V404 Cygni – układ podwójny, początkowo skatalogowany jako gwiazda nowa oraz gwiazda zmienna, składający się z niewielkiej czarnej dziury i gwiazdy, położony w gwiazdozbiorze Łabędzia.

Nazwa

Przed odkryciem jego obecnie znanej natury, obiekt został skatalogowany jako gwiazda zmienna i dlatego „Cygni” w nazwie gwiazdy oznacza, że jest ona położona w gwiazdozbiorze Łabędzia, a jej oznaczenie alfa-numeryczne „V404” to numer kolejny gwiazdy zmiennej odkrytej w tym gwiazdozbiorze.

Odkrycie

Obiekt został odkryty w 1938, kiedy nagle pojawił się na niebie i został początkowo skatalogowany jako nowa klasyczna pod nazwą Nova Cyg 1938.

Charakterystyka

Historia obserwacji

Po jego odkryciu w 1938 obiekt gwałtownie jaśniał, „wybuchał”, przynajmniej w 1956, 1989 i w 2014 (być może także w 1979). 22 maja 1989 w ramach japońskiego programu Ginga odkryto źródło promieniowania rentgenowskiego, które otrzymało tymczasowe oznaczenie GS 2023+338, a którego pozycja odpowiadała pozycji gwiazdy V404 Cygni.

15 czerwca 2015, po raz pierwszy od 1989, zaobserwowano ponowny wzrost aktywności układu. Po 26 latach niskiej aktywności znacznie wzrosła jasność obiektu w zakresie promieniowania rentgenowskiego – przez krótki okres był to najjaśniejszy obiekt rentgenowski widziany z Ziemi, do 50 razy jaśniejszy od Mgławicy Kraba. W tym samym czasie znacznie wzrosła także jasność obiektu w zakresie promieniowania widzialnego, obiekt pojaśniał na tyle, że mógł być widziany z Ziemi nawet przez amatorskie teleskopy. Podobnie jak wcześniejsze „wybuchy”, pojaśnienia z 2014 spowodowane były najprawdopodobniej poprzez powolne nagromadzenie się materiału wokół czarnej dziury, aż do przekroczenia krytycznego progu, i jego gwałtownego „wciągnięcia”.

Charakterystyka fizyczna

Według najpopularniejszych obecnie teorii jest to układ podwójny, składający się ze stosunkowo niewielkiej gwiazdy typu widmowego G o masie wynoszącej ok. 2/3 masy Słońca, okrążającej niewidocznego towarzysza o masie wynoszącej ponad 12 mas Słońca, który jest najprawdopodobniej czarną dziurą. Obiekty znajdują się blisko siebie, a ich okres orbitalny wynosi 6,5 dnia. Przy tak małej odległości gwiazdy od czarnej dziury gwiazda traci część swojej materii, która jest „wciągana” do czarnej dziury, tworząc dysk akrecyjny, który „wpadając” do czarnej dziury wyzwala promieniowanie rentgenowskie. Obiekt położony jest około 3,5 kiloparseka od Ziemi.

Istnieją także hipotezy, że niewidoczny składnik V404 Cygni jest hipotetyczną gwiazdą Q.

Przypisy

  1. ↑ The names and catalogues of variable stars. u-strasbg.fr. [dostęp 2016-01-08].
  2. ↑ Charles, P.A., Casares, J., Jones, D.H.P., Broadhurst, T., Callanan, P.J., Carter, D.: The bright X ray transient GS2023+338 (=V404 Cyg) in optical outburst and decline. SAO/NASA Astrophysics Data System (ADS), 1989. [dostęp 2016-01-08].
  3. 1 2 R.M. Wagner et al.: The 1989 outburst of V404 cygni: A very unusual x-ray nova. [dostęp 2008-10-22].
  4. 1 2 3 4 5 Y. Tanaka, N. Shibazaki: X-RAY NOVAE. astro.columbia.edu, 1996. [dostęp 2016-01-08].
  5. 1 2 3 MONSTER BLACK HOLE WAKES UP AFTER 26 YEARS. esa.int, 2015-06-25. [dostęp 2016-01-08].
  6. ↑ Visible light from black holes detected for first time. theguardian.com, 2016-01-06. [dostęp 2016-01-08].
  7. ↑ Wojciech Lizakowski: V404. 2005-06-14. [dostęp 2008-10-22].
  8. ↑ Michał Matraszek: Błyski rozjaśniają sekretne życie cichej czarnej dziury. 2002-04-21. [dostęp 2008-10-22].
  9. ↑ Are Q-stars a serious threat for stellar-mass black hole candidates?. [dostęp 2008-10-22].

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.