyni warszawskiej szkoły podstaw geometrii.

Życiorys

Urodziła się 5 kwietnia 1918 roku w Warszawie, w rodzinie Dawida Montlaka i Bronisławy z Badrachów. W 1935 roku ukończyła II Miejskie Gimnazjum Żeńskie im. J. Kochanowskiego w Warszawie. Rozpoczęła studia matematyczne na wydziale matematyczno-przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie nauczał ją Adolf Lindenbaum. W 1937 roku wyszła za mąż na Borysa Szmielewa. Pierwszą pracę, On Choices from Finite Sets, napisała w 1938 roku – została opublikowana w „Fundamenta Mathematicae” w 1947 roku. W latach 1940–1941 używała pseudonimu Wanda Gawrońska, a w latach 1941–1945 Wanda Kowalska.

Z powodu wybuchu wojny musiała przerwać studia. Podjęła wtedy pracę jako mierniczy, zajmowała się też tajnym nauczaniem.

Po wojnie ponownie podjęła studia, tym razem na wydziale matematyki na Uniwersytecie Łódzkim. Do 1947 roku była asystentem na Uniwersytecie i Politechnice Łódzkiej. Po uzyskaniu absolutorium wróciła na Uniwersytet Warszawski, gdzie w 1947 uzyskała stopień magistra pracą O zupełności teorii grup abelowych bez elementów cyklicznych. W 1948 roku wstąpiła do PZPR. Do roku 1950 pełniła funkcję asystenta na Uniwersytecie Warszawskim.

W 1949 roku wyjechała do Stanów Zjednoczonych, gdzie przez rok wykładała na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. W tym samym czasie była studentką Alfreda Tarskiego, pod jego kierunkiem napisała i obroniła w 1950 roku pracę doktorską Arithmetical properties of abelian group. Praca ta została w 1956 roku nagrodzona Nagrodą Ministra Szkolnictwa Wyższego. Do 1967 roku czterokrotnie wizytowała Berkeley, kiedy wykładała bądź prowadziła badania na uniwersytecie.

W 1954 roku została docentem w Katedrze Geometrii na wydziale matematyki i fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie w 1958 powstało seminarium badawcze, zwane centrum warszawskiej szkoły podstaw geometrii Szmielew. Od 1958 do 1962 roku pracowała jako docent w Instytucie Matematycznym PAN. Jednocześnie w latach 1959–1961 była prezesem Oddziału Warszawskiego PTM. W 1959 roku wystąpiła z PZPR. Za swoją działalność w 1960 roku otrzymała nagrodę naukową Wydziału III PAN, a w 1962 roku została laureatką Konkursu PTM im. Banacha, Janiszewskiego, Mazurkiewicza, Sierpińskiego, Ważewskiego i Zaremby otrzymując nagrodę im. Stefana Mazurkiewicza. W latach 1963–1964 kierowała Katedrą Geometrii na wydziale matematyki i fizyki Uniwersytetu Warszawskiego w zastępstwie Karola Borsuka, zaś w 1967 roku została jej profesorem nadzwyczajnym. W 1968 roku powstał Zespół Podstaw Geometrii (przemianowany później na Zakład Matematyki Elementarnej i Podstaw Geometrii), którym Szmielew kierowała do śmierci. W 1972 roku gościła na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie.

W latach 1970–1974 pracowała nad podstawami geometrii euklidesowej w oparciu o system aksjomatyki Szmielew-Tarskiego, będącej ulepszoną wersją aksjomatyki Tarskiego.

Zmarła na raka 27 sierpnia 1976 roku w Warszawie, pochowana na cmentarzu parafialnym w Kołbieli.

