Ulica Janowska w Mysłowicach – ulica w Mysłowicach, położona w północno-zachodniej części miasta, w granicach dzielnicy Janów Miejski-Ćmok

Droga o długości około 1910 m jest główną ulicą w Janowie Miejskim i łączy tę część miasta z Ćmokiem na południu i z Katowicami (z dzielnicą Janów-Nikiszowiec) na północy. Zabudowana jest budynkami w różnym wieku, w których mieszczą się instytucje i firmy różnych branż, w tym m.in. Przedszkole nr 9.

Przebieg

Ulica Janowska przebiega na całej swojej długości przez teren mysłowickiej dzielnicy Janów Miejski-Ćmok.

Numeracja budynków przy tej ulicy zaczyna się od strony południowo-wschodniej. Tam też ulica krzyżuje się na rondzie z ulicą Mikołowską i ulicą Partyzantów. Ulica Janowska biegnie w kierunku zbliżonym do północno-zachodniego krętym przebiegiem. Po lewej stronie krzyżuje się kolejno z ulicami: Cedrową, Jodłową, Cegielnianą, Barbary, Mieszka I, Władysława Łokietka, Bohaterów Getta, Bolesława Chrobrego, Wielka Skotnica, Stefana Batorego, 1000-lecia Państwa Polskiego, Rolną i Pawła Jasińskiego.

Po prawej stronie krzyżuje się natomiast kolejno z ulicami: Kwiatową, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Fryderyka Chopina, Działkową, Bohaterów Getta, Bolesława Chrobrego, Wielka Skotnica, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Tadeusza Brezy, Juliana Tuwima i Aleksandra Fredry.

Ulica kończy swój bieg na granicy z Mysłowic z Katowicami. Jej przedłużeniem jest katowicka ulica Oswobodzenia, która przebiega przez dzielnicę Janów-Nikiszowiec.

Charakterystyka

Ulica Janowska to droga powiatowa nr 8807S o klasie drogi zbiorczej (Z). Ma nawierzchnię bitumiczną. Szerokość jezdni na odcinku od ronda do ulicy Wielka Skotnica wynosi 7,1 m, a na odcinku do granicy z Katowicami 6,1 m. W systemie TERYT droga widnieje pod numerem 07205. Kod pocztowy dla adresów wzdłuż ulicy Janowskiej 1-29 to 41-400, a przy ulicy Janowskiej 30 do końca to 41-406.

Na całej jej długości kursują autobusy miejskiego transportu zbiorowego na zlecenie Zarządu Transportu Metropolitalnego (ZTM). Znajdują się tutaj przystanki: Ćmok Rondo (Janowska), Janów Janowska i Janów Łokietka. W czerwcu 2023 roku ulicą kursowała jedna linia autobusowa kursująca pomiędzy Zawodziem a Brzezinką przez Janów-Nikiszowiec, Morgi i Larysz-Hajdowiznę.

Biegnie przez obszar Janowa Miejskiego, stanowiąc jej główną ulicę na całej swojej długości. Obszar ten charakteryzuje się przemieszaniem zabudowy powstałej w różnych okresach historycznych, z dużym udziałem domów jednorodzinnych.

Historia

Ulica Janowska została wytyczona na obszarze Janowa, którego początki sięgają XVIII wieku, kiedy – wykorzystując dogodne położenie nad potokiem Bolina – około 1720 roku z inicjatywy Jana Krzysztofa Mieroszewskiego rozpoczęto budowę nowej osady. Na prawym brzegu potoku powstał folwark zwany Janowcem z chatami dla służby folwarcznej. W 1742 roku w wyniku wojen śląskich Janów wszedł w obszar Królestwa Prus.

Janów był częścią obszaru dworskiego Mysłowice-Zamek. W 1874 roku nastąpił podział gminy Mysłowice-Zamek na obszar dworski i obszar gminny, wydzielając dwie osobne miejscowości – Janów Miejski, w której znalazła się późniejsza ulica Janowska i Janów będący od 1959 roku częścią Katowic. Prawdopodobnie wówczas też tereny Janowa Miejskiego wraz z Ćmokiem włączono do Mysłowic.

Jeszcze w pierwszej połowie XIX wieku powstała kolej konna, którą dowożony był do miejscowych hut cynku surowiec – galman. Trasa kolei konnej w Mysłowicach przecinała pola miejskie w rejonie Janowa Miejskiego, a także późniejszą ulicę Janowską w ciągu ulic J. Tuwima i 1000-lecia Państwa Polskiego.

Na mapie z 1883 roku zaznaczona została droga biegnąca w śladzie późniejszej ulicy Janowskiej. Wówczas to zabudowa koncentrowała się w północno-zachodniej części ulicy od Boliny do przecięcia z linią kolejową na wysokości późniejszego skrzyżowania z ulicami J. Tuwima i 1000-lecia Państwa Polskiego. Dalej na południowy wschód znajdowały się przy tej drodze jeszcze pojedyncze obiekty.

Pod koniec XIX wieku Janów Miejski był osadą z nieuregulowanymi ulicami bez nazw. Tereny te były zabudowane ponad sześćdziesięcioma budynkami, w większości małymi domami jednorodzinnymi. W 1899 roku przy późniejszej ulicy Janowskiej 2 oddano do użytku budynek Szkoły Powszechnej nr III z sześcioma dużymi klasami dla osiemdziesięciu uczniów.

