Wanda Boerner-Brzechffa
Data i miejsce urodzenia

23 sierpnia 1903
Penza

Data i miejsce śmierci

14 października 1971
Londyn

Narodowość

polska

Dziedzina sztuki

architektura

Odznaczenia

Wanda Boerner-Brzechffa z domu Boerner primo voto Przewłocka, Wanda Boerner-Przewłocka (ur. 10 sierpnia?/23 sierpnia 1903 w Penzie, zm. 14 października 1971 w Londynie) – polska architektka, żołnierka Armii Krajowej w stopniu kapitana (pseudonim „Grażyna”), uczestniczka powstania warszawskiego, bratanica Ignacego Boernera.

Życiorys

Studiowała na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie w 1929 roku obroniła pracę dyplomową „Hotel przy ulicy Marszałkowskiej” pod kierunkiem Czesława Przybylskiego.

W latach 30. projektowała zarówno budynki mieszkalne (m.in. przy ul. Kaczewskiej w Gdyni), jak i gmachy użyteczności publicznej (np. urząd pocztowy w Lidzie). W 1933 roku została wybrana na stanowisko dyrektorki Rady Związku Stowarzyszeń Architektów Polskich.

W 1934 roku została współzałożycielką Stowarzyszenia Architektów Rzeczypospolitej Polskiej (SARP, obecnie Stowarzyszenie Architektów Polskich), które łączyło organizacje architektów dotychczas działające w Polsce. Do założycieli należeli także m.in. Stanisław Brukalski, Lech Niemojewski i Kazimierz Tołłoczko, a Boerner-Przewłocka była w tym gronie jedyną kobietą.

Po wybuchu II wojny światowej działała w szeregach Armii Krajowej w stopniu kapitana (Kierownictwo Produkcji Uzbrojenia, numer legitymacji AK 182 / I) pod pseudonimem „Grażyna”. Uczestniczyła także w powstaniu warszawskim. Trafiła do niewoli niemieckiej, 30 października 1944 roku została wywieziona z Lamsdorfu do Stalagu IV B Muhlberg.

Otrzymała Krzyż Walecznych (dwukrotnie) oraz Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami.

Pochowana na Cmentarzu Ewangelicko-Augsburskim w Warszawie.

Zrealizowane projekty

Do zrealizowanych projektów architektonicznych Boerner-Przewłockiej należą m.in.:

  • zespół drewnianych budynków mieszkaniowych na osiedlu Boernerowo w Warszawie (1932),
  • budynek koszarowy dywizjonu w Rembertowie (1934),
  • budynki mieszkalne przy ul. Kaczewskiej (numery 1, 3, 5) w Gdyni (ok. 1935),
  • urząd pocztowy w Iwoniczu-Zdroju (1935),
  • urząd pocztowy w Lidzie (1936).

Do jej najciekawszych projektów należy wspomniany zespół budynków na warszawskim Boernerowie (nazwa nadana w 1936 roku). Inicjatorem wybudowania osiedla dla pracowników Transatlantyckiej Centrali Radiotelegraficznej był minister poczt i telegrafów Ignacy Boerner, prywatnie spokrewniony z architektką. Boerner-Przewłocka zaprojektowała drewniane zabudowania Pierwszego Osiedla Łączności, wzniesione między lipcem a listopadem 1932 roku.

Były to budynku modułowe, które Stanisław Szpaczyński tak opisał w 1933 roku na łamach „Przeglądu Budowlanego”:

Domy drewniane Pierwszego Osiedla Łączności dzielą się na 5 typów zasadniczych pod względem układu rzutu poziomego, przy czym jednak 4 z tych typów, a mianowicie A, B, C i D, są typami tzw. rosnącego domu. Typ A mianowicie, jako najmniejszy, stanowi element początkowy, z którego przez dobudową, nadbudowę lub dobudową i nadbudowę łącznie powstają typy B, C, D. Typ E [...] pomyślany jest jako zakończony w sobie – dom o maksymalnych wymiarach.

Zastosowane przez architektkę rozwiązanie pozwalało obniżyć koszty produkcji oraz przyśpieszyć budowę, a także dawało możliwość ewentualnego rozbudowywania mieszkań w przyszłości.

Przypisy

  1. 1 2 3 Wanda Boerner-Brzechffa, nota biograficzna na stronie In memoriam. Pamięci architektów polskich.
  2. 1 2 Wanda Przewłocka, Powstańcze Biogramy – Muzeum Powstania Warszawskiego.
  3. ↑ Wanda Boerner, nota biograficzna na stronie Pamięć miasta. Architektura Warszawy i jej projektanci.
  4. ↑ Warszawska szkoła architektury 1915-1965: 50-lecie Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej, Warszawa 1967, s. 271.
  5. 1 2 Zespół domów wielorodzinnych przy ul. Kaczewskiej, Gdyński Szlak Modernizmu.
  6. 1 2 Michał Pszczółkowski, Kresy nowoczesne. Architektura na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej 1921-1939, Łódź 2016, s.103-104.
  7. ↑ Sprawozdanie Rady Związku Stowarzyszeń Architektów Polskich, „Architektura i Budownictwo” 1934, nr 1, s. 18.
  8. ↑ Z rejestru stowarzyszeń, „Monitor Polski”, 14 czerwca 1934, nr 134, s. 4.
  9. ↑ Wanda Boerner-Brzechffa ps. Grażyna (Przewłocka), Ogrody Wspomnień.
  10. 1 2 Małgorzata Jaworska, Drewniana Warszawa, „Spotkania z Zabytkami” 2019, nr 11-12, s. 42-44.
  11. ↑ Al. Chruściela 103 (Akademia, blok 22), Dawny Rembertów.
  12. 1 2 Małgorzata Rozbicka, Osiedle Boernerowo w Warszawie – dzieje budowy, stan zachowania, sugestie w zakresie zasad ochrony konserwatorskiej, „Ochrona Zabytków” 2001, nr 54/3 (214), s. 276-291.
  13. 1 2 Stanisław Szpaczyński, Budowa „Pierwszego Osiedla Łączności” pod Warszawą, „Przegląd Budowlany” 1933, nr, s. 11.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.