Dorobek naukowy

Wanda Szmielew w swoim dorobku ma ok. 30 prac z podstaw matematyki, podstaw algebry, z podstaw geometrii i teorii mnogości. Rozgłos uzyskała przede wszystkim swoją pracą doktorską, w której udowodniła, że teoria pierwszego rzędu grup abelowych, w przeciwieństwie do nieabelowych, jest rozstrzygalna. Szmielew znalazła algebraiczny odpowiednik aksjomatu Pascha, dzięki czemu powstała geometria bez-Paschowa. Opracowana przez nią aksjomatyka Szmielew-Tarskiego pozwoliła mówić o geometrii językiem algebry ogólnej, co przyczyniło się do rozwiązania wielu problemów geometrii euklidesowej. Sama Szmielew nie uważała tej koncepcji za dość prostą i naturalną, ostatnie lata życia spędzając na pracy nad nową koncepcją podstaw geometrii, opartej na geometrii afinicznej. Część jej prac ukazała się pośmiertnie.

  • Wanda Szmielew, On Choices from Finite Sets, „Fundamenta Mathematicae” (34), 1947, s. 75–80, DOI: 10.4064/fm-34-1-75-80, ISSN 0016-2736, OCLC 7127286972.
  • Wanda Szmielew, Decision Problem in Group Theory, „Proceedings of the Tenth International Congress of Philosophy”, 2, Amsterdam: North-Holland Publishing Co., 1949, s. 763–766, DOI: 10.5840/wcp1019492212.
  • Wanda Szmielew, Arithmetical Classes and Types of Abelian Groups, „Bulletin of the American Mathematical Society”, 55, 1949, s. 65.
  • Alfred Tarski, Wanda Szmielew, Theorems common to all complete and axiomatizable theories, „Bulletin of the American Mathematical Society”, 55, 1949, s. 1075.
  • Wanda Szmielew, Arithmetical properties of Abelian groups, Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley 1950, OCLC 29504613.
  • Alfred Tarski, Wanda Szmielew, Mutual interpretability of some essentially undecidable theorems, „Proceedings of the International Congress of Mathematicians”, 1, Cambridge: Americal Mathematical Society, 1950, s. 734.
  • Wanda Szmielew, Elementary properties of abelian groups, „Fundamenta Mathematicae” (41), 1955, s. 203–271, DOI: 10.4064/fm-41-2-203-271, ISSN 0016-2736.
  • Wanda Szmielew, Some Metamathematical Problems Concerning Elementary Hyperbolic Geometry, „Studies in Logic and the Foundations of Mathematics”, 27, Warszawa/Berkeley: Uniwersytet Warszawski/Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, 1959, s. 30–52, DOI: 10.1016/S0049-237X(09)70018-7, ISBN 978-0-444-53392-0, ISSN 0049-237X, OCLC 7327206402.
  • Wanda Szmielew, Absolute calculus of segments and its metamathematical implications, „Bulletin de l’Académie Polonaise des Sciences: Série des sciences mathématiques, astronomiques et physiques”, 7 (4), 1959, s. 213–220, DOI: 10.2307/2964150, JSTOR: 2964150.
  • Karol Borsuk, Wanda Szmielew, Foundations of geometry: Euclidean and Bolyai-Lobachevskian geometry; projective geometry, Amsterdam; Nowy Jork: North-Holland Publishing Co.; Interscience Publishers, Inc., 1960, OCLC 463907910 (ang.).
  • Wanda Szmielew, A New Analytic Approach to Hyperbolic Geometry, „Fundamenta Mathematicae” (50), 1961, s. 129–158, DOI: 10.4064/fm-50-2-129-158, ISSN 0016-2736, OCLC 7127325397.
  • Wanda Szmielew, New Foundations of Absolute Geometry, [w:] Studies in Logic and the Foundations of Mathematics, Stanford: Stanford University Press, 1962, s. 168–175, DOI: 10.2307/2272627, ISBN 978-0-8047-0096-2, ISSN 0049-237X, OCLC 4922383426, JSTOR: 2272627 (ang.).
  • Wanda Szmielew, Lesław W. Szczerba, On the euclidean geometry without the pasch axiom, „Bulletin de l’Académie Polonaise des Sciences: Série des sciences mathématiques, astronomiques et physiques”, 18 (14), 1970, s. 659–666, ISSN 0001-4117.
  • Wanda Szmielew, The Pasch axiom as a consequence of the circle axiom, „Bulletin de l’Académie Polonaise des Sciences: Série des sciences mathématiques, astronomiques et physiques”, 18 (12), 1970, s. 751–758, ISSN 0001-4117.
  • Wanda Szmielew, A statement on two circles as the geometric analog of Euclid’s field property, „Bulletin de l’Académie Polonaise des Sciences: Série des sciences mathématiques, astronomiques et physiques”, 18 (12), 1970, s. 759–764, ISSN 0001-4117.
  • The role of the Pasch axiom in foundations of Euclidean geometry, [w:] Wanda Szmielew, Proceedings of the Tarski Symposium, t. 25, American Mathematical Society, 1974 (Proceedings of Symposia in Pure Mathematics), s. 123–132, DOI: 10.1090/pspum/025, ISBN 978-0-8218-1425-3.
  • Karol Borsuk, Wanda Szmielew, Podstawy geometrii, t. 10, Warszawa: PWN, 1975 (Biblioteka Matematyczna), OCLC 13478587.
  • Wanda Szmielew, Oriented and nonoriented linear orders, „Bulletin de l’Académie Polonaise des Sciences: Série des sciences mathématiques, astronomiques et physiques”, 25 (7), 1977, s. 659–665, ISSN 0001-4117.
  • Wanda Szmielew, Concerning the order and the semi-order of n-dimensional Euclidean space, „Fundamenta Mathematicae” (107), 1980, s. 47–56, DOI: 10.4064/fm-107-1-47-56, ISSN 0016-2736.
  • Wanda Szmielew, On n-ary equivalence relations and their application to geometry, t. 191, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981 (Rozprawy Matematyczne), ISBN 978-83-01-02338-6, OCLC 651993787.
  • Wanda Szmielew, Od geometrii afinicznej do euklidesowej: rozważania nad aksjomatyką, Maria Moszyńska, t. 55, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981 (Biblioteka Matematyczna), ISBN 83-01-01374-5, OCLC 8191305.
  • Wanda Szmielew, From affine to Euclidean geometry: an axiomatic approach, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983, ISBN 90-277-1243-3.
  • Wanda Szmielew, Alfred Tarski, Wolfram Schwabhäuser, Metamathematische Methoden in der Geometrie, Berlin, Nowy Jork: Springer-Verlag, 1983, DOI: 10.1007/978-3-642-69418-9, ISBN 3-540-12958-8, OCLC 928788569.

