Urna – naczynie do przechowywania prochów zmarłych.

Historia

Pogrzebowe urny (znane też jako urny z prochami, popielnice, urny grzebalne lub żalniki) były używane w wielu cywilizacjach (greckiej, etruskiej i rzymskiej) już od okresu neolitu, popularne w epoce brązu i żelaza, a zwłaszcza w starożytności. Po śmierci ciało poddawane było kremacji, a popioły zbierano do urny. Rzymianie umieszczali urny z prochami bliskich w grobowcach nazywanych kolumbariami.
Na ziemiach polskich miejsce na którym w czasach przedchrześcijańskich zakopywano urny z prochami zwano żalnikiem.

Różne typy urn

Urny były najczęściej naczyniami dwuusznymi, o dużym, okrągłym brzuścu, szerokim spodzie, zwężonej szyjce, zamykane pokrywką z uchwytem. Często zdobione były polichromią, ornamentem rytym lub inną dekoracją plastyczną. Wykonywane były z gliny, metalu lub kamienia.

U Etrusków i Rzymian wykonywano także urny w kształcie domów. Ich pokrywy stanowiły dachy.
W okresie wczesnego cesarstwa w Rzymie popularne były urny skrzynkowe wykonane z marmuru, bogato zdobione reliefem ornamentalnym lub figuralnym, z pokrywami dekorowanymi akroterionami. Na frontowej ścianie występowały inskrypcje z imionami, tytułami zmarłego lub fundatora.

Znane są też tzw. urny twarzowe, które stosowano w Azji Mniejszej, środkowej Italii, środkowej Europie, m.in. w Polsce. Były one charakterystyczne dla pochówków ludności kultury pomorskiej w epoce żelaza oraz stosowane w Wielkoposce w VI-IV w. p.n.e. W urnach tych na szyjce zaznaczona była twarz, a brzusiec naczynia nawiązywał do kształtu ludzkiego.

We wczesnym średniowieczu ludność tzw. grupy olsztyńskiej stosowała urny z charakterystycznym prostokątnym otworem pośrodku, symbolizującym prawdopodobnie okno lub drzwi.

W czasach współczesnych przemysł funeralny oferuje urny z kompozytu, kamienia, drewna, metalu, szkła, ceramiczne w różnych kształtach.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Słownik języka polskiego (red. Mieczysław Szymczak). T. 3, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1981, s. 615, ISBN 83-01-00284-0.
  2. 1 2 3 4 5 6 Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 426–427, ISBN 978-83-01-12365-9.
  3. ↑ żalnik – Wielki słownik W. Doroszewskiego PWN [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2024-01-20] (pol.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Encyklopedia sztuki starożytnej. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1974, s. 468.
  5. ↑ Słownik wyrazów 2001 ↓, s. 443.
  6. ↑ Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 312, ISBN 978-83-213-4726-4.
  7. ↑ Sztuka świata. Słownik terminów L-Ż. T. 18. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2013, s. 160, ISBN 978-83-213-4726-4.
  8. ↑ Urny. biznesfinder.pl. [dostęp 2023-06-01].

Bibliografia

  • Krystyna Holly, Anna Żółtak: Słownik wyrazów zapomnianych, czyli słownictwo naszych lektur. Warszawa: PWN, 2001.
This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.