Na początku XX wieku z uwagi na to, iż droga polna biegnąca przez Janów Miejski wiodła do głównej trasy Mysłowice – Murcki, postanowiono ją przebudować i przystosować do ruchu kołowego; awansowano ją do rangi ulicy: nadano jej wówczas niemiecką nazwę Janowerstrasse. Przebudowy dokonano w latach 1912–1913. W 1912 roku Erich Jacobson przy ulicy Janowskiej utworzył przedsiębiorstwo o nazwie Myslowitzer-Janower Dampf Ziegelei (niem. Mysłowicko-Janowska Cegielnia Parowa).

W 1922 roku obszar Mysłowic został włączony do państwa polskiego, po czym Janowerstrasse formalnie przemianowano na ulicę Janowską.

W latach międzywojennych przy ulicy Janowskiej 13 funkcjonowała Mysłowicka Cegielnia Parowa „Silesia” Ericha Jacobsona. W listopadzie 1919 roku jej właścicielem stał się Dalmatius Pieczka, który po dziesięciu latach przekazał swoje udziały Józefowi Twyrdemu. Działała tu w tym okresie także restauracja Korzonek, poza tym w rejonie Janowa Miejskiego rozciągały się pola uprawne i łąki.

W latach międzywojennych rozwijało się też budownictwo indywidualne. W rejonie ulicy Janowskiej na wysokości ulicy Bolesława Chrobrego powstała kolonia im. Marszałka Piłsudskiego, składająca się z jednopiętrowych domów mieszkalnych – bliźniaków. Do 1930 roku powstało ich około 50. 8 kwietnia 1930 roku przy ulicy Janowskiej 2 nastąpiło uroczyste otwarcie nowej Ochronki Miejskiej w Szkole Powszechnej nr 3.

W czasie II wojny światowej niemieckie władze okupacyjne wróciły do niemieckiej nazwy Janowerstrasse. W tym czasie została skonfiskowana działająca pod nr. 71 Rozlewnia Piwa i Fabryka Wody Sodowej Konrada Wójcika, którą przejął mysłowicki restaurator Emanuel Rossa. Pod numerem 56 funkcjonował sklep z towarami kolonialnymi.

W czasach Polski Ludowej ulicy przywrócono międzywojenną nazwę – ulica Janowska. Na mapie topograficznej z lat 1958–1961 droga ta była zabudowana na całej swojej długości w różnym stopniu zagęszczenia, a na wysokości późniejszej ulicy Cedrowej działała wówczas cegielnia „Silesia”. W 1962 roku szkołę nr 3 przeniesiono do nowego budynku, a w starym obiekcie przy ulicy Janowskiej 2 powstało Liceum Medyczne. W latach 90. budynek po tej szkole zaadaptowano na placówkę kulturalną oraz przeznaczono na siedzibę filii MOKiS-u „Trójkąt”.

W latach 2017–2018 roku ulicę wyremontowano na odcinku od skrzyżowania z ulicą Działkową do granicy Mysłowic z Katowicami. W ramach tych prac przebudowano kanalizację deszczową, a także zmodernizowano nawierzchnię jezdni i chodników. W trzecim kwartale 2020 roku w miejscu dawnej cegielni, pod nr. 15-17a, ukończono budowę zespołu budynków wielorodzinnych – osiedle Prezydenckie. W 2021 roku na ścianie budynku przy ulicy Janowskiej 130 powstał mural autorstwa Krzysztofa Grzondziela pn. „Polska płacząca”.

Obiekty historyczne i zabytkowe

• Budynek szkoły (ul. Janowska 2) – z 1899 roku; jest to obiekt trójkondygnacyjny z poddaszem,
• Krzyż przydrożny (ul. Janowska 88),
• Kamienica (ul. Janowska 106),
• Kamienica (ul. Janowska 119).

Gospodarka i instytucje

W styczniu 2024 roku w systemie REGON zarejestrowanych było około 90 podmiotów gospodarczych z siedzibą przy ulicy Janowskiej. Pośród nich były to m.in.: Przedszkole nr 9 w Mysłowicach (ul. Janowska 2), firmy handlowo-usługowe, serwis komputerowy, pracownia artystyczna, gabinety lekarskie, pracownia jubilerska, salony fryzjerskie, warsztaty samochodowe, sklep wielobranżowy, agencja ubezpieczeniowa, przedsiębiorstwo budowlane, kwiaciarnia i inne.

Wierni kościoła rzymskokatolickiego mieszkający przy ulicy Janowskiej przynależą do parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Maksymiliana Marii Kolbe oraz do parafii Ścięcia św. Jana Chrzciciela.

Przypisy

Bibliografia

• Katalog Archidiecezji Katowickiej. Część II Dekanaty i parafie, Katowice: Kuria Metropolitalna w Katowicach, 2005, ISBN 978-83-922482-7-9  (pol.).
• Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Mysłowice, Załącznik nr 1 do uchwały Nr L/761/21 Rady Miasta Mysłowice z dnia 21 grudnia 2021 r., Mysłowice 2021  (pol.).
• AlfredA. Sulik AlfredA., Historia Mysłowic. T. 1: Do 1922 roku, Wydanie 3. rozszerzone, uzupełnione i poprawione, Mysłowice: Urząd Miasta Mysłowice, 2017a, ISBN 978-83-7593-327-7  (pol.).
• AlfredA. Sulik AlfredA., Historia Mysłowic. T. 2: 1922–1945: Miasto w Polsce odrodzonej 1922–1939 i Trzeciej Rzeszy niemieckiej 1939–1945, Wydanie 2, Mysłowice: Urząd Miasta Mysłowice, 2017b, ISBN 978-83-7593-328-4  (pol.).
• MariaM. Szweda MariaM. (red.), Teraźniejszość i przeszłość Janowa Miejskiego w Mysłowicach, Mysłowice: Związek Górnośląski. Koło Mysłowice-Janów, 2010, ISBN 978-83-7593-084-9 .