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Orłowski ↓.
  2. 1 2 Wanda Montlak Szmielew [online], University of St Andrews [dostęp 2019-03-16] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 Kordos ↓.
  4. ↑ Wanda Szmielew [online], Polskie Towarzystwo Matematyczne [dostęp 2019-03-16] (pol.).
  5. ↑ Wanda Szmielew [online], Kołbiel [dostęp 2019-03-15] (pol.).
  6. ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/201 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.

Bibliografia

  • Marek Kordos, Maria Moszyńska, Lesław Szczerba, Wanda Szmielew (1918–1976), „Roczniki Polskiego Towarzystwa Matematycznego”, Warszawa 1978 (Wiadomości Matematyczne), ISSN 0373-8302 (pol.).
  • Wanda Szmielew, [w:] Zofia Pawlikowska-Brożek, Słownik biograficzny matematyków polskich, Stanisław Domoradzki (red.), Zofia Pawlikowska-Brożek (red.), Danuta Węglowska (red.), Tarnobrzeg: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, 2003, s. 238–239, ISBN 83-917293-3-8 (pol.).
  • SZMIELEW Wanda, [w:] Bolesław Orłowski, Polski wkład w przyrodoznawstwo i technikę, t. 4, Warszawa: Instytut Historii Nauki im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 239–241, ISBN 978-83-7545-570-0 (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.